კაკაბი
Alectoris chukar
მიმოხილვა
კაკაბი საქართველოში
კაკაბი (Alectoris chukar) ხოხბისებრთა ოჯახს ეკუთვნის და ქათმისნაირი ფრინველია. საქართველოს ფრინველთა 2024 წლის ჩამონათვალში დადასტურებულია, რომ ის აქ ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში რჩება. ამას ფოტოები, ხმის ჩანაწერები და მონადირის მიერ მოპოვებული ფრინველიც ადასტურებს. ამ გვერდის რუკის მიხედვით, მისი გავრცელება დადასტურებულია კახეთსა და თბილისში; მცხეთა-მთიანეთსა და სამცხე-ჯავახეთში კი მხოლოდ ცალკეული ჩანაწერებია. ველური ბუნების ეროვნული სააგენტო დამატებით ასახელებს ივრის ზეგანს, მტკვრის ხეობის ზემო წელსა და კვერნაკის ქედს. ზრდასრული კაკაბის სიგრძე დაახლოებით 34–38 სმ-ია. მის ამოსაცნობად ერთად მიაქციეთ ყურადღება სამ ნიშანს: წითელ ნისკარტს, ღია ყელს, რომელსაც შავი ზოლი შემოსდევს, და გვერდებზე შავ ზოლებს. ადამიანს პირდაპირ საფრთხეს არ უქმნის. მსოფლიოს მასშტაბით მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია (LC); საქართველოში მისი მდგომარეობის ეროვნული შეფასებები კი ერთმანეთს ეწინააღმდეგება, რაც ქვემოთაა განმარტებული.
გამოქვეყნდა:
გალერეა
კაკაბი ფოტოებში
სად არის კაკაბი დაფიქსირებული საქართველოში
99 საველე ჩანაწერი · 2015–2026 · 4 რეგიონი
კაკბის რუკა იყენებს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს საქართველოდან. რეგიონები აღებულია ქვემოთ მოცემული ჩანაწერების ცხრილიდან: გავრცელებად ითვლება მხოლოდ დადასტურებული სტატუსის მქონე რეგიონი, სხვა რეგიონში კი სახეობა მხოლოდ დაფიქსირებულია. რეგიონული პოლიგონების გარეთ დარჩენილი წერტილები საერთო რაოდენობაში შედის, მაგრამ რეგიონს არ მიეკუთვნება. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობასაც ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვეს არ ზომავს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ჩანაწერები რეგიონების მიხედვით
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ კაკაბი
საშუალო ზომის, მკვრივი აღნაგობის ფრინველია, რომელიც მიწაზე ცხოვრობს. ნისკარტი და ფეხები წითელი აქვს. თვალიდან შავი ზოლი კისრის გვერდებზე გადადის და ღია ფერის ყელს შემოსაზღვრავს. ფერდებზე ღია ფერის ბუმბულს მკვეთრი შავი ზოლები გასდევს. ეს ნიშნები კლდოვან ადგილებში მის ამოცნობაში განსაკუთრებით გვეხმარება.
ზრდასრული ფრინველის სიგრძე დაახლოებით 34–38 სმ-ია. ეს სახეობის ზოგადი ზომაა და არა საქართველოში გაზომილი ცალკეული ფრინველების მონაცემები. ზურგი ნაცრისფერ-ყავისფერია, ყელი ღია ფერისაა, გვერდებზე კი შავი ზოლები აქვს. მამალი საშუალოდ ოდნავ დიდია, მაგრამ მხოლოდ ზომით ფრინველის სქესს სანდოდ ვერ განსაზღვრავთ. ახალგაზრდა ფრინველს ზრდასრულისთვის დამახასიათებელი მკვეთრი ნახატი შეიძლება ნაკლებად ეტყობოდეს.
მწყერი (Coturnix coturnix) კაკაბზე ბევრად პატარაა. ზურგზე ჭრელი ზოლები აქვს და ჩვეულებრივ ბალახში იმალება. კაკაბს წითელი ნისკარტი აქვს, მის ღია ფერის ყელს კი შავი ზოლი შემოუყვება. ხოხობი (Phasianus colchicus) უფრო დიდია, ზრდასრულ ხოხობს კი გრძელი კუდი აქვს. საქართველოში გვხვდება გნოლიც (Perdix perdix). ისიც მიწაზე მცხოვრები, მოკლეკუდიანი ფრინველია, მაგრამ კაკბისგან განსხვავებით, ყელზე შავი რკალი და გვერდებზე მკვეთრი ვერტიკალური ზოლები არ აქვს. გნოლის ცალკე გვერდი ატლასში ჯერ არ არის.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
ამ გვერდის რუკაზე კახეთსა და თბილისში კაკბის გავრცელება დადასტურებულია, მცხეთა-მთიანეთსა და სამცხე-ჯავახეთში კი მისი არსებობა მხოლოდ დაფიქსირებულია. რუკა iNaturalist-ზე საჯაროდ გამოქვეყნებულ დაკვირვებებს ეყრდნობა და კაკბის გავრცელების სრულ ისტორიულ არეალს არ აჩვენებს. ეროვნული სააგენტო ასახელებს ივრის ზეგანს, მტკვრის ხეობის ზემო წელს, კვერნაკის ქედს, დიდ კავკასიონსა და მცირე კავკასიონს; ქართული ენციკლოპედია სხვა ქედებსაც ახსენებს. ეს ცნობები რუკის ცხრილს რეგიონებს თავისთავად არ უმატებს. ბუნებაში კაკაბი ეძებეთ მშრალ, ქვიან ფერდობებზე, სადაც ბუჩქები მეჩხერად იზრდება. ამ გვერდზე არ გვაქვს შემოწმებული ინფორმაცია, საქართველოში რა სიმაღლემდე გვხვდება კაკაბი. ბუდეს ნუ მიუახლოვდებით.
კვება
იკვებება მცენარეების თესლით, ყლორტებით, კვირტებითა და მწერებით. ამ გვერდზე არ არის მოცემული ცალკე კვლევა იმის შესახებ, თუ საქართველოში სხვადასხვა ადგილას რა წილი უჭირავს თითოეულ მათგანს მის საკვებში.
ქცევა
კაკაბი ქვიან ფერდობზე უფრო ხშირად დადის, ვიდრე დაფრინავს. შეშინებისას მოკლე, ძლიერი ფრენით აფრინდება. მისი ამოცნობა ხმამაღალი, განმეორებადი „ჩუკ-ჩუკ“-ის მსგავსი ხმითაც შეიძლება. გვერდის აუდიოჩანაწერში ფრენისას გამოცემული ხმა ისმის. ეს ჩანაწერი Stanislas Wroza-მ საბერძნეთში, ლესბოსზე გააკეთა და არა საქართველოში. 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, კაკაბი საქართველოში ბუდობს და მთელი წელი რჩება, თუმცა ჩამონათვალში არ წერია, როდის არის აქტიური კონკრეტულ ადგილებში. სააგენტოს ცნობით, ივრის ზეგანზე კვერცხის დება აპრილში იწყება, უფრო მაღალ ადგილებში კი შეიძლება გვიან დაიწყოს. ბუდე მიწაზეა. სააგენტოს მიერ მოყვანილი ზოგადი მონაცემებით, კაკაბი საშუალოდ 7–12 კვერცხს დებს და მათზე 22–25 დღე ზის. ეს მონაცემები საქართველოს ყველა ბუდის გაზომვას არ ეფუძნება.
კონსერვაცია
IUCN-ის 2016 წლის გლობალური შეფასებით, კაკაბს LC კატეგორია აქვს, რაც გადაშენების მცირე საფრთხეს ნიშნავს. საქართველოს ფრინველთა 2024 წლის ჩამონათვალშიც და ველური ბუნების ეროვნული სააგენტოს მონაცემებშიც ქვეყნის დონეზე LC არის მითითებული. სააგენტოს ცნობით, კაკაბი საქართველოს წითელ ნუსხაში არ არის შეტანილი. თუმცა ჭაჭუნის აღკვეთილის 2023 წლის მართვის გეგმის ცხრილში ქვეყნის დონეზე EN წერია. ამ განსხვავების მიზეზი აქ არ არის დადგენილი, ამიტომ ვერც EN-ს და ვერც LC-ს კაკაბის ერთმნიშვნელოვან სამართლებრივ სტატუსად ვერ მივიჩნევთ. სააგენტო ადგილობრივ საფრთხეებად უკანონო ნადირობას, კაკაბის საცხოვრებელი გარემოს გაუარესებასა და დანაწევრებას ასახელებს. ამ წყაროებიდან არ ჩანს, როგორ იცვლება კაკაბის რაოდენობა საქართველოს მასშტაბით.
დიახ. 2024 წლის მონაცემებით, ის აქ ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში ცხოვრობს.
რუკის ცხრილში გავრცელება დადასტურებულია კახეთსა და თბილისში. მცხეთა-მთიანეთსა და სამცხე-ჯავახეთში მხოლოდ ცალკეული ჩანაწერებია. სააგენტოსა და ქართული ენციკლოპედიის მიერ აღწერილი სხვა ადგილები ამ რუკაზე რეგიონების სტატუსს თავისთავად არ ცვლის.
წითელი ნისკარტი აქვს, ღია ფერის ყელს შავი ზოლი შემოუყვება, გვერდებზე კი მკვეთრი შავი ზოლები გასდევს. ჩასკვნილია და ხშირად ქვიან ფერდობზე დადის.
ზრდასრულის სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 34–38 სმ-ია. ეს სიგრძე ზოგადად სახეობას ეხება და საქართველოში ცალკე გაზომილ მონაცემებს არ ეფუძნება.
მცენარეების თესლს, ყლორტებსა და კვირტებს, ასევე მწერებს. ამ გვერდზე არ გვაქვს ადგილობრივი კვლევის მონაცემები იმის შესახებ, თუ საქართველოში მისი საკვების რა ნაწილს შეადგენს თითოეული მათგანი.
მწყერი ბევრად პატარა, ჭრელი ფრინველია, რომელიც ბალახში ცხოვრობს. კაკაბი უფრო დიდია. მას წითელი ნისკარტი აქვს, ღია ფერის ყელს შავი ზოლი შემოსდევს, გვერდები კი ზოლებიანი აქვს.
მსოფლიოში კაკაბს LC კატეგორია აქვს, რაც ნიშნავს, რომ მისი გადაშენების საფრთხე მცირეა. საქართველოში მისთვის მითითებული კატეგორიები განსხვავდება: 2024 წლის ჩამონათვალი და სააგენტო LC-ს უთითებენ, 2023 წლის ჭაჭუნის გეგმა კი — EN-ს, რაც გადაშენების საფრთხის ქვეშ ყოფნას ნიშნავს. გამოქვეყნებულ მოქმედ სანადირო ფრინველთა სიაში კაკაბი არ არის. ძველი ცნობების საფუძველზე არ უნდა ვივარაუდოთ, რომ მასზე ნადირობა ნებადართულია.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia, Sandgrouse 46
- სსიპ ველური ბუნების ეროვნული სააგენტო — კაკაბი
- ქართული ენციკლოპედია — კაკაბი
- Cornell Lab of Ornithology — Chukar identification
- Cornell Lab of Ornithology — Chukar sounds
- BirdLife International / IUCN — Alectoris chukar (2016 assessment)
- საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე — ჭაჭუნის აღკვეთილის მენეჯმენტის გეგმა (2023)
- გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტი — ნადირობის სეზონი
- Avibase — Alectoris chukar, სახელები და სინონიმები
- Wikimedia Commons — Alectoris chukar (Vojttěch Soukup, CC BY-SA 4.0; გვერდის ფოტო შემცირებულია, გაზიარების ფოტო მოჭრილია)
- iNaturalist — Alectoris chukar-ის საჯარო დაკვირვებები საქართველოში
- xeno-canto XC1134838 — Alectoris chukar-ის ფრენის ხმა (Stanislas Wroza, CC BY-NC-SA 4.0)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები