წითელმუცელა მცურავი
Dolichophis schmidti
უშხამო, სწრაფი მცურავი აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ ზონაში. მუცელი წითელი ან ნარინჯისფერია; არ არის გველგესლა.
სწრაფი მიმოხილვა
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
ჰაბიტატი
მშრალი ქვიანი / აღმ. საქ.
სიგრძე
საქ. 82–158 სმ
შხამი
არა — უვნებელი
კონსერვაცია
ნაკლ. საფრთხე (LC)
ზღვის დონიდან
სახეობა ~0–2,000 მ
ოჯახი
Colubridae
2026 წლის ჩამონათვალში კანდიდატი სახეობაა — დადასტურებულად ნუ მონიშნავ.
ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის სამედიცინოდ უვნებელია. არ აიყვანოთ: დიდ გველს შეუძლია უკბინოს და ნაკბენი მტკივნეულია. თუ გუგა ვერტიკალური ნაპრალია, ეს სახეობა არ არის — დაიცავით მანძილი. ფოტო გადაიღეთ შორიდან და დატოვეთ ადგილზე.
მიმოხილვა
რა არის წითელმუცელა მცურავი
წითელმუცელა მცურავი (Dolichophis schmidti) უშხამო, სწრაფი გველია აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ ქვიან და ბალახოვან ადგილებში. ანკარასებრთა ოჯახისაა (Colubridae). 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი სახეობას იღებს, მაგრამ კანდიდატად ტოვებს: ადრე Coluber jugularis-ის ქვესახეობად ითვლებოდა და კასპიურ მცურავთან (Dolichophis caspius) კონტაქტის ზოლში პოპულაციური კვლევა ჯერ საკმარისი არ არის. დასახელებული ბარკოდირებული ნიმუში თბილისიდანაა. 2021 წლის ქართული გველების კვლევა მას მშრალ კლიმატზე დამოკიდებულ დიდ გველებს მიაკუთვნებს — ძირითადად აღმოსავლეთის ქვიან ან ბალახოვან ლანდშაფტში; მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ. სიგრძით საქართველოს დიდ გველებს ეკუთვნის (ლიტერატურაში მაქსიმუმი 120 სმ-ს აღემატება). ერთ ქართულ ზამთრის აგრეგაციაში გაზომილია 82–158 სმ. ადამიანისთვის უვნებელია. IUCN-ის 2017 წლის შეფასებით გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern).
ბოლო განახლება
გალერეა
წითელმუცელა მცურავი ფოტოებში
ფოტო: იოანე როსტიაშვილი
ფოტო: იოანე როსტიაშვილი
ფოტო: იოანე როსტიაშვილი
ქარელი ·
საქართველოს ველში
ფოტო: იოანე როსტიაშვილი
ქარელი ·
საქართველოს ველში
ფოტო: George Bananashvili
ლისის ტბა ·
საქართველოს ველში
ფოტო: George Bananashvili
ლისის ტბა ·
საქართველოს ველში
ფოტო: Andro Solomashvili
ფოტო: შოთა ზანდუკელი
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ წითელმუცელა მცურავი
უშხამო, გამხდარი–სწრაფი მცურავია მრგვალი გუგით. საკვანძო ნიშანი წითელი ან ნარინჯისფერი მუცელია — არა გველგესლა და არა გიურზა.
სხეული გამხდარი და სწრაფია, მცურავის იერით; თავი კისრისგან გამოიყოფა. თვალი შედარებით დიდია, გუგა მრგვალი. ზურგის ქერცლი სახეობის დონეზე გლუვია. 2021 წლის ქართული მიმოხილვა მას დიდ გველებს მიაკუთვნებს (მაქსიმუმი 120 სმ-ს აღემატება). ერთ ქართულ ზამთრის აგრეგაციაში გაზომილია 82–158 სმ — სხვადასხვა ასაკის ინდივიდები. ქერცლის დასათვლად გველი არ აიყვანოთ.
ზრდასრულებს ზურგი ხშირად ერთგვაროვანი სპილენძისფერი, მოწითალო ან მოწითალო-ყავისფერია. ახალგაზრდებს ზურგზე მუქი ლაქებიანი ნახატი აქვთ — ეს ასაკობრივი განსხვავებაა და არა სხვა სახეობა. მუცელი წითელი ან ნარინჯისფერია; ეს არის საველე ამოცნობის მთავარი ნიშანი და ქართული სახელის საფუძველი.
წენგოსფერი მცურავი (Platyceps najadum) უფრო გამხდარია; კისერზე აქვს მუქი, ღია კიდეებიანი ლაქები და არა ერთგვაროვანი მოწითალო ზურგი. ნაირფერ მცურავს (Hemorrhois ravergieri) მთელ ზურგზე რომბული ლაქები აქვს. ურარტუს მცურავი (Elaphe urartica) უფრო სქელია, თავი მუქი, ლაქები უფრო დიდი და მომრგვალებული. ხვლიკიჭამია გველს (Malpolon insignitus) ამოწეული „წარბი“ აქვს და ხშირად ზეთისხილისფერი ან რუხია — არა წითელი მუცელი. კასპიური მცურავი (Dolichophis caspius) ამ ატლასში ცალკე საჯარო გვერდით არ არის; 2026 წლის ჩამონათვალში კანდიდატია და მუცლის შეფერილობით განსხვავდება.
გველგესლას გუგა ვერტიკალური ნაპრალია, თავი უფრო სამკუთხა, ქერცლი უხეშად კილური; შხამიანია. გიურზა (Macrovipera lebetina) უფრო მასიურია, თავი ფართო, გუგა ვერტიკალური — სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამიანი. თუ სწრაფ გველს ვერტიკალური გუგით ხედავთ — ეს გველგესლაა ან გიურზა, არა ეს სახეობა. შხამი არ აქვს. ნაკბენი შეიძლება მტკივნეული იყოს. არ აიყვანოთ.
2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას იღებს, მაგრამ კანდიდატად ტოვებს: ადრე Coluber jugularis-ის ქვესახეობად ითვლებოდა და კასპიურ მცურავთან (Dolichophis caspius) კონტაქტის ზოლში პოპულაციური კვლევა ჯერ საკმარისი არ არის. დასახელებული ბარკოდირებული ნიმუში თბილისიდანაა. მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ.
Malpolon insignitus
ჩვეულებრივი ხვლიკიჭამია გველი
სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველო
Platyceps najadum
წენგოსფერი მცურავი
აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველო
Hemorrhois ravergieri
ნაირფერი მცურავი
სამცხე — ჯავახეთი
Elaphe urartica
ურარტუს მცურავი
აღმოსავლეთ საქართველო
Macrovipera lebetinus
გიურზა
აღმოსავლეთ საქართველო
Elaphe dione
სახეებიანი მცურავი
აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალი ზონები
ქვიზი
შემდეგ: რომელი გველია?
წითელმუცელა მცურავი საქართველოს გველების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
საქართველოში რეალურად შეხვდებით აღმოსავლეთის მშრალ ქვიან ან ბალახოვან ადგილზე — სტეპი, კლდოვანი ფერდობი, მდინარის ქვიანი ნაპირი, სასოფლო-სამეურნეო ველი, ბაღი და ვენახი. 2021 წლის კვლევა სახეობას ათავსებს იმ ჯგუფში, რომელიც მშრალ კლიმატზეა დამოკიდებული და ძირითადად აღმოსავლეთში გვხვდება — არა კოლხეთის ნოტიო ზონაში. დასახელებული თანამედროვე გენეტიკური წერტილი თბილისია (CaBOL-ID 1027412); ჩამონათვალის თავის ფოტოებიც თბილისიდანაა. ამ ატლასის რუკა რეგიონულ ჩანაწერებს ასახავს და არ ნიშნავს, რომ სახეობა ყველა მონიშნულ რეგიონში თანაბრად გავრცელებულია. დასავლეთ საქართველოსა და მაღალმთის ტენიან ზონაში არ ეძებოთ. სახეობის დონეზე ლიტერატურაში ხშირად ზღვის დონიდან დაახლოებით 2,000 მ-მდეა მითითებული; საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის დიაპაზონი აქ არ არის გამოქვეყნებული. ფართო არეალი კავკასიიდან ანატოლიამდე, ჩრდილოეთ ირანამდე და თურქმენეთამდეა; ლექტოტიპის ადგილი მუღანის სტეპია (აზერბაიჯანი) და არა საქართველო. 2015 წლის ერთ ნაშრომში D. caspius-ის ფენოტიპი D. schmidti-ის ცნობილ რეგიონშია მითითებული; 2026 წლის ჩამონათვალი ამას დადასტურებას სთხოვს — უახლოესი ადგილობრივი D. caspius რამდენიმე ასეული კილომეტრითაა.
კვება
ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ სახეობაზე არ არის. 2021 წლის ქართული მიმოხილვა მას მიაკუთვნებს გველებს, რომლებიც ძირითადად წვრილ ძუძუმწოვრებს, ქვეწარმავლებს ან ფრინველებს იჭერენ. არეალის სხვა ნაწილებში იკვებება ხვლიკებით, მღრღნელებით, ფრინველებითა და სხვა გველებით. შხამი არ აქვს — ნადირობს სისწრაფით. საქართველოში მენიუ პირდაპირ არ არის გაზომილი.
ქცევა
საქართველოს გველების უმეტესობის მსგავსად დღის აქტიურია; 2021 წლის მიმოხილვა ღამის სახეობებში მას არ ასახელებს. საათობრივი კალენდარი საქართველოში ცალკე არ არის აღწერილი; მოსალოდნელია თბილი სეზონი მშრალ ქვიან ადგილებში. საფრთხისას უპირატესად გარბის; კუთხეში მოქცევისას შეიძლება დაიცვას თავი. არ აიყვანოთ — შხამი არ აქვს, მაგრამ დიდ გველს შეუძლია მტკივნეულად უკბინოს. კვერცხისმდებია. სახეობის დონეზე ლიტერატურაში ხშირად დაახლოებით 5–11 კვერცხია მითითებული; საქართველოს კლაჩის ზომა აქ არ არის გამოქვეყნებული. 2026 წელს საქართველოში დაფიქსირდა მასობრივი ზამთრობა რკინაბეტონის სეპტიკურ ავზში: 133 ინდივიდი სხვადასხვა ასაკის, ერთ წენგოსფერ მცურავთან (Platyceps najadum) და ერთ წყლის ანკარასთან (Natrix tessellata) ერთად. ეს არის სახეობისთვის დოკუმენტირებული ყველაზე დიდი აგრეგაცია და კავკასიაში პირველი სახეობათაშორისი გველების ზამთრის თავშესაფარი — და არა იმის მტკიცება, რომ ყოველთვის ასე იზამთრებს. გაზომილი სიგრძე იყო 82–158 სმ, მასა 82–753 გ; სქესთა თანაფარდობა თითქმის თანაბარი, ოდნავ მეტი დედალი. გველები ტერმინალურ კამერაში იყვნენ, სადაც ტემპერატურა დაახლოებით 11 °C იყო; მშენებლობის გამო გადაიყვანეს და გაზაფხულზე გაუშვეს.
კონსერვაცია
IUCN Red List-ის 2017 წლის შეფასებით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern) — არეალი ფართოა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. 2026 წლის ჩამონათვალში კანდიდატია; გავრცელების სიზუსტე საშუალოდაა შეფასებული. ადგილობრივ საფრთხეა ჰაბიტატის გარდაქმნა, გზაზე დაღუპვა და შხამიან გველთან აღრევის გამო მოკვლა. 2026 წლის ზამთრის თავშესაფარი აჩვენებს, რომ ადამიანის ნაგებობაც შეიძლება კრიტიკული იყოს — და რომ მშენებლობამ შეიძლება ასეთი ადგილი გაანადგუროს. არ აიყვანოთ და არ მოკლათ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები წითელმუცელა მცურავი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას იღებს, მაგრამ კანდიდატად ტოვებს. დასახელებული თანამედროვე გენეტიკური წერტილი თბილისია. მთელ ქვეყანაში არ გვხვდება.
უფრო ხშირია აღმოსავლეთის მშრალ, ქვიან ან ბალახოვან ადგილებში — სტეპი, კლდოვანი ფერდობი, ვენახი და დასახლების პირას. დასახელებული თანამედროვე წერტილი თბილისია. დასავლეთის ნოტიო ზონასა და კოლხეთის ტყეში არ ეძებოთ. რუკის რეგიონები არ ნიშნავს თანაბარ გავრცელებას.
არა. შხამი არ აქვს და სამედიცინო საფრთხეს არ წარმოადგენს. საფრთხისას უპირატესად გარბის. დიდ გველს შეუძლია უკბინოს — არ აიყვანოთ. ვერტიკალური გუგა გველგესლაზე ან გიურზაზე მიუთითებს.
გამხდარი სწრაფი სხეული, მრგვალი გუგა, გლუვი ქერცლი და წითელი ან ნარინჯისფერი მუცელი. ზრდასრულებს ზურგი ხშირად ერთგვაროვანი მოწითალოა; ახალგაზრდები ლაქებიანია. წენგოსფერ მცურავს კისრის ოცელები აქვს. გიურზასა და გველგესლას გუგა ვერტიკალურია.
საქართველოს დიდ გველებს ეკუთვნის: ლიტერატურაში მაქსიმუმი 120 სმ-ს აღემატება. ერთ ქართულ ზამთრის აგრეგაციაში (სხვადასხვა ასაკი) გაზომილია 82–158 სმ და 82–753 გ. ეს ერთი თავშესაფრის ნიმუშია და არა ქვეყნის სრული საშუალო.
კვება ქართულად არ არის ცალკე შესწავლილი. 2021 წლის მიმოხილვა მას მიაკუთვნებს გველებს, რომლებიც ძირითადად წვრილ ძუძუმწოვრებს, ქვეწარმავლებს ან ფრინველებს იჭერენ. შხამი არ აქვს — ნადირობს სისწრაფით.
კვერცხისმდებია. სახეობის დონეზე ხშირად დაახლოებით 5–11 კვერცხია მითითებული; საქართველოს კლაჩი აქ არ არის გამოქვეყნებული. დღის აქტიურია თბილ სეზონზე. ზამთარში საქართველოში დაფიქსირებულია მასობრივი ზამთრობა ადამიანის ნაგებობაში.
დააკვირდით მანძილიდან, გადაიღეთ ფოტო და დატოვეთ. არ აიყვანოთ. თუ გუგა ვერტიკალურია ან თავი ფართო და სამკუთხაა — ეს შეიძლება გველგესლა ან გიურზა იყოს;
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia
- Iankoshvili et al. 2026 — communal hibernaculum of Dolichophis schmidti in Georgia
- Nagy et al. 2004 — Molecular systematics of racers, whipsnakes and relatives
- Tok et al. 2017 — IUCN Red List account for Dolichophis schmidti
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- Muskhelishvili 1970 — Presmykajushchiesya vostochnoi Gruzii
- Bannikov et al. 1977 — cited for size class in Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
გველის სახეობები
ყველა გველი ერთ ცხრილში — სახელი, შხამი, არეალი და ზომა, სადაც წყაროა.
ინდექსიქვიზირომელი გველია?
ფოტო, ოთხი ვარიანტი, მყისიერი პასუხი — საქართველოს გველების ამოცნობა რეგისტრაციის გარეშე.
ქვიზის დაწყებაამოცნობაშხამიანი თუ არა
ვიზუალური ნიშნები და მსგავსი სახეობები — წესი არ არის უნივერსალური.
ამოცნობის გიდიპრაქტიკაგველი ეზოში
სამალავები, საკვები და მითები — რა ამცირებს შემოსვლას ეზოში.
ეზოს გიდი
