სახეებიანი მცურავი

Elaphe dione

უშხამო, ნახატიანი მცურავი საქართველოს მშრალ ჰაბიტატებში. შხამი არ აქვს; ადამიანისთვის უვნებელია.

აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალი ზონებიადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

მშრალი აღმ. საქართველო

სიგრძე

სახეობა ~0.7–1.2 მ

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

ნაკლ. საფრთხე (LC)

ოჯახი

Colubridae

ადამიანთან ურთიერთობა: არ აიყვანოთ. შხამი არ აქვს, მაგრამ დიდ გველს შეუძლია უკბინოს. თუ გუგა ვერტიკალურია — ეს სხვა სახეობაა, ხშირად შხამიანი.

მიმოხილვა

რა არის სახეებიანი მცურავი

სახეებიანი მცურავი (Elaphe dione) უშხამო, ნახატიანი მცურავია საქართველოს მშრალ ჰაბიტატებში. ანკარასებრთა ოჯახისაა (Colubridae). 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს; გავრცელების სიზუსტე საშუალოდაა შეფასებული. დასახელებული თანამედროვე წერტილები კახეთშია: ყვარელი (COI შტრიხკოდი) და კაჭრეთი (თავის ფოტოები იმავე ნაშრომში). 2021 წლის ქართული გველების კვლევა მას მშრალ კლიმატზე დამოკიდებულ, ქვიან ან ბალახოვან ადგილის სახეობებს მიაკუთვნებს და ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველოს უკავშირებს; იმავე ნაშრომი ამ სახეობაზე ცოდნის მნიშვნელოვან მატებასაც აღნიშნავს, მათ შორის შესაფერის დასავლეთ ჰაბიტატებში. ამ ატლასის რუკაზე აღნიშნულია კახეთი, ქვემო ქართლი და თბილისი. მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ. სახეობის არეალი კავკასიიდან წყნარ ოკეანემდეა. სიგრძე სახეობის დონეზე ჩვეულებრივ დაახლოებით 0.7–1.2 მ-ია; საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი ზომა აქ არ არის. ადამიანისთვის უვნებელია — შხამი არ აქვს. ევროპაში IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern).

ბოლო განახლება 8 სექტემბერი 2026

გალერეა

სახეებიანი მცურავი ფოტოებში

სახეებიანი მცურავი (Elaphe dione) — ახმეტა, ზემო ხოდაშენი — კახაბერ სუხითაშვილი — ფოტო: კახაბერ სუხითაშვილი
ახმეტა, ზემო ხოდაშენი · 24 მაისი 2023

სახეებიანი მცურავი (Elaphe dione) — ჩჟენჯოუ, ხენანი, ჩინეთი — Zinogre — ფოტო: Zinogre · iNaturalist
ჩჟენჯოუ, ხენანი, ჩინეთი · 27 ოქტომბერი 2022

სახეებიანი მცურავი (Elaphe dione) — პრიმორიეს მხარე, რუსეთი — Сергей Грабчак — ფოტო: Сергей Грабчак · iNaturalist
პრიმორიეს მხარე, რუსეთი · 9 ოქტომბერი 2024

სახეებიანი მცურავი (Elaphe dione) — უკრაინა — Моховинка — ფოტო: Моховинка · Wikimedia Commons
უკრაინა · 12 ივლისი 2015

სახეებიანი მცურავი (Elaphe dione) — ინჩონი, სამხრეთ კორეა — fisheyes — ფოტო: fisheyes · iNaturalist
ინჩონი, სამხრეთ კორეა · 10 ივნისი 2023

სახეებიანი მცურავი (Elaphe dione) — ალთაის მხარე, რუსეთი — svetlanaagafonova — ფოტო: svetlanaagafonova · iNaturalist
ალთაის მხარე, რუსეთი · 26 ივლისი 2021

გავრცელება

სად გვხვდება სახეებიანი მცურავი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ სახეებიანი მცურავი

უშხამო, ნახატიანი მცურავია მრგვალი გუგით. საქართველოში საკვანძოა წვრილი განივი ლაქები და ხშირად ოთხი გრძივი ზოლი — არა ურარტუს მსხვილი ლაქები და არა გიურზას ვერტიკალური გუგა.

სხეული საშუალო სიგრძის მცურავისაა, არა განსაკუთრებით მასიური. თავი კისრისგან ზომიერად გამოიყოფა. გუგა მრგვალია. თვალში გამავალი მუქი ზოლი ხშირად ჩანს. სახეობის დონეზე სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 0.7–1.2 მ-ია. ქერცლის დასათვლელად გველი არ აიყვანოთ.
ფონი ნაცრისფერი, მოყავისფრო ან მოყვითალოა. ზურგზე მუქი განივი ლაქებია; ხშირად ჩანს ოთხი უფრო ღია გრძივი ზოლი. თავზე მუქი ნახატია. მუცელი ღიაა, ხშირად წვრილი ლაქებით. ნაშიერს იგივე ტიპის ნახატი აქვს, უფრო მკვეთრი კონტრასტით. ფოტოგალერეა სახეობის ნახატს სხვა ქვეყნებიდან აჩვენებს — არა საქართველოს ველის კადრს.
ურარტუს მცურავი (Elaphe urartica) უფრო მასიურია, თავი მუქი, ლაქები უფრო დიდი და მომრგვალებული — არა წვრილი განივი ნახატი და ოთხი ზოლი. ნაირფერი მცურავი (Hemorrhois ravergieri) უფრო გამხდარი და სწრაფია; ლაქები ხშირად რომბულია და კუდზე ზოლებად ერთდება. წითელმუცელა მცურავი (Dolichophis schmidti) უფრო სწრაფია; ზრდასრულობაში ხშირად ერთგვაროვანი მოწითალოა წითელი მუცლით. წენგოსფერი მცურავი (Platyceps najadum) უფრო გამხდარია; კისერზე თვალაკებიანი ლაქებია და არა მთელ ზურგზე წვრილი ნახატი.
გიურზას (Macrovipera lebetina) გუგა ვერტიკალური ნაპრალია, თავი ფართო, ქერცლი უხეშად კილური; შხამიანია. კატისთვალას (Telescopus fallax) გუგაც ვერტიკალურია და აქტიურია ღამით. სპილენძა პატარაა, გლუვქერცლიანი. თუ ნახატიან გველს ვერტიკალური გუგით ხედავთ — ეს გიურზა ან გველგესლაა, არა ეს სახეობა. შხამი არ აქვს. ნაკბენი შეიძლება მტკივნეული იყოს. არ აიყვანოთ.
2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს; გავრცელების სიზუსტე საშუალოდაა შეფასებული. დასახელებული თანამედროვე წერტილები კახეთშია: ყვარელი და კაჭრეთი. ამ ატლასის რუკაზე აღნიშნულია კახეთი, ქვემო ქართლი და თბილისი. მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Dolichophis schmidti

წითელმუცელა მცურავი

აღმოსავლეთ საქართველო

Elaphe urartica

ურარტუს მცურავი

აღმოსავლეთ საქართველო

Zamenis hohenackeri

ამიერკავკასიური მცურავი

საქართველო — მშრალი კლდოვანი და ბალახოვანი ადგილები

Hemorrhois ravergieri

ნაირფერი მცურავი

სამცხე — ჯავახეთი

Macrovipera lebetinus

გიურზა

აღმოსავლეთ საქართველო

Platyceps najadum

წენგოსფერი მცურავი

აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველო

Telescopus fallax

კატისთვალა

აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველო

ქვიზი

შემდეგ: რომელი გველია?

სახეებიანი მცურავი საქართველოს გველების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.

ქვიზის დაწყება

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

2021 წლის ქართული გველების კვლევა სახეობას მშრალ კლიმატზე დამოკიდებულად მიიჩნევს: ქვიანი ან ბალახოვანი ადგილი, ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველო. თავშესაფარს სხვა ნაწილებში ხშირად მღრღნელის სოროში, ქვის ქვეშ და ნაპრალში ეძებს; საქართველოში ეს პირდაპირ არ არის ცალკე გაზომილი. ამ ატლასის რუკაზე კახეთი, ქვემო ქართლი და თბილისია. დასახელებული ნიმუშები კახეთიდანაა: ყვარელი და კაჭრეთი. შიდა ქართლისა და სამცხე — ჯავახეთის დასახელებული წერტილი ამ გვერდზე არ არის. 2021 წლის კვლევამ სოციალური ქსელებისა და iNaturalist-ის ჩანაწერებით არეალის ცოდნა გაზარდა და აღნიშნა, რომ ზოგი აღმოსავლეთის კოლუბრიდი — მათ შორის ეს სახეობა — შესაფერის ჰაბიტატში დასავლეთშიც დაფიქსირდა; დასავლეთისა და კოლხეთის კონკრეტული დასახელებული ჩანაწერი აქ მაინც არ არის მოცემული. სახეობის დონეზე ბინადრობს სტეპში, ბუჩქნარში, ღია ტყეში, კლდოვან ადგილში და შეცვლილ ლანდშაფტშიც. სიმაღლე მთელ არეალში ზღვის დონიდან მაღალ მთამდეა; დადასტურებული მაღალი ჩანაწერია დაახლოებით 3,520 მ სიჩუანში და არა საქართველოში. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის დიაპაზონი არ არის გამოქვეყნებული.

კვება

ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ სახეობაზე არ არის. გვარ Elaphe-ის მცურავები ჩვეულებრივ იკვებებიან მღრღნელებით, პატარა ფრინველებით, ბარტყებითა და კვერცხებით; ხვლიკიც შეიძლება შევიდეს. ვოლგის აუზში ძირითად საკვებად მღრღნელებია აღწერილი. მსხვერპლს ახრჩობს — შხამი არ აქვს. კარგად ადის ბუჩქსა და ხეზე, როგორც ამ გვარშია მიღებული; საქართველოში ბუდის ძებნა პირდაპირ არ არის გაზომილი.

ქცევა

თბილ სეზონზე აქტიურია. გვარის სხვა მცურავების მსგავსად ხშირად დღისით მოძრაობს; ამინდის მიხედვით შეიძლება საღამოსაც გამოჩნდეს. საქართველოში საათობრივი აქტივობა ცალკე არ არის აღწერილი. საფრთხისას უპირატესად გარბის. არ აიყვანოთ — დიდ გველს შეუძლია ძლიერად უკბინოს, თუმცა შხამი არ აქვს. კვერცხისმდებია. ვოლგის აუზში 17 დედალმა ტერარიუმში დადო თითოეულმა 5–14 კვერცხი, ივლისის დასაწყისიდან აგვისტოს შუა რიცხვებამდე; ეს საქართველოს კლაჩი არ არის. შეწყვილების სეზონი და კვერცხების რაოდენობა ქართული პოპულაციისთვის აქ არ არის გამოქვეყნებული. იგივე მშრალ აღმოსავლეთში შეიძლება შეხვდეთ ურარტუს მცურავს (Elaphe urartica) — ნახატი უფრო მსხვილია. გიურზასთან აღრევა საშიშია: გიურზას გუგა ვერტიკალურია და შხამიანია.

კონსერვაცია

ევროპაში IUCN Red List-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern) — არეალი ფართოა და სახეობა ადაპტირებადი. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია; გავრცელების სიზუსტე საშუალოდაა შეფასებული. 2021 წლის კვლევა აღნიშნავს, რომ გველების არეალის ზუსტი ცოდნა კონსერვაციის პრიორიტეტებისთვის მნიშვნელოვანია, რადგან IUCN-ის კატეგორიები არეალის ზომაზეცაა დამოკიდებული. ადგილობრივ საფრთხეა ჰაბიტატის გარდაქმნა, გზაზე დაღუპვა და შხამიან გველთან აღრევის გამო მოკვლა. მღრღნელების მტაცებელია; ეს სარგებელი არ ნიშნავს, რომ გველი უნდა აიყვანოთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები სახეებიანი მცურავი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს. მთელ ქვეყანაში არ გვხვდება.

უპირატესად მშრალ აღმოსავლეთში. დასახელებულია ყვარელი და კაჭრეთი (კახეთი). ამ ატლასის რუკაზე ასევეა ქვემო ქართლი და თბილისი. 2021 წლის კვლევა შესაფერის დასავლეთ ჰაბიტატებსაც აღნიშნავს, მაგრამ დასავლეთის დასახელებული წერტილი აქ არ არის.

არა. შხამი არ აქვს. მსხვერპლს შეკვრით ახრჩობს. საფრთხისას უპირატესად გარბის. დიდ გველს შეუძლია უკბინოს — არ აიყვანოთ. ვერტიკალური გუგა გიურზაზე ან გველგესლაზე მიუთითებს.

ნაცრისფერ ან მოყავისფრო ფონზე წვრილი განივი ლაქები, ხშირად ოთხი გრძივი ზოლი, მუქი ზოლი თვალში, მრგვალი გუგა. ურარტუს მცურავს მსხვილი მომრგვალებული ლაქები და მუქი თავი აქვს. გიურზას გუგა ვერტიკალურია.

სახეობის დონეზე სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 0.7–1.2 მ-ია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სიგრძე ამ გვერდზე არ არის.

სახეებიან მცურავს უფრო წვრილი ნახატი აქვს და ხშირად ოთხი ზოლი. ურარტუს მცურავი უფრო მასიურია, თავი მუქი, ლაქები უფრო დიდი და მომრგვალებული. ორივე უშხამოა და აღმოსავლეთის მშრალ ზონაში შეიძლება ერთად შეხვდეთ.

კვერცხისმდებია. კვება ქართულად არ არის ცალკე შესწავლილი; გვარის სხვა მცურავები იკვებებიან მღრღნელებით, პატარა ფრინველებითა და კვერცხებით. ვოლგის აუზში დაფიქსირდა 5–14 კვერცხი კლაჩში — ეს ქართული მონაცემი არ არის.

თბილ სეზონზე; ხშირად დღისით. საქართველოში საათობრივი და სეზონური კალენდარი ცალკე არ არის გამოქვეყნებული. მოსალოდნელია მშრალ ქვიან ან ბალახოვან ადგილებში.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები