წენგოსფერი მცურავი

Platyceps najadum

უშხამო წენგოსფერი მცურავი საქართველოში — გამხდარი გველი მშრალ ქვიან ადგილებში; არ არის გველგესლა.

აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველოადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

მშრალი ქვიანი

სიგრძე

დაახლ. 70–100 სმ

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

ნაკლ. საფრთხე (LC)

ზღვის დონიდან

სახეობა ~0–2,000 მ

ოჯახი

Colubridae

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის სამედიცინოდ უვნებელია. არ აიყვანოთ: დიდ გველს შეუძლია უკბინოს და ნაკბენი მტკივნეულია. თუ გუგა ვერტიკალური ნაპრალია, ეს სახეობა არ არის — დაიცავით მანძილი და გაეცით გზა. ფოტო გადაიღეთ შორიდან და დატოვეთ ადგილზე.

მიმოხილვა

რა არის წენგოსფერი მცურავი

წენგოსფერი მცურავი (Platyceps najadum) უშხამო გველია საქართველოში — ძალიან გამხდარი, ადამიანისთვის უვნებელი. უფრო ხშირია აღმოსავლეთისა და სამხრეთის მშრალ ქვიან ადგილებში. ანკარასებრთა ოჯახისაა (Colubridae). ზრდასრული სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 70–100 სმ-ია; იშვიათად აღემატება 1 მ-ს. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern). 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს. თანამედროვე დასახელებული ნიმუში თმოგვიდანაა (ასპინძა, სამცხე — ჯავახეთი). 2021 წლის ქართული გველების კვლევა მას მშრალ კლიმატზე დამოკიდებულ სახეობებს მიაკუთვნებს — ქვიანი ან ბალახოვანი ადგილი, ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველო. მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ.

ბოლო განახლება 8 სექტემბერი 2026

გალერეა

წენგოსფერი მცურავი ფოტოებში

წენგოსფერი მცურავი (Platyceps najadum) — აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველო — შოთა ზანდუკელი — ფოტო: შოთა ზანდუკელი
12 მარტი 2025

გავრცელება

სად გვხვდება წენგოსფერი მცურავი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ წენგოსფერი მცურავი

უშხამო, ძალიან გამხდარი მცურავია მრგვალი გუგით. საკვანძო ნიშანი კისრის მუქი, ღია კიდეებიანი ლაქებია — არა გველგესლა და არა გიურზა.

სხეული ძალიან გამხდარი და მათრახისებრია; თავი ვიწროა, თვალი შედარებით დიდი, გუგა მრგვალი. ზურგის ქერცლი გლუვია; შუა ტანზე ჩვეულებრივ 19 რიგია (იშვიათად 17). კუდი გრძელია. ქერცლის დასათვლად გველი არ აიყვანოთ.
ფონი ზეთისხილისფერი, რუხი ან წენგოსფერი–მოყავისფროა. კისერზე და წინა ტანზე მუქი, ღია კიდეებით შემოხაზული ლაქებია (ოცელები); უკან ისინი მცირდება და ხშირად ქრება. ზურგის უკანა ნაწილი ხშირად თითქმის ერთგვაროვანია. ახალგაზრდებს კისრის ნახატი ხშირად უფრო მკაფიო აქვთ. თვალის წინ და უკან ხშირად ღია ვერტიკალური ნასმია. მუცელი ღიაა.
ნაირფერ მცურავს (Hemorrhois ravergieri) მთელ ზურგზე რომბული ლაქები აქვს და არა მხოლოდ კისრის ოცელები. წითელმუცელა მცურავი (Dolichophis schmidti) უფრო მასიურია; ზრდასრულობაში ხშირად ერთგვაროვანი მოწითალოა წითელი მუცლით. ურარტუს მცურავი (Elaphe urartica) უფრო სქელია, თავი მუქი, ლაქები უფრო დიდი. სახეებიან მცურავს (Elaphe dione) წვრილი ნახატი და ხშირად გრძივი ზოლები აქვს. კატისთვალას (Telescopus fallax) გუგა ვერტიკალურია და აქტიურია ღამით.
გველგესლას გუგა ვერტიკალური ნაპრალია, თავი უფრო სამკუთხა, ქერცლი უხეშად კილური; შხამიანია. გიურზა (Macrovipera lebetina) უფრო მასიურია, თავი ფართო, გუგა ვერტიკალური — სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამიანი. თუ გამხდარ გველს ვერტიკალური გუგით ხედავთ — ეს გველგესლაა ან გიურზა, არა ეს სახეობა.
2026 წლის ქართული ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს. თანამედროვე დასახელებული ნიმუში თმოგვიდანაა (ასპინძა, სამცხე — ჯავახეთი). უფრო ხშირია აღმოსავლეთისა და სამხრეთის მშრალ ქვიან ადგილებში. მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Dolichophis schmidti

წითელმუცელა მცურავი

აღმოსავლეთ საქართველო

Elaphe dione

სახეებიანი მცურავი

აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალი ზონები

Hemorrhois ravergieri

ნაირფერი მცურავი

სამცხე — ჯავახეთი

Elaphe urartica

ურარტუს მცურავი

აღმოსავლეთ საქართველო

Telescopus fallax

კატისთვალა

აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველო

Macrovipera lebetinus

გიურზა

აღმოსავლეთ საქართველო

Vipera ammodytes

ცხვირრქოსანი გველგესლა

მცირე კავკასიონი

ქვიზი

შემდეგ: რომელი გველია?

წენგოსფერი მცურავი საქართველოს გველების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.

ქვიზის დაწყება

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში რეალურად შეხვდებით ქვიან ფერდობზე, კლდის ამონაკვეთთან, ბუჩქნარში, ტყის პირას, მშრალ მდელოზე და სასოფლო-სამეურნეო ადგილთან. თავშესაფარი ქვის ნაპრალი, კლდის ღრმული და, ზამთარში, ზოგჯერ ადამიანის ნაგებობაცაა. 2021 წლის კვლევა სახეობას მშრალი კლიმატის ჯგუფში ათავსებს: ძირითადად აღმოსავლეთის ქვიან ან ბალახოვან ლანდშაფტებში. დასახელებული თანამედროვე წერტილი თმოგვია. ძველ მუზეუმურ მასალაში დასახელებულია თბილისი და ბორჯომი; იმავე მიმოხილვაშია აჭარის ასსრ და ახალი ათონი (აფხაზეთი), მაგრამ ეს ისტორიული ეტიკეტებია და არ ცვლის ზუსტ თანამედროვე დასავლურ რუკას. ამ ატლასის რუკა რეგიონულ ჩანაწერებს ასახავს და არ ნიშნავს, რომ სახეობა ყველა მონიშნულ რეგიონში თანაბრად გავრცელებულია. გურიისა და იმერეთის დასახელებული წერტილი ამ გვერდზე არ არის. სახეობის დონეზე ლიტერატურაში ხშირად ზღვის დონიდან დაახლოებით 2,000 მ-მდეა მითითებული; საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის დიაპაზონი აქ არ არის გამოქვეყნებული. ფართო არეალი ბალკანებიდან კავკასიამდე და ახლო აღმოსავლეთამდეა; ტიპის ადგილი ბაქოა და არა საქართველო.

კვება

ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ სახეობაზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში ძირითადად ხვლიკებს იჭერს; აგრეთვე მცირე ძუძუმწოვრებს, ფრინველებსა და სხვა გველებს. შხამი არ აქვს — ნადირობს სისწრაფით. საქართველოში მენიუ პირდაპირ არ არის გაზომილი.

ქცევა

არეალის სხვა ნაწილებში დღის აქტიურია: სწრაფად მოძრაობს და ხშირად მზეზე თბება. საქართველოში საათობრივი კალენდარი ცალკე არ არის აღწერილი; მოსალოდნელია თბილი სეზონი მშრალ ქვიან ადგილებში. საფრთხისას უპირატესად გარბის; კუთხეში მოქცევისას შეიძლება თავი აიწიოს და პირი გააღოს. კვერცხისმდებია; სახეობის დონეზე ლიტერატურაში ხშირად 3–16 კვერცხია მითითებული. შეწყვილების სეზონი და საქართველოს კლაჩის ზომა აქ არ არის გამოქვეყნებული. 2026 წელს საქართველოში დაფიქსირდა ზამთრის თავშესაფარი რკინაბეტონის სეპტიკურ ავზში: ერთი წენგოსფერი მცურავი 133 წითელმუცელა მცურავთან (Dolichophis schmidti) და ერთ წყლის ანკარასთან (Natrix tessellata) ერთად იყო. ეს არის კავკასიაში დოკუმენტირებული პირველი სახეობათაშორისი გველების ზამთრის თავშესაფარი — და არა იმის მტკიცება, რომ სახეობა ყოველთვის ასე იზამთრებს.

კონსერვაცია

IUCN Red List-ის 2009 წლის შეფასებით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern) — არეალი ფართოა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ევროპის პოპულაციები შეტანილია ბერნის კონვენციის II დანართსა და ევროკავშირის ჰაბიტატების დირექტივის IV დანართში; ეს სამართლებრივი ჩარჩო საქართველოში ავტომატურად არ მოქმედებს ისე, როგორც ევროკავშირში. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია; გავრცელების სიზუსტე საშუალოდაა შეფასებული. ადგილობრივ საფრთხეა ჰაბიტატის გარდაქმნა, გზაზე დაღუპვა და შხამიან გველთან აღრევის გამო მოკვლა. არ აიყვანოთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები წენგოსფერი მცურავი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

არა. შხამი არ აქვს და სამედიცინო საფრთხეს არ წარმოადგენს. საფრთხისას უპირატესად გარბის. დიდ გველს შეუძლია უკბინოს — არ აიყვანოთ. ვერტიკალური გუგა გველგესლაზე ან გიურზაზე მიუთითებს.

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს. დასახელებული თანამედროვე წერტილი თმოგვია. მთელ ქვეყანაში არ გვხვდება.

უფრო ხშირია აღმოსავლეთისა და სამხრეთის მშრალ, ქვიან ან ბალახოვან ადგილებში. დასახელებული თანამედროვე წერტილი სამცხე — ჯავახეთშია, თმოგვის მიდამოებში. ძველ მასალაში დასახელებულია თბილისი და ბორჯომი. დასავლეთის ისტორიული მუზეუმური ჩანაწერები ზუსტ თანამედროვე რუკას არ ცვლის. გურიისა და იმერეთის დასახელებული წერტილი აქ არ არის.

ძალიან გამხდარი სხეული, მრგვალი გუგა, გლუვი ქერცლი და კისრის მუქი, ღია კიდეებიანი ლაქები. ზურგის უკანა ნაწილი ხშირად თითქმის ერთგვაროვანია. ნაირფერ მცურავს მთელ ზურგზე რომბები აქვს. გველგესლასა და გიურზას გუგა ვერტიკალურია.

ზრდასრული სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 70–100 სმ-ია; იშვიათად აღემატება 1 მ-ს. ლიტერატურაში მაქსიმუმი დაახლოებით 1.35–1.40 მ-მდეა, მათ შორის არეალის სხვა ნაწილებიდან. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი მაქსიმუმი ამ გვერდზე არ არის.

კვება ქართულად არ არის ცალკე შესწავლილი. არეალის სხვა ნაწილებში ძირითადად ხვლიკებს იჭერს; აგრეთვე მცირე ძუძუმწოვრებს, ფრინველებსა და სხვა გველებს. შხამი არ აქვს — ნადირობს სისწრაფით.

არეალის სხვა ნაწილებში დღის აქტიურია. საქართველოში საათობრივი კალენდარი ცალკე არ არის გამოქვეყნებული; მოსალოდნელია თბილი სეზონი მშრალ ქვიან ადგილებში. კვერცხისმდებია; სახეობის დონეზე ხშირად 3–16 კვერცხია მითითებული. ზამთარში საქართველოში დაფიქსირებულია სხვა უშხამო გველებთან ერთად ადამიანის ნაგებობაში.

დააკვირდით მანძილიდან, გადაიღეთ ფოტო და დატოვეთ. არ აიყვანოთ. თუ გუგა ვერტიკალურია ან თავი ფართო და სამკუთხაა — ეს შეიძლება გველგესლა ან გიურზა იყოს; გაეცით გზა.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები