ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. სახელი „honey buzzard“ და ლათინური apivorus („ფუტკრისმჭამელი“) შეცდომაში შეჰყავს: თაფლს არ ჭამს. სახეობის დონეზე სპეციალიზებულია სოციალურ ბზიკებსა და კრაზანებზე — ძირითადად ბუდის მატლებსა და ჭუპრებზე. ბუდეს მიწიდან ან ხის ფუღუროდან თხრის; სახეზე ქერცლისებრი ბუმბული ნესტოების ირგვლივ ნაკბენისგან იცავს. ასევე იღებს ბაყაყებს, ქვეწარმავლებს, წვრილ ძუძუმწოვრებს და ფრინველის ბარტყებს, განსაკუთრებით სეზონის დასაწყისში, სანამ ბზიკის ბუდეები გაიზრდება. ადამიანისთვის საკვები არ არის.
ბოლოკარკაზი
Pernis apivorus
Charles J. Sharp · ბაბადაღი, თურქეთი
საშუალო ზომის ტყის მტაცებელი პატარა, მტრედისებრი თავითა და გრძელი კუდით. კაკაჩა არ არის და თაფლს არ ჭამს. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც მიგრანტი. შემოდგომაზე ბათუმის დერეფანში ეს არის ყველაზე მასობრივი მტაცებელი.
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
- ზომა
- 52–60 სმ
- კვება
- ბზიკებისა და კრაზანების მატლები
- სტატუსი საქართველოში
- მიგრანტი
- ჰაბიტატი
- ტყე და საჰაერო დერეფანი
- ოჯახი
- Accipitridae
- კონსერვაცია
- ნაკლ. საფრთხე
ბოლოკარკაზი (Pernis apivorus) საშუალო ზომის მტაცებელია ოჯახიდან Accipitridae, გვარიდან Pernis. კაკაჩა (Buteo) არ არის; გარეგნულად ჰგავს, მაგრამ ახლო ნათესავი არაა. სახეობის სრული ქართული სახელია ჩვეულებრივი ბოლოკარკაზი; გვარის სახელია ბოლოკარკაზი. ძიებასა და ორნითოლოგიურ სიებში ასევე გვხვდება კვერნაჭამია, კრაზანაჭამია და ირაო. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს M-ად: გავლითი მიგრანტი. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო. სახეობის დონეზე სიგრძე ხშირად 52–60 სმ-ია, ფრთების შლილი 135–150 სმ. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ეროვნულადაც უთითებს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ბოლოკარკაზი
საშუალო ზომის მტაცებელია პატარა, მტრედისებრი თავით, გრძელი კუდით და ბრტყელი აფრენით. საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალით გავლითი მიგრანტია. თაფლს არ ჭამს. ჩვეულებრივი აბნევაა ჩვეულებრივი კაკაჩა და, იშვიათად, ქოჩორა ბოლოკარკაზი.
სიგრძე სახეობის დონეზე ხშირად 52–60 სმ-ია, ფრთების შლილი 135–150 სმ . გამოქვეყნებული ზომებით ფრთა 375–475 მმ-ია, კუდი 250–270 მმ, მასა 700–800 გ; დედალი ოდნავ დიდია მამალზე. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის. თავი პატარა და წაგრძელებულია, ნისკარტი შედარებით თხელი, კუდი კაკაჩაზე გრძელი. აფრენისას ფრთები ბრტყელია. კუდზე ხშირად ორი ვიწრო მუქი ზოლი და ფართო მუქი ბოლო ზოლია. ქვედა ფრთაზე კარპალური ლაქა კაკაჩაზე სუსტია.
შეფერილობა ძალიან ცვალებადია: ღია ქვიშისფერიდან მუქ ყავისფერამდე. მამალს ხშირად ლურჯ-ნაცრისფერი თავი აქვს, დედალს — ყავისფერი; ეს იშვიათია მსხვილ მტაცებლებში. ახალგაზრდა უფრო ზოლიანია და ნესტოები ნაპრალისებრია — დიაგნოსტიკური ნიშანი პორტრეტზე. სახეზე ქერცლისებრი ბუმბული ბზიკის ნაკბენისგან იცავს.
ჩვეულებრივი კაკაჩა (Buteo buteo) ამ ატლასში ცალკე გვერდია: უფრო მოკლე კუდი, მომრგვალებული თავი, აფრენისას ხშირად არაღრმა V, ქვედა ფრთაზე ხშირად მუქი კარპალური ლაქა. ქოჩორა ბოლოკარკაზი (Pernis ptilorhynchus) 2024 წლის ჩამონათვალში ასევე M-ია; ბათუმში სეზონზე საშუალოდ 18 ფრინველი ითვლება, რეკორდია 38 — იშვიათია. ზრდასრულს ხშირად აქვს ქოჩორი და განსხვავებული ფრთის ნახატი; ამ ატლასში ცალკე გვერდი ჯერ არ არის. შავი ძერა (Milvus migrans) ბათუმშიც მასობრივია: ჩანგალი კუდი. მიმინო (Accipiter nisus) და ქორი (Accipiter gentilis) ამ ატლასში ცალკე გვერდებია — მოკლე ფართო ფრთები, სხვა სილუეტი. შავარდენი წვეტიანფრთებიანი ფალკონია. მთის არწივი გაცილებით დიდია.
პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. არ აიყვანოთ. შემოდგომაზე ბათუმთან მასობრივად აფრენილი საშუალო მტაცებელი პატარა თავითა და გრძელი კუდით უფრო ეს სახეობაა, ვიდრე კაკაჩა.
ეს გვერდი მუნიციპალიტეტების რუკას არ აფერადებს. 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე მიგრაციას ადასტურებს, მაგრამ რეგიონების მიხედვით ჩანაწერების სიას არ აქვეყნებს. მთელ ქვეყანაში, მათ შორის უხეო მაღალ პლატოზე ან მხოლოდ დახურულ ტყეში, თანაბარ ყოფნას ნუ ივარაუდებთ. დასახელებული აღწერები: ბათუმის მტაცებელთა აღრიცხვა 2008 წლიდან შემოდგომაზე ითვლის გადაფრენას ადგილებში სახალვაშო და შუამთა, ბათუმის ჩრდილოეთით, აჭარაში, შავი ზღვის სანაპიროსა და მცირე კავკასიონს შორის. 2008–2009 წლების აღრიცხვაში შემოდგომის მტაცებელთა დაახლოებით 51% ამ სახეობაზე მოდიოდა (გაურკვეველი ფრინველების გასწორების შემდეგ 55%). 2023 წლის ანალიზით 13 წლის საშუალო სეზონზე დაახლოებით 528 467 ფრინველია. 2020 წლის ანალიზი საშუალოდ 528 059-ს იძლევა, სეზონის რეკორდად 666 364-ს. აღრიცხვის საკუთარი შეჯამებით საშუალოა 500 066, უმაღლესი სეზონი 656 171 (2014), დღიური რეკორდი 178 796 (2012 წლის 3 სექტემბერი). ეს ციფრები სხვადასხვა წლების ფანჯარაა და გავლითი აღრიცხვაა, არა მობუდარი პოპულაციის რუკა. სახეობის დონეზე საბუდარი ჰაბიტატი ტყეა. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი აქ არ არის გამოქვეყნებული. ამ გვერდზე დასახელებული ფოტოები საქართველოში არ არის გადაღებული.
დღის აქტიურია. აფრენისას ფრთებს ბრტყლად იჭერს, არა კაკაჩის ხშირ V-სავით; გლაიდზე ფრთის წვერები ხშირად ოდნავ ქვემოთაა. თავი წინაა გამოწეული და პატარა, კუდი კაკაჩაზე გრძელი. ხმა იშვიათია გავლაზე; სახეობის დონეზე ტერიტორიული ხმა ნათელი „პიი-ლუ“-ს მსგავსია. ამ გვერდზე ქართული ჩანაწერი არ არის. ბუდე ტოტების პლატფორმაა ხეზე. სახეობის დონეზე ნაყარი ხშირად ორი კვერცხია; ეს ფართო არეალის ციფრებია და არა ამ გვერდზე ქართული ბუდეების ნიმუში. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მხოლოდ მიგრანტად იღებს. 2013 წლის ლიტერატურაში საზაფხულო მობუდარად და გავლითადაც ითვლებოდა, 2001–2012 წლებისთვის კი 200–450 წყვილი იყო მითითებული; დაცული ტერიტორიების ერთი ჩამონათვალი კოდავს BB, M-ად. ეს უთანხმოებაა 2024 წლის ჩამონათვალთან, რომელიც BB-ს არ უწერს. სახელდებული ბუდეები ამ გვერდზე არ არის. ბათუმში შემოდგომაზე ზრდასრულთა 90% აგვისტოს ბოლო კვირასა და სექტემბრის პირველ კვირაში გადის; ახალგაზრდები დაახლოებით ათი დღით გვიან, და აღრიცხვაში დაახლოებით 5.9%-ია. გაზაფხულის აღრიცხვა უფრო მცირეა: 2019-ში დაახლოებით 89 000, 2020-ში 44 000. ბათუმში 2017 წლის 17 სექტემბერს დაფიქსირდა მეორე კალენდარული წლის დედალი — შემოდგომაზე დასავლეთ პალეარქტიკაში იშვიათი ასაკია.
IUCN Red List-ზე Pernis apivorus ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობაა (2021). 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) ეს სახეობა არ არის. გლობალური შეფასება კლებას უთითებს, ბათუმის ზრდასრულთა ნაკადი კი აღრიცხულ წლებში სტაბილურია; ეს ორი სიგნალი ერთმანეთს არ ემთხვევა და ბათუმის ციფრი გავლითი წყარო-პოპულაციის მაჩვენებელია, არა ეროვნული მობუდარი ცენზი. Accipitridae CITES-ის II დანართშია. ბათუმის დერეფანში მტაცებელთა სროლა დოკუმენტირებულია; ეს დოკუმენტირებული წნეხია და არა ამ გვერდზე ცალკე გაზომილი ამ სახეობის დანაკლისი. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.
Andy Morffew
Charles J. Sharp · ბაბადაღი, თურქეთი
Andy Morffew
François laheyne · სომის ყურე, საფრანგეთი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ბოლოკარკაზთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას იღებს როგორც გავლით მიგრანტს (M), ფოტოთი.
შემოდგომაზე ყველაზე კონცენტრირებული გავლა დასახელებულია ბათუმის დერეფანში, სახალვაშოსა და შუამთას სათვალთვალო წერტილებიდან. გაზაფხულზე იგივე დერეფანში ნაკადი უფრო მცირეა. ეს გვერდი ყველა რეგიონს არ რუკავს.
პატარა, მტრედისებრი თავი, გრძელი კუდი ორი ვიწრო ზოლითა და ფართო ბოლო ზოლით, ბრტყელი აფრენა, სუსტი კარპალური ლაქა. კაკაჩას უფრო მოკლე კუდი და ხშირად V-ით აწეული ფრთები აქვს.
სახეობის დონეზე სიგრძე ხშირად 52–60 სმ-ია, ფრთების შლილი 135–150 სმ. მასა 700–800 გ-ია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.
თაფლს არ ჭამს. ძირითადად ბზიკებისა და კრაზანების ბუდის მატლებსა და ჭუპრებს. საქართველოში კვება ცალკე არ არის შესწავლილი ამ გვერდზე.
როგორც გავლითი მიგრანტი, 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. ბათუმში ზრდასრულთა მასა აგვისტოს ბოლოსა და სექტემბრის დასაწყისშია დოკუმენტირებული. ზამთარში ჩამონათვალი მას არ იღებს.
2024 წლის ჩამონათვალი მხოლოდ მიგრანტად კოდავს. 2013 წლის ლიტერატურაში საზაფხულო მობუდარად ითვლებოდა; დაცული ტერიტორიების ერთ ჩამონათვალში BB, M-ია. სახელდებული ბუდეები ამ გვერდზე არ არის. ეს უთანხმოებაა და არა დადასტურებული ეროვნული ბუდობის რუკა.
უვნებელია, თუ არ აიყვანთ. გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა და 2024 წლის ჩამონათვალში ეროვნულად LC-ია. 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
სიახლეები
დაკავშირებული სიახლეები
ფრინველები
ბათუმში 54 ქოჩორა ბოლოკარკაზი: საშუალოზე თითქმის ორჯერ მეტი
Batumi Raptor Count-მა ამ შემოდგომაზე 54 ქოჩორა ბოლოკარკაზი დაითვალა — საშუალოზე, 28-ზე, თითქმის ორჯერ მეტი. ბათუმი დასავლეთ პალეარქტიკაში ერთადერთი ადგილია, სადაც ეს აზიური მტაცებელი მიგრაციისას რეგულარულად ჩანს.
სტატიის წაკითხვა
ფრინველები
ბათუმში ერთ დღეში თითქმის 19 300 მტაცებელი ფრინველი დაითვალეს
წვიმისა და ნისლის შემდეგ ბათუმის დერეფანმა სეზონის პირველი 10 000-იანი დღე დააფიქსირა. ჯამში თითქმის 19 300 ფრინველი აღირიცხა.
სტატიის წაკითხვა
