დიდი, მიწაზე მცხოვრები სანადირო ფრინველი ჭალის ბუჩქნარიდან, მდინარისპირა ტყიდან და ნახევრად ღია მთისწინეთიდან. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც მობუდარი მობინადრე. სახეობის სახელი კოლხეთს უკავშირდება.
ხოხობი (Phasianus colchicus) დიდი ქათმისნაირი ფრინველია ხოხბისებრთა (Phasianidae) ოჯახიდან. ჩვეულებრივ ქართულად მას ხოხობს უწოდებენ. სახელწოდება „კოლხური ხოხობი“ კი მის ადგილობრივ, კოლხურ/კავკასიურ წარმომავლობას უსვამს ხაზს. საქართველოს ფრინველების 2024 წლის ჩამონათვალში მას YR-R კოდი აქვს: საქართველოში ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში აქ ცხოვრობს. მონაცემები იმის შესახებ, თუ წლის რომელ დროს გვხვდება, მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). საქართველოში მისი არსებობაც კარგად არის დადასტურებული (კოდი H): არსებობს ფოტო, ხმის ჩანაწერი და ნადირობისას მოპოვებული ფრინველი. ადამიანისთვის პირდაპირ საფრთხეს არ წარმოადგენს. IUCN-ის შეფასებით, სახეობას საფრთხე ნაკლებად ემუქრება. 2024 წლის ჩამონათვალში საქართველოსთვის მას LC კატეგორიაც აქვს მინიჭებული. ზოგადად, ამ სახეობის მამლები დაახლოებით 65–89 სმ სიგრძის არიან, დედლები — დაახლოებით 53–70 სმ-ის. მათ გრძელი, წვეტიანი კუდი აქვთ. სამეცნიერო სახელი „კოლხეთის ხოხობს“ ნიშნავს. იმ ფრინველის მოპოვების ადგილად, რომლის მიხედვითაც სახეობა აღწერეს, მოგვიანებით დასავლეთ საქართველოში, მდინარე რიონზე (ძველ ფაზისზე) მდებარე ადგილი დასახელდა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ხოხობი
დიდი, გრძელკუდა სანადირო ფრინველია. მამალი ჭრელია: მწვანე თავი, სახეზე წითელი კანი და გრძელი, ზოლებიანი კუდი აქვს. დედალი ყავისფერია, რაც შენიღბვაში ეხმარება. კავკასიურ ფორმას, როგორც წესი, ყელზე თეთრი რგოლი არ აქვს. ამ გვერდის ზოგიერთ ევროპულ ფოტოზე კი სხვა ადგილიდან შეყვანილი ფრინველები ჩანს, რომლებსაც ყელზე თეთრი რგოლი აქვთ.
ამ სახეობის მამლის სიგრძე დაახლოებით 65–89 სმ-ია. მისი გრძელი, წვეტიანი კუდი ხშირად 35 სმ-ზე მეტია. დედლის სიგრძე დაახლოებით 53–70 სმ-ია, მისი უფრო მოკლე კუდი კი დაახლოებით 20–40 სმ სიგრძისაა. ქართული ენციკლოპედიების მიხედვით, მამალი დაახლოებით 1,6 კგ-ს იწონის, დედალი კი 0,8 კგ-ს. ამ გვერდზე საქართველოში გაზომილი ფრინველების ცალკე მონაცემები არ არის მოყვანილი. მამალს პრიალა, მუქი მწვანე ან მოლურჯო-შავი თავი, კაშკაშა წითელი კანი სახეზე და ყურებთან ფუნჯის მსგავსი ბუმბული აქვს. მკერდსა და გვერდებზე მისი სპილენძისფერი ბუმბული ქერცლს ჰგავს. კუდი გრძელი, ყავისფერი და ზოლებიანია. დედალი ჭრელი ყავისფერია, უფრო მოკლე კუდი აქვს და სახეზე წითელი კანი არ აქვს. ორივეს ძლიერი ფეხები და მოკლე, მომრგვალებული ფრთები აქვს. კარგად დარბიან და ხმაურით ფრინდებიან.
2
P. c. colchicus-ის (შავყელა, ანუ კოლხური ჯგუფის) მამლებს ყელზე თეთრი რგოლი არ აქვთ. ბევრ ახალ ადგილას შეყვანილ ან შეჯვარებით წარმოქმნილ „თეთრყელა“ ჯგუფს კი თეთრი საყელო აქვს. ამ გვერდის გალერეაში ევროპული ფრინველების ფოტოებია და ზოგ მათგანს საყელო შეიძლება უჩანდეს. თეთრი რგოლი იმის მტკიცებულება არ არის, რომ ფრინველი ქართული P. c. colchicus-ია. არც რგოლის არქონა კმარა იმის ზუსტად დასადგენად, რომელ ქვესახეობას ეკუთვნის ფრინველი — ამისთვის მისი ნახვის ადგილი და სხვა ნიშნებიც უნდა გავითვალისწინოთ. ახალგაზრდა ფრინველები ზრდასრულ მამლებზე უფრო ყავისფერები არიან და უფრო მოკლე კუდი აქვთ.
3
გავაზი (Alectoris chukar) უფრო მკვრივი აღნაგობის კლდის ქათამია. გვერდებზე მკვეთრი ზოლები აქვს, ბუმბულზე კი განსხვავებული ნახატი. რუხი ქათამი (Perdix perdix) გაცილებით პატარაა და მოკლე კუდი აქვს. შავი ფრანკოლინი (Francolinus francolinus) უფრო მუქია და მოკლე კუდი აქვს. 2024 წლის ჩამონათვალში ეს სამი სახეობა YR-R კოდითაა აღნიშნული; შავი ფრანკოლინი ქვეყნის მასშტაბით NT კატეგორიაშია. კავკასიური როჭო (Lyrurus mlokosiewiczi) მაღალმთიან ტყეში მცხოვრები როჭოა და არა დაბლობის ხოხობი. ამ მსგავს სახეობებზე ატლასში ჯერ ცალკე გვერდები არ არის.
4
ადამიანისთვის უვნებელია. თუ საქართველოში ჭალის ბუჩქებიდან ან მთისწინეთის მცენარეულობიდან დიდი, გრძელკუდა სანადირო ფრინველი აფრინდა, ჩვეულებრივ ეს სახეობაა. დააკვირდით მის ზომასა და კუდის სიგრძეს. მამალს მწვანე თავი და წითელი სახე აქვს.
დაბლობზე ეძებეთ ხშირ მცენარეულობაში: ჭალის ტყეში, მდინარის ხეობის ტყეში ბუჩქებსა და სხვა დაბალ მცენარეებს შორის, ბუჩქნარში და ბუჩქებიან მშრალ მდელოზე. შეიძლება შეგხვდეთ მთისწინეთის ღია, მშრალ ტყეშიც. უფრო ხშირად დარბის, ვიდრე დაფრინავს; მოკლე, ენერგიული ფრენის შემდეგ ისევ მცენარეებს შორის ეშვება. 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, საქართველოში მუდმივად ბინადრობს, თუმცა იქ არ არის მითითებული, რომელ მუნიციპალიტეტებში გვხვდება. ეს არ ნიშნავს, რომ მთელ საქართველოში, მათ შორის მაღალი მთების ალპურ ზონაშიც, თანაბრად გვხვდება. 2021 წლის აპრილში ვაშლოვანის დაცულ ტერიტორიებზე (კახეთი) მამლების ყივილი აღრიცხეს ალაზნის ჭალის ტყეში (დაახლოებით 150–250 მ სიმაღლეზე) და შავი მთის ნახევრადმშრალ, ღია ტყესა და ბუჩქნარში (დაახლოებით 300–800 მ სიმაღლეზე). იმავე კვლევაში ამ არეალისთვის დაახლოებით 1000 მ-მდე სიმაღლეცაა მითითებული. ქართული ენციკლოპედიური წყაროები წარსულში მის გავრცელებას კოლხეთის დაბლობზე და მტკვრის, ივრისა და ალაზნის ჭალებში აღწერენ; ხშირად მითითებულია დაახლოებით 850 მ-მდე სიმაღლე. შავყელა ფორმის შესახებ გამოქვეყნებული წყაროები დასავლეთ საქართველოში შემორჩენილ ჯგუფებს პალიასტომის ტბისა და რიონის აუზების მიდამოებში აღწერენ. სამხრეთ საქართველოს ჭოროხის ხეობასა და აფხაზეთის კოდორის ხეობაში მის გაქრობაზე ცნობები სხვა წყაროებზე დაყრდნობილ გავრცელების მიმოხილვებშია; ეს ახალი ქართული ატლასის აღრიცხვა არ არის. ტყვეობაში გამრავლება და გაშვება (მაგალითად, სამეგრელოში ხობის / ნოჯიხევის ფერმასა და თბილისთან კრწანისის ტყე-პარკში) სახეობის შენარჩუნებისა და აღდგენის ღონისძიებებია. ეს ცნობები ბუნებაში მისი სრული გავრცელების რუკას არ გვაძლევს. ამ გვერდის რუკა იყენებს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს, რომლებშიც არ არის მონიშნული, რომ ცხოველი ტყვეობაში იყო. რუკაზე რეგიონი მხოლოდ მაშინ იღებება, როცა ჩანაწერების ცხრილში იქ სახეობის გავრცელება დადასტურებულადაა მითითებული. ვაშლოვანის კვლევასა და დასავლეთ საქართველოზე გამოქვეყნებულ წყაროებში კონკრეტული ადგილებია აღწერილი, მაგრამ მხოლოდ ამის საფუძველზე ცხრილში რეგიონის სტატუსი ავტომატურად არ იცვლება. გამრავლებისა და გაშვების ცნობებიც თავისთავად არ განსაზღვრავს გავრცელების სტატუსს.მეტის წაკითხვანაკლების ჩვენება
დაბლობზე ეძებეთ ხშირ მცენარეულობაში: ჭალის ტყეში, მდინარის ხეობის ტყეში ბუჩქებსა და სხვა დაბალ მცენარეებს შორის, ბუჩქნარში და ბუჩქებიან მშრალ მდელოზე. შეიძლება შეგხვდეთ მთისწინეთის ღია, მშრალ ტყეშიც. უფრო ხშირად დარბის, ვიდრე დაფრინავს; მოკლე, ენერგიული ფრენის შემდეგ ისევ მცენარეებს შორის ეშვება. 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, საქართველოში მუდმივად ბინადრობს, თუმცა იქ არ არის მითითებული, რომელ მუნიციპალიტეტებში გვხვდება. ეს არ ნიშნავს, რომ მთელ საქართველოში, მათ შორის მაღალი მთების ალპურ ზონაშიც, თანაბრად გვხვდება. 2021 წლის აპრილში ვაშლოვანის დაცულ ტერიტორიებზე (კახეთი) მამლების ყივილი აღრიცხეს ალაზნის ჭალის ტყეში (დაახლოებით 150–250 მ სიმაღლეზე) და შავი მთის ნახევრადმშრალ, ღია ტყესა და ბუჩქნარში (დაახლოებით 300–800 მ სიმაღლეზე). იმავე კვლევაში ამ არეალისთვის დაახლოებით 1000 მ-მდე სიმაღლეცაა მითითებული. ქართული ენციკლოპედიური წყაროები წარსულში მის გავრცელებას კოლხეთის დაბლობზე და მტკვრის, ივრისა და ალაზნის ჭალებში აღწერენ; ხშირად მითითებულია დაახლოებით 850 მ-მდე სიმაღლე. შავყელა ფორმის შესახებ გამოქვეყნებული წყაროები დასავლეთ საქართველოში შემორჩენილ ჯგუფებს პალიასტომის ტბისა და რიონის აუზების მიდამოებში აღწერენ. სამხრეთ საქართველოს ჭოროხის ხეობასა და აფხაზეთის კოდორის ხეობაში მის გაქრობაზე ცნობები სხვა წყაროებზე დაყრდნობილ გავრცელების მიმოხილვებშია; ეს ახალი ქართული ატლასის აღრიცხვა არ არის. ტყვეობაში გამრავლება და გაშვება (მაგალითად, სამეგრელოში ხობის / ნოჯიხევის ფერმასა და თბილისთან კრწანისის ტყე-პარკში) სახეობის შენარჩუნებისა და აღდგენის ღონისძიებებია. ეს ცნობები ბუნებაში მისი სრული გავრცელების რუკას არ გვაძლევს. ამ გვერდის რუკა იყენებს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს, რომლებშიც არ არის მონიშნული, რომ ცხოველი ტყვეობაში იყო. რუკაზე რეგიონი მხოლოდ მაშინ იღებება, როცა ჩანაწერების ცხრილში იქ სახეობის გავრცელება დადასტურებულადაა მითითებული. ვაშლოვანის კვლევასა და დასავლეთ საქართველოზე გამოქვეყნებულ წყაროებში კონკრეტული ადგილებია აღწერილი, მაგრამ მხოლოდ ამის საფუძველზე ცხრილში რეგიონის სტატუსი ავტომატურად არ იცვლება. გამრავლებისა და გაშვების ცნობებიც თავისთავად არ განსაზღვრავს გავრცელების სტატუსს.
ხოხბის რუკა იყენებს საქართველოში iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს, რომლებიც ტყვეობაში მყოფად არ არის მონიშნული. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან; გავრცელებად ითვლება მხოლოდ დადასტურებული სტატუსის მქონე რეგიონი. ჩანაწერების რაოდენობა პოპულაციის სიმჭიდროვეს არ ნიშნავს.
ამ გვერდზე არ არის მოყვანილი საქართველოში ხოხბის კვებაზე ჩატარებული ცალკე კვლევა, რომელშიც საკვები აწონეს. ზოგადად, ხოხობი ჭამს თესლს, კენკრას, მწვანე ყლორტებსა და ხერხემლის არმქონე ცხოველებს, განსაკუთრებით მწერებს. მწერები წიწილებისთვის მნიშვნელოვანია. ქართული ენციკლოპედიების მიხედვით, ის სარეველების თესლს, ნაყოფს, მცენარის სხვა ნაწილებსა და მწერებსაც ჭამს. საქართველოში ხოხობი ტრადიციულად სანადირო ფრინველია. მასზე ნადირობის წესები წითელი ნუსხის კატეგორიებისგან ცალკე განისაზღვრება. ვაშლოვანის ნახევრად უდაბნოში ფოცხვერის კვების აღწერებში ხოხობი, კურდღელი და გავაზი მის ძირითად ნადავლადაა დასახელებული.
დღისით აქტიურია. ბუდობის პერიოდში მამლები საკუთარ ტერიტორიას იცავენ და რამდენიმე დედალს იკრებენ. მამლის ხმამაღალ ძახილს ორი ნოტი აქვს და მას ხშირად ფრთების შრიალიც ახლავს. საქართველოში ამ ხმას ფრინველზე დაკვირვებისას იყენებენ. ბუდეს მიწაზე, ხშირ მცენარეულობაში იკეთებს. ზოგადად, ამ სახეობის ბუდეში ხშირად დაახლოებით 8–15 კვერცხია. კვერცხებზე ჯდომა დაახლოებით 23–28 დღეს გრძელდება, ბარტყები კი დედალთან დაახლოებით 70–80 დღეს რჩებიან. ეს რიცხვები ვაშლოვანის ანგარიშში ამ სახეობაზე მოყვანილ ცნობებსა და ზოგად ცნობარებს ეყრდნობა. ისინი ამ გვერდზე საქართველოს მასშტაბით შესწავლილი ბუდეების მონაცემები არ არის. 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, ეს ფრინველი საქართველოში ბუდობს და აქ მთელი წელი რჩება. ბევრი ბეღურასნაირი ფრინველის მსგავსად, შორ მანძილზე არ მიგრირებს. ველურ ფრინველებს ნუ გაედევნებით და ნუ დაიჭერთ.
BirdLife International-ის შეფასებით, Phasianus colchicus-ს IUCN-ის წითელ ნუსხაში LC კატეგორია აქვს, ანუ მთელ მსოფლიოში მას გადაშენების საფრთხე ნაკლებად ემუქრება. მისი გავრცელების არეალი ძალიან დიდია: ხოხობი ბინადრობს როგორც იქ, სადაც ბუნებრივად გვხვდება, ისე ბევრ ადგილას, სადაც ადამიანმა შეიყვანა. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში მას LC კატეგორია აქვს როგორც მსოფლიო, ისე საქართველოს მასშტაბით. ქართულ ჩანაწერებში ნადირობით მოპოვებული ნიმუშიცაა მითითებული; საქართველოში მასზე დადგენილი წესებით ნადირობაც დადასტურებულია. ველური ბუნების ეროვნული სააგენტოს წითელი ნუსხის მასალებშიც კოლხური ხოხბის ეროვნული კატეგორია LC-ა. სააგენტო ადგილობრივ ხოხბებს ტყვეობაში ამრავლებს და ბუნებაში უშვებს. MEPA-სა და სააგენტოს პრესცნობებში აღნიშნულია მისი აღდგენა დაცულ ტერიტორიებსა და კრწანისის მსგავს ადგილებში. შედის თუ არა სახეობა მთავრობის 2014 წლის №190 დადგენილების ოფიციალურ ჩამონათვალში, თავად დადგენილების ტექსტით უნდა გადამოწმდეს. ამ გვერდზე ეროვნული შეფასება 2024 წლის ქართული ჩამონათვალისა და სააგენტოს მასალების მიხედვით LC-ა; უფრო მაღალი საფრთხის კატეგორია ნაგულისხმევი არ არის. ვაშლოვანის შესახებ 2021 წლის ნაშრომში ადგილობრივ საფრთხეებად დასახელებულია ცხვრის ძოვებითა და ძაღლებით გამოწვეული შეწუხება, დაცული ტერიტორიის პირას უკანონო ნადირობა და სასოფლო-სამეურნეო მიწებზე ცეცხლის გაჩენა. დასავლეთში მცხოვრებ ადგილობრივ შავყელა ხოხბებს დადასტურებულ საფრთხეს უქმნის შემოყვანილ, ფერმაში მოშენებულ ან თეთრყელა ხოხბებთან შეჯვარება. ამ გვერდზე დადასტურებული არ არის, რომ საქართველოში თითოეული ადგილობრივი ჯგუფი სხვა ხოხბებთან შეუჯვარებელია. აქ არ არის ცალკე მონაცემები იმის შესახებ, როგორ იცვლება ხოხბის რაოდენობა საქართველოში.
კვება
ამ გვერდზე არ არის მოყვანილი საქართველოში ხოხბის კვებაზე ჩატარებული ცალკე კვლევა, რომელშიც საკვები აწონეს. ზოგადად, ხოხობი ჭამს თესლს, კენკრას, მწვანე ყლორტებსა და ხერხემლის არმქონე ცხოველებს, განსაკუთრებით მწერებს. მწერები წიწილებისთვის მნიშვნელოვანია. ქართული ენციკლოპედიების მიხედვით, ის სარეველების თესლს, ნაყოფს, მცენარის სხვა ნაწილებსა და მწერებსაც ჭამს. საქართველოში ხოხობი ტრადიციულად სანადირო ფრინველია. მასზე ნადირობის წესები წითელი ნუსხის კატეგორიებისგან ცალკე განისაზღვრება. ვაშლოვანის ნახევრად უდაბნოში ფოცხვერის კვების აღწერებში ხოხობი, კურდღელი და გავაზი მის ძირითად ნადავლადაა დასახელებული.
ქცევა
დღისით აქტიურია. ბუდობის პერიოდში მამლები საკუთარ ტერიტორიას იცავენ და რამდენიმე დედალს იკრებენ. მამლის ხმამაღალ ძახილს ორი ნოტი აქვს და მას ხშირად ფრთების შრიალიც ახლავს. საქართველოში ამ ხმას ფრინველზე დაკვირვებისას იყენებენ. ბუდეს მიწაზე, ხშირ მცენარეულობაში იკეთებს. ზოგადად, ამ სახეობის ბუდეში ხშირად დაახლოებით 8–15 კვერცხია. კვერცხებზე ჯდომა დაახლოებით 23–28 დღეს გრძელდება, ბარტყები კი დედალთან დაახლოებით 70–80 დღეს რჩებიან. ეს რიცხვები ვაშლოვანის ანგარიშში ამ სახეობაზე მოყვანილ ცნობებსა და ზოგად ცნობარებს ეყრდნობა. ისინი ამ გვერდზე საქართველოს მასშტაბით შესწავლილი ბუდეების მონაცემები არ არის. 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, ეს ფრინველი საქართველოში ბუდობს და აქ მთელი წელი რჩება. ბევრი ბეღურასნაირი ფრინველის მსგავსად, შორ მანძილზე არ მიგრირებს. ველურ ფრინველებს ნუ გაედევნებით და ნუ დაიჭერთ.
კონსერვაცია
BirdLife International-ის შეფასებით, Phasianus colchicus-ს IUCN-ის წითელ ნუსხაში LC კატეგორია აქვს, ანუ მთელ მსოფლიოში მას გადაშენების საფრთხე ნაკლებად ემუქრება. მისი გავრცელების არეალი ძალიან დიდია: ხოხობი ბინადრობს როგორც იქ, სადაც ბუნებრივად გვხვდება, ისე ბევრ ადგილას, სადაც ადამიანმა შეიყვანა. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში მას LC კატეგორია აქვს როგორც მსოფლიო, ისე საქართველოს მასშტაბით. ქართულ ჩანაწერებში ნადირობით მოპოვებული ნიმუშიცაა მითითებული; საქართველოში მასზე დადგენილი წესებით ნადირობაც დადასტურებულია. ველური ბუნების ეროვნული სააგენტოს წითელი ნუსხის მასალებშიც კოლხური ხოხბის ეროვნული კატეგორია LC-ა. სააგენტო ადგილობრივ ხოხბებს ტყვეობაში ამრავლებს და ბუნებაში უშვებს. MEPA-სა და სააგენტოს პრესცნობებში აღნიშნულია მისი აღდგენა დაცულ ტერიტორიებსა და კრწანისის მსგავს ადგილებში. შედის თუ არა სახეობა მთავრობის 2014 წლის №190 დადგენილების ოფიციალურ ჩამონათვალში, თავად დადგენილების ტექსტით უნდა გადამოწმდეს. ამ გვერდზე ეროვნული შეფასება 2024 წლის ქართული ჩამონათვალისა და სააგენტოს მასალების მიხედვით LC-ა; უფრო მაღალი საფრთხის კატეგორია ნაგულისხმევი არ არის. ვაშლოვანის შესახებ 2021 წლის ნაშრომში ადგილობრივ საფრთხეებად დასახელებულია ცხვრის ძოვებითა და ძაღლებით გამოწვეული შეწუხება, დაცული ტერიტორიის პირას უკანონო ნადირობა და სასოფლო-სამეურნეო მიწებზე ცეცხლის გაჩენა. დასავლეთში მცხოვრებ ადგილობრივ შავყელა ხოხბებს დადასტურებულ საფრთხეს უქმნის შემოყვანილ, ფერმაში მოშენებულ ან თეთრყელა ხოხბებთან შეჯვარება. ამ გვერდზე დადასტურებული არ არის, რომ საქართველოში თითოეული ადგილობრივი ჯგუფი სხვა ხოხბებთან შეუჯვარებელია. აქ არ არის ცალკე მონაცემები იმის შესახებ, როგორ იცვლება ხოხბის რაოდენობა საქართველოში.
მოკლე პასუხები ხოხობთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ჩამონათვალის მიხედვით, ის საქართველოში ბუდობს და აქ მთელი წლის განმავლობაში ცხოვრობს.
დაბლობებსა და მთისწინეთში, ხშირ მცენარეულობაში გვხვდება — ჭალის ტყეებში, ბუჩქნარებსა და ნახევრად ღია მშრალ ტყეებში. თანამედროვე აღრიცხვაში კახეთის ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიებია მითითებული. დასავლეთ კოლხეთის შესახებ წყაროებში პალიასტომისა და რიონის აუზებია ნახსენები. რუკაზე გავრცელების ადგილებად მხოლოდ ის რეგიონებია მონიშნული, სადაც მისი არსებობა ცხრილის მიხედვით დადასტურებულია. სხვა დაკვირვებები ცალკეა ნაჩვენები.
დიდი, გრძელკუდა ფრინველია, რომელზეც ნადირობენ. მამალს მწვანე თავი და წითელი სახე აქვს. სხეული სპილენძისფერია, ქერცლის მსგავსი ნახატით, კუდი კი გრძელი და ზოლებიანი. დედალი ჭრელყავისფერია და უფრო მოკლე კუდი აქვს. კავკასიაში გავრცელებული ამ ფორმის მამლებს, ჩვეულებრივ, ყელზე თეთრი რგოლი არ აქვთ. ბევრ ევროპულ ფოტოზე კი ასეთი რგოლი ჩანს.
ზოგადად, ამ სახეობის მამლის სიგრძე, გრძელი კუდის ჩათვლით, დაახლოებით 65–89 სმ-ია, დედლისა კი — 53–70 სმ. საქართველოში გაზომილი ცხოველების ცალკე მონაცემები ამ გვერდზე არ არის მოცემული.
იკვებება თესლით, სხვა მცენარეული საკვებითა და მწერებით. ამ გვერდზე არ არის ცალკე კვლევა იმის შესახებ, თუ რას ჭამს საქართველოში.
2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, ეს ფრინველი ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში ბინადრობს. ვაშლოვანში მამლების ყვირილი აპრილის შუა რიცხვებში აღრიცხეს.
დიახ. 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, ეს ფრინველი ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში იმავე მხარეში ცხოვრობს. ბუდეს მიწაზე, ხშირ მცენარეებს შორის იკეთებს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიო მასშტაბითაც და 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალშიც მითითებულია, რომ მას საფრთხე ნაკლებად ემუქრება (LC). მასზე ტრადიციულად ნადირობენ. დაიცავით ნადირობისა და დაცულ ტერიტორიებზე მოქმედი წესები. ბუდეები არ შეაწუხოთ.
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
