გნოლი
Perdix perdix
Kuzey Işık · Dodurga Mahallesi Kume Evleri
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 30–33 სმ
- კვება
- თესლი, ფოთლები და მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- მობინადრე
- დაფიქსირებული რეგიონები
- მცხეთა-მთიანეთი; სამცხე-ჯავახეთი; აჭარა
- ჰაბიტატი
- მდელო და მინდორი
- ოჯახი
- Phasianidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2022)
გნოლი (Perdix perdix) საშუალო ზომის ქათმისებრი ფრინველია, ღია მდელოებისა და მინდვრების ბინადარი. სიგრძე 30–33 სმ-ია. სახე და ყელი ნარინჯისფერი აქვს, მკერდი ნაცრისფერი, გვერდებზე წაბლისფერი ზოლები, ფრენისას კი ჟანგისფერი კუდი უჩანს. მამალს მუცელზე მუქი, ნალისებრი ლაქა აქვს. მიწაზე ცხოვრობს და შეშინებული ზუზუნით აფრინდება. ადამიანისთვის საშიში არ არის. საქართველოში მკვიდრი, მობინადრე ფრინველია. მისგან ცოტა ჩანაწერია: ცნობილია ნიმუში სტეფანწმინდის მიდამოებიდან, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტიდან, საჯარო დაკვირვებები კი სამცხე-ჯავახეთიდან, ბაღდათის მუნიციპალიტეტის საზღვართან, და ქობულეთის მუნიციპალიტეტიდან. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია, თუმცა რიცხვი მცირდება. საქართველოში მისი საფრთხე დაბლად არის შეფასებული.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ გნოლი
საშუალო ზომის მრგვალი მიწის ფრინველია ნარინჯისფერი სახით, ნაცრისფერი მკერდითა და ჟანგისფერი კუდით. ფარად ცხოვრობს და მინდორში მიწაზე ჩანს. ყველაზე ხშირად კაკაბში ერევათ.
სიგრძე 30–33 სმ-ია, წონა დაახლოებით 390–500 გ. სახე და ყელი ნარინჯისფერი აქვს, კისერი და მკერდი ნაცრისფერი, წვრილად დაზოლილი. გვერდებზე ფართო წაბლისფერი ზოლები აქვს, ზურგი კი მოყავისფრო, ჭრელი. ფრენისას ჟანგისფერი კუდი ჩანს. ფრთებს სწრაფად იქნევს და შიგადაშიგ სრიალით მიფრინავს.
მამალს მუცელზე მუქი წაბლისფერი, ნალის ფორმის ლაქა აქვს. დედალს ეს ლაქა პატარა აქვს ან საერთოდ არ აქვს, სახე და ყელი კი უფრო მკრთალი, მოყავისფრო-ჩალისფერი. მამალი დედალზე ცოტა დიდია.
კაკაბს ნისკარტი და ფეხები წითელი აქვს, თვალიდან ყელამდე შავი რკალი, გვერდებზე კი შავ-თეთრი ზოლები. ის მშრალ, ქვიან ფერდობებზე ცხოვრობს. გნოლს წითელი ნისკარტი და ფეხები და შავი რკალი არ აქვს. მწყერი გაცილებით პატარაა და ნარინჯისფერი სახე და ნაცრისფერი მკერდი არ აქვს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
გნოლი ღია ადგილებში ცხოვრობს: ველებზე, მდელოებზე, მინდვრებსა და დაბალ ბუჩქნარში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 2600 მ-მდე. ყველაზე კარგად პატარა მინდვრებით, ბალახიანი ზოლებითა და ბუჩქებით დაყოფილ, არაინტენსიურად დამუშავებულ მიწაზე გრძნობს თავს. ტყეს ერიდება. კავკასიაში ოქტომბერ-ნოემბერში მთიდან მთისწინეთში ჩამოდის. საქართველოში მკვიდრი, მობინადრე ფრინველია. ნიმუში ცნობილია სტეფანწმინდის მიდამოებიდან, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტიდან. საჯარო დაკვირვებებიდან ორია: 2023 წლის ოქტომბერში ქობულეთის მუნიციპალიტეტში და 2026 წლის სექტემბერში სამცხე-ჯავახეთში, ბაღდათის მუნიციპალიტეტის საზღვართან. ეს ცალკეული ჩანაწერებია და მისი გავრცელება საქართველოში ჯერ ნაკლებად არის აღწერილი.
გნოლის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჯერჯერობით არცერთ რეგიონში არ არის საკმარისი ჩანაწერი: ეს ცალკეული დაკვირვებებია და მისი გავრცელება საქართველოში ნაკლებად არის აღწერილი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად მცენარეული საკვებით იკვებება: მარცვლეულისა და სარეველების თესლით, სამყურისა და ბალახის ფოთლებით. მწერებსაც ჭამს. ბარტყებისთვის მწერები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, ამიტომ გაზაფხულზე, როცა მინდვრებში მწერები ცოტაა, ბარტყები უფრო ხშირად იღუპებიან.
მიწაზე ცხოვრობს და ხეზე არ ჯდება. გამრავლების სეზონის გარეთ 6–15 ფრინველის ფარად დადის. საფრთხის დროს ჯერ მიწაზე იმალება, მერე კი ხმაურით, ზუზუნით აფრინდება და დაბლა მიფრინავს. ძირითადად მობინადრეა, ზამთრობით კი შეიძლება მთიდან დაბლა ჩამოვიდეს. წყვილები გვიან ზამთარსა და ადრე გაზაფხულზე იქმნება. ბუდე მიწაზეა: ბალახით მოფენილი ფოსო, ბუჩქნარის ან ხშირი მცენარეების ძირში. დებს ჩვეულებრივ 13–16 კვერცხს. კვერცხებზე დედალი ზის 23–25 დღე. ბარტყები ბუდიდან მალევე გამოდიან და მშობლებს მისდევენ, ფრენა კი 14–16 დღის ასაკში იწყება. წელიწადში ერთხელ ბუდობს, თუმცა დაკარგული ბუდის შემდეგ შეიძლება ხელახლა დადოს.
მსოფლიოში გნოლის გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2022), მაგრამ მისი რიცხვი მცირდება: 2015–2025 წლებში 10–19%-ით შემცირდა. ზრდასრული ფრინველების რიცხვი დაახლოებით 3,3–5,3 მილიონია. ევროპაში მე-20 საუკუნის დასაწყისიდან თითქმის ყველა ქვეყანაში შემცირდა. მიზეზებია სოფლის მეურნეობის გაინტენსიურება, ბუდისთვის საჭირო საფარის დაკარგვა, მტაცებლები, ჰერბიციდები და პესტიციდები, რომლებიც გაზაფხულზე მწერებს ამცირებს. ბევრ ქვეყანაში მასზე ნადირობენ, მკაცრი ზამთარიც მის რიცხვს ამცირებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ შეფასებაში (2021) საქართველოში მისი საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC), რიცხვი კი სტაბილურად.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
დიახ. საქართველოში მკვიდრი, მობინადრე ფრინველია. თუმცა მისგან ცოტა ჩანაწერია და მისი გავრცელება ჯერ ნაკლებად არის აღწერილი.
ცნობილია ნიმუში სტეფანწმინდის მიდამოებიდან, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტიდან, ასევე დაკვირვებები ქობულეთის მუნიციპალიტეტიდან და სამცხე-ჯავახეთიდან, ბაღდათის მუნიციპალიტეტის საზღვართან. ეძებეთ ღია მდელოებსა და მინდვრებში, ბუჩქნარის პირას.
კაკაბს წითელი ნისკარტი და ფეხები აქვს და თვალიდან ყელამდე შავი რკალი. გნოლს ნარინჯისფერი სახე და ნაცრისფერი მკერდი აქვს, მამალს კი მუცელზე მუქი ნალისებრი ლაქა.
სიგრძე 30–33 სმ-ია, წონა დაახლოებით 390–500 გ.
მიწაზე, ბალახით მოფენილ ფოსოში, ბუჩქნარის ან ხშირი მცენარეების ძირში. დებს ჩვეულებრივ 13–16 კვერცხს, რომლებიც 23–25 დღეში იჩეკება.
მარცვლეულისა და სარეველების თესლს, სამყურისა და ბალახის ფოთლებს, ასევე მწერებს. ბარტყები განსაკუთრებით მწერებზეა დამოკიდებული.
გნოლი ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია, თუმცა რიცხვი მცირდება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ბუდეს და ბარტყებს ნუ შეაწუხებთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
