სახეებიანი მცურავი
Elaphe dione
უშხამო, ნახატიანი მცურავი სტეპებისა და მშრალი ლანდშაფტებისა — საქართველოში უპირატესად მშრალ ჰაბიტატებში; უვნებელია.
მიმოხილვა
რა არის სახეებიანი მცურავი
სახეებიანი მცურავი (Elaphe dione) ანკარასებრთა ოჯახის უშხამო მცურავია. აღწერა პალასმა 1773 წელს გააკეთა; სახელი უკავშირდება ბერძნულ მითოლოგიურ ფიგურა დიონეს (აფროდიტეს დედა). გავრცელების არეალი ერთ-ერთი ყველაზე ფართოა გვარ Elaphe-ში — აღმოსავლეთ უკრაინიდან ცენტრალური აზიის გავლით მონღოლეთამდე, ჩრდილოეთ ჩინეთამდე და კორეამდე; ასევე გვხვდება საქართველოში, აზერბაიჯანსა და ჩრდილოეთ ირანში. საქართველოში უპირატესად მშრალი კლიმატის ჰაბიტატებს ანიჭებს უპირატესობას; ბოლო წლების დაკვირვებებმა (მათ შორის სოციალური ქსელების ჩანაწერებმა) არეალის ცოდნა მნიშვნელოვნად გააფართოვა. სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 0.7–1.2 მ-ია. IUCN-ის მიხედვით გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern).
ბოლო განახლება
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ სახეებიანი მცურავი
სახეებიანი მცურავი უშხამო, ნახატიანი მცურავია მშრალი ჰაბიტატებისა. დამახასიათებელია ლაქებიანი ზურგი და ხშირად ოთხი გრძივი ზოლი.
- 01
ზურგი ნაცრისფერი/მოყავისფროა მუქი განივი ლაქებით; ხშირად ჩანს ოთხი გრძივი ზოლი.
- 02
თავზე მუქი ნახატია; თვალში გამავალი მუქი ზოლი; გუგა მრგვალია.
- 03
სიგრძე დაახლოებით 0.7–1.2 მ; უშხამოა — მსხვერპლს ახრჩობს.
- 04
კარგად ადის და ცურავს; ბუდეებსაც ნახულობს.
- 05
საქართველოში — უპირატესად მშრალი აღმოსავლეთი და სამხრეთი.
ქვიზი
შემდეგ: რომელი გველია?
სახეებიანი მცურავი საქართველოს გველების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
ევრიტოპული სახეობაა: ბინადრობს სტეპებში, ბუჩქნარებში, მშრალ და ღია ტყეებში, კლდოვან ადგილებში, ნახევრადუდაბნოებში, ჭალების პირას და შეცვლილ ლანდშაფტშიც. ვერტიკალურად აღწევს ზღვის დონიდან დაახლოებით 3,580 მ-მდე. საქართველოში დამოკიდებულია შედარებით მშრალ კლიმატზე — უფრო ხშირია აღმოსავლეთსა და სამხრეთის მშრალ ზონებში; შესაფერის ჰაბიტატებში დასავლეთშიც აღინიშნა. თავშესაფარს ეძებს მღრღნელების სოროებში, ქვების ქვეშ, ფესვებსა და ნიადაგის ნაპრალებში.
კვება
იკვებება მღრღნელებით, პატარა ფრინველებით, ბარტყებითა და ფრინველის კვერცხებით; აგრეთვე ხვლიკებით; იშვიათად ამფიბიებით, წვრილი თევზითა და მწერებით. მსხვერპლს ახრჩობს (კონსტრიქტორი); შხამი არ აქვს. კარგი მთამსვლელია და მოცურავეა — ხშირად ადის ბუჩქებსა და ხეებზე ბუდეების მოსანახულებლად.
ქცევა
უმეტესად დღის აქტიურია; ამინდისა და სეზონის მიხედვით შეიძლება საღამოსაც გამოჩნდეს. მშვიდი და ფრთხილია — საფრთხისას უპირატესად გაქცევას ცდილობს. ზურგი ნაცრისფერი, მოყავისფრო ან მოყვითალოა მუქი განივი ლაქებით; ხშირად ჩანს ოთხი უფრო ღია გრძივი ზოლი. თავზე დამახასიათებელი მუქი ნახატია, თვალში გამავალი მუქი ზოლით; გუგა მრგვალია. კვერცხისმდებია: შეწყვილება გაზაფხულზეა, დედალი ივლის–აგვისტოში დებს ჩვეულებრივ 3–15 კვერცხს (ზოგჯერ 24-მდე); ნაშიერები დამოუკიდებლად იჩეკებიან.
კონსერვაცია
IUCN Red List-ზე გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern) — არეალი ფართოა და სახეობა ადაპტირებადი. დასავლეთ კიდეზე (მაგ. უკრაინაში) ლოკალურად უფრო იშვიათი და დაცულია. ადგილობრივ საფრთხეებს შორისაა ჰაბიტატის გარდაქმნა, გზებზე დაღუპვა და შხამიან გველთან აღრევის გამო მოკვლა. ეკოსისტემისთვის სასარგებლოა — ამცირებს მღრღნელებს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები სახეებიანი მცურავი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
არა — უვნებელია. შხამი არ აქვს და მსხვერპლს მხოლოდ შეკვრით ახრჩობს. საფრთხისას უპირატესად გარბის; ადამიანს თავს არ ესხმის.
უპირატესად მშრალი კლიმატის ჰაბიტატებში — აღმოსავლეთსა და სამხრეთში (კახეთი, ქვემო და შიდა ქართლი, სამცხე–ჯავახეთი და მიმდებარე მშრალი ზონები). შესაფერის ადგილებში დასავლეთშიც აღინიშნა.
E. dione უფრო პატარაა და სხვა ნახატი აქვს — ხშირად ოთხი გრძივი ზოლი და წვრილი განივი ლაქები; E. urartica უფრო დიდია, მსხვილი მომრგვალებული ლაქებით მოყვითალო/მოთეთრო ფონზე. გეოგრაფიაც ეხმარება ამოცნობას.
მღრღნელებს, პატარა ფრინველებს, ბარტყებსა და კვერცხებს; აგრეთვე ხვლიკებს. კარგად ადის ხეებსა და ბუჩქებზე ბუდეების მოსანახულებლად.
კვერცხისმდებია. შეწყვილება გაზაფხულზეა; დედალი ივლის–აგვისტოში დებს ჩვეულებრივ 3–15 კვერცხს (ზოგჯერ 24-მდე). ნაშიერები დამოუკიდებლად იჩეკებიან.
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- IUCN Red List
- GBIF
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
