წითელმუცელა მცურავი
Dolichophis schmidti
სწრაფი, უშხამო მცურავი სპილენძისფერი ან მოწითალო ზურგითა და დამახასიათებელი წითელი–ნარინჯისფერი მუცლით — აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალი ლანდშაფტების მკვიდრი.
მიმოხილვა
რა არის წითელმუცელა მცურავი
წითელმუცელა მცურავი (Dolichophis schmidti) Colubridae ოჯახის უშხამო, სწრაფი სახეობაა — ინგლისურად red-bellied racer ან Schmidt's whip snake. აღწერილია 1909 წელს ა. ნიკოლსკის მიერ; სახელი რუსი იქთიოლოგის პეტრ იულიევიჩ შმიდტის პატივსაცემად ეწოდა. გავრცელებულია კავკასიასა და ახლო აღმოსავლეთში — დაღესტნიდან თურქმენეთამდე, სამხრეთით სირიამდე, იორდანიამდე და ჩრდილოეთ ირანამდე; საქართველოში ძირითადად აღმოსავლეთის მშრალ, ქვიან და ბალახოვან ადგილებში. ზრდასრულები ხშირად ერთგვაროვანი სპილენძისფერი ან მოწითალო-ყავისფერია, მუცელი — წითელი ან ნარინჯისფერი; ახალგაზრდებს ზურგზე აქვთ მუქი ლაქებიანი ნახატი. სიგრძე ჩვეულებრივ 1–1.5 მ-მდეა (საქართველოში დაფიქსირებულია დაახლოებით 82–158 სმ). IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern).
ბოლო განახლება
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ წითელმუცელა მცურავი
წითელმუცელა მცურავი აღმოსავლეთ საქართველოს სწრაფი, უშხამო მცურავია. მთავარი ნიშანი მუცლის ფერია — ის კასპიურ მცურავსაც განასხვავებს.
- 01
მუცელი წითელი ან ნარინჯისფერია — სახეობის მთავარი ამოცნობის ნიშანი.
- 02
ზრდასრულებს ზურგი ხშირად ერთგვაროვანი მოწითალო/სპილენძისფერია; ახალგაზრდები უფრო ლაქებიანია.
- 03
სხეული გამხდარი და სწრაფია; სიგრძე დაახლოებით 1–1.5 მ.
- 04
გუგა მრგვალია; შხამი არ აქვს.
- 05
გვხვდება აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ, ქვიან და ბალახოვან ლანდშაფტებში.
ქვიზი
შემდეგ: რომელი გველია?
წითელმუცელა მცურავი საქართველოს გველების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
ევრიტოპულია: ბინადრობს კლდოვან და ქვიან მდინარის ნაპირებზე, უდაბნოებსა და ნახევრადუდაბნოებში, კლდოვან ამონაკვეთებსა და ფერდობებზე, მთის სტეპში, სასოფლო-სამეურნეო ველებში, ბაღებსა და ვენახებში — ზღვის დონიდან დაახლოებით 2,000 მ-მდე. ადამიანის სიახლოვესაც გვხვდება და ანთროპოგენურ სტრუქტურებსაც იყენებს. საქართველოში დამოკიდებულია შედარებით მშრალ კლიმატზე და ძირითადად აღმოსავლეთის ქვიან–ბალახოვან ლანდშაფტებშია გავრცელებული.
კვება
ხშირად ნადირობს მღრღნელების კოლონიებთან ახლოს — ძირითადი საკვები მღრღნელებია; აგრეთვე იკვებება ხვლიკებით, ფრინველებითა და სხვა გველებით. სწრაფი მდევარია და მსხვერპლს აქტიურად მისდევს; შხამი არ აქვს.
ქცევა
დღის აქტიურია — სწრაფი და მოძრავი მცურავია. საფრთხისას უპირატესად გარბის, თუმცა კუთხეში მოქცევისას შეიძლება აგრესიულად დაიცვას თავი; ადამიანისთვის მაინც უვნებელია. ზრდასრულებს ზურგი ხშირად ერთგვაროვანი მოწითალოა, ახალგაზრდებს — ლაქებიანი; დამახასიათებელი წითელი–ნარინჯისფერი მუცელი სახეობის სახელსაც განსაზღვრავს და კასპიურ მცურავს (Dolichophis caspius) განასხვავებს. კვერცხისმდებია: დედალი დებს დაახლოებით 5–11 კვერცხს. საქართველოში დოკუმენტირებულია მასობრივი ზამთრობა ანთროპოგენურ თავშესაფრებში — ერთ ჰიბერნაკულუმში ასზე მეტი ინდივიდი აღირიცხა.
კონსერვაცია
IUCN Red List-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern); საქართველოშიც LC სტატუსი აქვს. არეალი ფართოა და სახეობა ადამიანის შეცვლილ ლანდშაფტსაც იტანს. ადგილობრივ საფრთხეებს შორისაა ჰაბიტატის გარდაქმნა, გზებზე დაღუპვა და შხამიან გველთან აღრევის გამო მოკვლა. ეკოსისტემისთვის სასარგებლოა — ამცირებს მღრღნელებს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები წითელმუცელა მცურავი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
არა — უშხამოა და ადამიანისთვის უვნებელი. სწრაფია და საფრთხისას უპირატესად გარბის; კუთხეში მოქცევისას შეიძლება დაიცვას თავი, მაგრამ რეალურ საფრთხეს არ წარმოადგენს.
ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ, ქვიან და ბალახოვან ლანდშაფტებში — სტეპებში, კლდოვან ფერდობებზე, ვენახებსა და დასახლებების მიდამოებში. ვერტიკალურად გვხვდება ზღვის დონიდან დაახლოებით 2,000 მ-მდე.
წითელმუცელა მცურავს აქვს დამახასიათებელი წითელი ან ნარინჯისფერი მუცელი; ზრდასრულები ხშირად სპილენძისფერი/მოწითალო არიან. კასპიური მცურავი (Dolichophis caspius) სხვაგვარადაა შეფერილი მუცელზე და საქართველოში სხვა სახეობად ითვლება.
ძირითადად მღრღნელებს — ხშირად მათ კოლონიებთან ახლოს ნადირობს; აგრეთვე ხვლიკებს, ფრინველებსა და სხვა გველებს. შხამი არ აქვს — მსხვერპლს სისწრაფითა და ძალით იჭერს.
კვერცხისმდებია. დედალი დებს დაახლოებით 5–11 კვერცხს; ნაშიერები დამოუკიდებლად იჩეკებიან.
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- IUCN Red List
- GBIF
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
