
ფრინველები
ვაშლოვნის დაცულ ტერიტორიებზე 500 კოლხური ხოხობი გაუშვეს
ფრინველები ფონდმა „ქართუმ“ გადასცა. ვაშლოვანში ხოხობი პირველად 2021 წელს აღრიცხეს. გაშვების შედეგს სწორედ ასეთი განმეორებითი აღრიცხვა აჩვენებს.
სტატიის წაკითხვაAlectoris chukar
Daria Semenova · ძველი თბილისი საქართველოს ველში
კაკაბი (Alectoris chukar) ხოხბის ოჯახის ქათმისნაირი ფრინველია, რომელიც საქართველოში ბუდობს და მთელი წელი აქ რჩება. 2024 წლისთვის ეს დადასტურებულია: ფოტოებით, ხმის ჩანაწერებითა და მონადირის მოპოვებული ფრინველით. კახეთსა და თბილისში უნახავთ, მცხეთა-მთიანეთსა და სამცხე-ჯავახეთში კი მხოლოდ რამდენჯერმე. მის ადგილებად ივრის ზეგანს, მტკვრის ხეობის ზემო წელსა და კვერნაკის ქედსაც ასახელებენ. ადამიანს პირდაპირ საფრთხეს არ უქმნის. მსოფლიო მასშტაბით მისი გადაშენების საფრთხე მცირეა, საქართველოში კი ეროვნული შეფასებები ერთმანეთს ეწინააღმდეგება. ზრდასრული დაახლოებით 34–38 სმ სიგრძისაა. ამოსაცნობად სამ ნიშანს ერთად მიაქციეთ ყურადღება: წითელ ნისკარტს, ღია ფერის ყელს, რომელსაც შავი ზოლი შემოუყვება, და გვერდების შავ ზოლებს.
ამოცნობა
კაკაბი საშუალო ზომის, ჩასკვნილი ფრინველია, რომელიც მიწაზე ცხოვრობს. ნისკარტი და ფეხები წითელი აქვს. თვალიდან შავი ზოლი კისრის ორივე მხარეს ჩაუყვება და ღია ფერის ყელს შემოუვლის, გვერდებზე კი ღია ბუმბულს მკვეთრი შავი ზოლები გასდევს. კლდოვან ადგილებში ეს ნიშნები მის ამოცნობაში განსაკუთრებით დაგეხმარებათ.

ზრდასრული კაკაბი დაახლოებით 34–38 სმ სიგრძისაა. ზურგი ნაცრისფერ-ყავისფერი აქვს, ყელი ღია ფერის, გვერდებზე კი შავი ზოლები გასდევს. მამალი საშუალოდ ოდნავ დიდია, მაგრამ მხოლოდ ზომით ფრინველის სქესს სანდოდ ვერ გაარჩევთ. ახალგაზრდა ფრინველს ზრდასრულის მკვეთრი ნახატი შეიძლება ნაკლებად ეტყობოდეს.
კაკაბს წითელი ნისკარტი აქვს, ღია ფერის ყელს კი შავი ზოლი შემოუყვება. მწყერი (Coturnix coturnix) მასზე ბევრად პატარაა: ზურგზე ჭრელი ზოლები აქვს და ჩვეულებრივ ბალახში იმალება. ხოხობი (Phasianus colchicus) პირიქით, უფრო დიდია, ზრდასრულს კი გრძელი კუდი აქვს. საქართველოში გნოლიც (Perdix perdix) გვხვდება. ისიც მიწაზე ცხოვრობს და მოკლე კუდი აქვს, მაგრამ ყელზე შავი რკალი და გვერდებზე მკვეთრი ვერტიკალური ზოლები არ აქვს. ამიტომ გნოლისგან კაკაბს ყელის შავი ზოლით და ზოლიანი გვერდებით გაარჩევთ.
კაკაბი მშრალ, ქვიან ფერდობებზე ცხოვრობს, სადაც ბუჩქები მეჩხერად იზრდება. კახეთსა და თბილისში უნახავთ, მცხეთა-მთიანეთსა და სამცხე-ჯავახეთში კი მხოლოდ რამდენჯერმე. მის საცხოვრებელ ადგილებად ასევე ასახელებენ ივრის ზეგანს, მტკვრის ხეობის ზემო წელს, კვერნაკის ქედს, დიდ კავკასიონსა და მცირე კავკასიონს. სხვა ქედებზეც აღუნიშნავთ. თუ მის ბუდეს შეამჩნევთ, ახლოს ნუ მიხვალთ.
კაკბის რუკა იყენებს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს საქართველოდან. რეგიონები აღებულია ქვემოთ მოცემული ჩანაწერების ცხრილიდან: რუკაზე მხოლოდ საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებია გამოყოფილი, სხვა რეგიონებში ჩანაწერები ცოტაა. რეგიონული პოლიგონების გარეთ დარჩენილი წერტილები საერთო რაოდენობაში შედის, მაგრამ რეგიონს არ მიეკუთვნება. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობასაც ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვეს არ ზომავს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ქვიან ფერდობზე კაკაბი უფრო ხშირად ფეხით დადის, ვიდრე დაფრინავს. თუ შეაშინეს, მოკლე, ძლიერი ფრენით აფრინდება. მისი ამოცნობა ხმითაც შეიძლება: ხმამაღლა და განმეორებით გამოსცემს „ჩუკ-ჩუკ“-ის მსგავს ძახილს. საქართველოში ბუდობს და მთელი წელი აქ რჩება. ბუდე მიწაზე აქვს. ივრის ზეგანზე კვერცხის დებას აპრილში იწყებს, უფრო მაღალ ადგილებში კი შეიძლება გვიან დაიწყოს. ზოგადი მონაცემებით, საშუალოდ 7–12 კვერცხს დებს და მათზე 22–25 დღე ზის.
მსოფლიო მასშტაბით კაკაბს გადაშენების მცირე საფრთხე ემუქრება: 2016 წლის გლობალური შეფასებით, ის „ნაკლებად საფრთხეშია“. საქართველოს ფრინველთა 2024 წლის ჩამონათვალშიც და სხვა ეროვნულ მონაცემებშიც ქვეყნის დონეზე ასევე „ნაკლებად საფრთხეშია“. საქართველოს წითელ ნუსხაში არ შედის. მაგრამ ჭაჭუნის აღკვეთილის 2023 წლის მართვის გეგმაში ქვეყნის დონეზე „გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფად“ არის მითითებული. ამიტომ ვერც ერთი შეფასება კაკაბის საბოლოო სამართლებრივ სტატუსად ვერ ჩაითვლება. საქართველოში მას საფრთხეს უქმნის უკანონო ნადირობა, საცხოვრებელი ადგილების გაუარესება და მათი ცალკეულ ნაწილებად დაყოფა.
Vojttěch Soukup (CC BY-SA 4.0) · Daria Semenova · ნიკოლოზ დონაძე · Titouan Roguet · გიორგი ნაცვლიშვილი · Attila Steiner · gogopopo · wolfgang_rv
დაკავშირებული გიდები
დიახ, კაკაბი საქართველოში ცხოვრობს. 2024 წლისთვის აქ ბუდობს და მთელი წელი რჩება.
კაკაბი კახეთსა და თბილისში უნახავთ. მცხეთა-მთიანეთსა და სამცხე-ჯავახეთში კი მხოლოდ ცალკეულ შემთხვევებშია ნანახი.
კაკაბს წითელი ნისკარტი და ღია ფერის ყელი აქვს, ყელს კი შავი ზოლი შემოუყვება. გვერდებზე მკვეთრი შავი ზოლები გასდევს. ჩასკვნილი ფრინველია და ხშირად ქვიან ფერდობზე ფეხით დადის. ამოსაცნობად ამ ნიშნებს ერთად მიაქციეთ ყურადღება.
ზრდასრული კაკაბი ჩვეულებრივ დაახლოებით 34–38 სმ სიგრძისაა. მამალი საშუალოდ დედალზე ოდნავ დიდია.
კაკაბი მცენარეულ საკვებსაც ჭამს და მწერებსაც. მცენარეებიდან თესლით, ყლორტებითა და კვირტებით იკვებება.
კაკაბი მწყერზე ბევრად დიდია. მწყერი პატარა, ჭრელი ფრინველია და ბალახში ცხოვრობს. კაკაბს წითელი ნისკარტი აქვს, ღია ფერის ყელს შავი ზოლი შემოსდევს, გვერდებზე კი ზოლები გასდევს. ამიტომ ამ ორ ფრინველს ზომით, წითელი ნისკარტითა და ყელის შავი ზოლით გაარჩევთ.
მსოფლიო მასშტაბით კაკაბის გადაშენების საფრთხე მცირეა. საქართველოში კი შეფასებები ერთმანეთს არ ემთხვევა. 2024 წლის ჩამონათვალი და სხვა ეროვნული მონაცემები აქაც მცირე საფრთხეს უთითებს, ჭაჭუნის 2023 წლის გეგმაში კი კაკაბი გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფად არის მითითებული. სანადირო ფრინველთა მოქმედ, გამოქვეყნებულ სიაში ის არ არის. ამიტომ ძველ ცნობებზე დაყრდნობით ნუ ჩათვლით, რომ მასზე ნადირობა ნებადართულია.
წყაროები
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
სიახლეები

ფრინველები
ფრინველები ფონდმა „ქართუმ“ გადასცა. ვაშლოვანში ხოხობი პირველად 2021 წელს აღრიცხეს. გაშვების შედეგს სწორედ ასეთი განმეორებითი აღრიცხვა აჩვენებს.
სტატიის წაკითხვა
ფრინველები
დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ცნობით, 9 ოქტომბერს ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკში 200 ფრინველი გაუშვეს. ისინი ფონდმა „ქართუმ“ გორის მუნიციპალიტეტს აჩუქა.
სტატიის წაკითხვა