წენგოსფერი მცურავი
Platyceps najadum
უშხამო, ძალიან გამხდარი მცურავი — კისერზე მუქი, ღია კიდეებიანი ლაქებითა და წენგოსფერი ან ზეთისხილისფერი სხეულით; მშრალი ქვიანი ადგილების მკვიდრი.
მიმოხილვა
რა არის წენგოსფერი მცურავი
წენგოსფერი მცურავი (Platyceps najadum) Colubridae ოჯახის უშხამო, სწრაფი სახეობაა — ინგლისურად Dahl’s whip snake ან slender whip snake. აღწერა კარლ აიხვალდმა 1831 წელს (თავდაპირველად Tyria najadum); ტიპის ლოკალობა — ბაქო. გავრცელებულია ბალკანებიდან კავკასიამდე და ახლო აღმოსავლეთამდე — მათ შორის საქართველოში, სომხეთში, აზერბაიჯანსა და სამხრეთ რუსეთში; კავკასიასა და მცირე აზიაში ნომინალური ქვესახეობაა (P. n. najadum). სხეული ძალიან გამხდარი და მათრახისებრია; ზრდასრულები იშვიათად აღემატებიან 1 მ-ს (ჩვეულებრივ დაახლ. 70–100 სმ; მაქსიმუმი ლიტერატურაში ~1.3–1.4 მ). კისერზე დამახასიათებელია მუქი, ღია კიდეებით შემოხაზული ლაქები (ოცელები), რომლებიც უკან მცირდება; ზურგი ზეთისხილისფერი, რუხი ან წენგოსფერი–მოყავისფროა. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern).
ბოლო განახლება
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ წენგოსფერი მცურავი
წენგოსფერი მცურავი უშხამო, ძალიან გამხდარი და სწრაფი მცურავია. კისრის ოცელებიანი ლაქები მთავარი ამოცნობის ნიშანია.
- 01
კისერზე მუქი, ღია კიდეებიანი ლაქები (ოცელები) ჩანს — სახეობის საკვანძო ნიშანი.
- 02
სხეული ძალიან გამხდარია; შეფერილობა წენგოსფერი ან ზეთისხილისფერია.
- 03
გუგა მრგვალია — შხამიანი გველგესლების ვერტიკალური გუგისგან განსხვავებით.
- 04
სიგრძე დაახლოებით 70–100 სმ; ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფი მცურავია რეგიონში.
- 05
გვხვდება აღმოსავლეთისა და სამხრეთის მშრალ, ქვიან ჰაბიტატებში.
ქვიზი
შემდეგ: რომელი გველია?
წენგოსფერი მცურავი საქართველოს გველების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
უპირატესობას ანიჭებს მშრალ და ქსეროფიტულ ლანდშაფტებს: ქვიან ფერდობებს, კლდოვან ამონაკვეთებს, ბუჩქნარს, ტყის პირებს, მდელოებსა და სასოფლო-სამეურნეო ადგილებს — ზღვის დონიდან დაახლოებით 2,000 მ-მდე. საქართველოში უფრო ხშირია აღმოსავლეთისა და სამხრეთის მშრალ, ქვიან და ბალახოვან ჰაბიტატებში; ხშირად ჩანს გზებთან და ღია ადგილებში. თავშესაფრად იყენებს ქვების ნაპრალებსა და კლდის ღრმულებს.
კვება
ძირითადად ხვლიკებით იკვებება; აგრეთვე იჭერს მცირე ძუძუმწოვრებს, ფრინველებსა და სხვა გველებს. შხამი არ აქვს — მსხვერპლს სისწრაფითა და სიზუსტით იჭერს; დიდ მსხვერპლს სხეულის რგოლებითაც აფიქსირებს.
ქცევა
დღის აქტიურია — ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფი და მოძრავი მცურავია რეგიონში. საფრთხისას უპირატესად გარბის; კუთხეში მოქცევისას შეიძლება თავი აიწიოს და პირი გააღოს, თუმცა ადამიანისთვის უვნებელია. კვერცხისმდებია: შეწყვილება ჩვეულებრივ აპრილ–მაისშია; დედალი დებს დაახლოებით 3–16 კვერცხს (ივნის–ივლისი). კისრის ოცელებიანი ნახატი და მრგვალი გუგა მთავარი ამოცნობის ნიშნებია და შხამიანი გველგესლებისგან განასხვავებს.
კონსერვაცია
IUCN Red List-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern). ევროპაში შეტანილია ბერნის კონვენციის II დანართსა და ევროკავშირის ჰაბიტატების დირექტივის IV დანართში. ადგილობრივ საფრთხეებს შორისაა ჰაბიტატის გარდაქმნა, ინტენსიური სოფლის მეურნეობა, ტყის ხანძრები, გზებზე დაღუპვა და შხამიან გველთან აღრევის გამო მოკვლა. ეკოსისტემისთვის სასარგებლოა — ამცირებს ხვლიკებისა და მცირე მღრღნელების რაოდენობას.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები წენგოსფერი მცურავი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
არა — უშხამოა და ადამიანისთვის უვნებელი. სწრაფია და საფრთხისას უპირატესად გარბის; კუთხეში მოქცევისას შეიძლება პირი გააღოს, მაგრამ რეალურ საფრთხეს არ წარმოადგენს.
ძირითადად აღმოსავლეთისა და სამხრეთის მშრალ, ქვიან და ბალახოვან ლანდშაფტებში — ქართლში, კახეთში, სამცხე–ჯავახეთსა და მსგავს ჰაბიტატებში. ვერტიკალურად გვხვდება ზღვის დონიდან დაახლოებით 2,000 მ-მდე.
კისერზე აქვს მუქი, ღია კიდეებით შემოხაზული ლაქები, სხეული ძალიან გამხდარია, გუგა მრგვალია. წითელმუცელა მცურავს (Dolichophis schmidti) აქვს წითელი ან ნარინჯისფერი მუცელი და უფრო მასიურია; გველგესლებს — კილური ქერცლები და ვერტიკალური გუგა.
ძირითადად ხვლიკებს; აგრეთვე მცირე ძუძუმწოვრებს, ფრინველებსა და სხვა გველებს. შხამი არ აქვს — ნადირობს სისწრაფით.
კვერცხისმდებია. შეწყვილება აპრილ–მაისშია; დედალი დებს დაახლოებით 3–16 კვერცხს, ნაშიერები დამოუკიდებლად იჩეკებიან.
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- IUCN Red List
- GBIF
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
