სპილენძა (Coronella austriaca) საქართველოში გავრცელებული უშხამო გველია. შეფერილობის გამო მას ხშირად გველგესლაში ურევენ. მის ამოსაცნობად მხოლოდ ფერს ნუ დაეყრდნობით. დააკვირდით მის გლუვ ქერცლს, თვალის მრგვალ გუგებსა და თავზე არსებულ ნახატს. ჩვეულებრივ დაახლოებით 50–70 სმ სიგრძისაა; 90 სმ-მდე იშვიათად იზრდება. მსოფლიოში მას საფრთხე ნაკლებად ემუქრება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში სპილენძა შეტანილი არ არის.
ამოცნობა
სპილენძა ანკარასებრთა ოჯახის გველია და ადამიანისთვის უვნებელია, თუმცა გარეგნულად ზოგჯერ გველგესლას ჰგავს. მათ გასარჩევად დააკვირდით ქერცლს, თვალის გუგის ფორმასა და თავზე ნახატს. ქერცლების დასათვლელად გველის ხელში აყვანა საჭირო არ არის.
რომელ სახეობებს ჰგავს
სპილენძას ზურგის ქერცლები გლუვი აქვს და შუაში ამოწეული ხაზი არ გასდევს. გველგესლებს კი ზურგის თითოეულ ქერცლზე ასეთი პატარა ხაზი აქვთ. სპილენძას თავი გველგესლებისაზე ვიწრო აქვს და კისრისგან ნაკლებად გამოირჩევა, თუმცა საფრთხის დროს შეიძლება თავი გააბრტყელოს. ამიტომ მხოლოდ თავის ფორმით მათი გარჩევა საიმედო არ არის.
სპილენძას გუგა მრგვალი აქვს, საქართველოს გველგესლებს კი — ვიწრო და ზემოდან ქვემოთ წაგრძელებული. სპილენძას თვალიდან თავის უკანა ნაწილისკენ ხშირად მუქი ზოლი გასდევს. თავის ზედა მხარეს შეიძლება გვირგვინის ან გულის ფორმის მუქი ნახატი ჰქონდეს.
ფერი შეიძლება იყოს სპილენძისფერი, მოყავისფრო ან ნაცრისფერი. ზურგზე ხშირად პატარა მუქი ლაქები ორ რიგად აქვს და არა ერთი უწყვეტი ზიგზაგი. მუცელი ხშირად მუქი ნაცრისფერი ან მოწითალოა. ახალგაზრდა სპილენძებს სხეულზე ნახატი შეიძლება უფრო მკვეთრად ემჩნეოდეთ. სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 50–70 სმ-ია, თუმცა იშვიათად 90 სმ-საც უახლოვდება.
ცხვირრქოსან გველგესლასაც შეიძლება ნაცრისფერ ზურგზე ცალკეული მუქი ლაქები ჰქონდეს. მას ცხვირზე კარგად შესამჩნევი რქა აქვს, მის ქერცლებს შუაში შემაღლებული ხაზი გასდევს, თვალის გუგა კი ვერტიკალურია. ამიერკავკასიურ მცურავსაც ზურგზე ხშირად მუქი ლაქების ორი რიგი აქვს, თვალის უკან კი მუქი ზოლი გასდევს. მხოლოდ ზურგის ნახატით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ და უცნობ გველს არ მიუახლოვდეთ.
სპილენძა შხამიანი არ არის. თუ შეხვდებით, მოშორებით იყავით და გზა დაუთმეთ. შეიძლება გველგესლა გეგონოთ, ამიტომ უცნობი გველი ხელში არ აიყვანოთ.
გალერეა
ამ გვერდის რუკაზე რეგიონი „დადასტურებული გავრცელების“ ნიშნით აღინიშნება, თუ იქიდან სულ მცირე ხუთი ჩანაწერია — რედაქციის ფოტო ან საჯარო დაკვირვება. ასეთი ჩანაწერი სულ მცირე ხუთია აჭარაში, მცხეთა-მთიანეთში, სამცხე-ჯავახეთში, კახეთში, ქვემო ქართლსა და სამეგრელო-ზემო სვანეთში. გურიაში, შიდა ქართლში, იმერეთსა და აფხაზეთში ხუთზე ნაკლები ჩანაწერია; ეს არ ნიშნავს, რომ იქ სპილენძა არ გვხვდება. სპილენძა გვხვდება ტყის პირას, მეჩხერ ტყეში, ბუჩქებით დაფარულ ადგილებში, ქვიან ფერდობებსა და მთისწინეთში. ხშირად ქვების, კუნძებისა და სხვა საფარის ქვეშ იმალება. ნოტიო და მთიან ადგილებში უფრო ხშირად გვხვდება, ვიდრე სამხრეთ-აღმოსავლეთის ძალიან მშრალ ნახევარუდაბნოში.
გავრცელება
125 საველე ჩანაწერი2012–202610 რეგიონი
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
სპილენძას რუკა აერთიანებს Reptiles.ge-ის სარედაქციო ფოტოჩანაწერებსა და iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან და გავრცელებად ითვლება მხოლოდ ის რეგიონი, სადაც სტატუსი დადასტურებულია.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ბიოლოგია
სპილენძა ძირითადად ხვლიკებზე ნადირობს. ნადავლს სხეულს ახვევს და ასე აკავებს. ზრდასრულმა სპილენძებმა შეიძლება პატარა ძუძუმწოვრებიც შეჭამონ, იშვიათად კი სხვა პატარა გველებიც.
სპილენძა მალული გველია და ხშირად ქვის ან სხვა საფარის ქვეშ იმალება. დღისით შეიძლება ცოტა ხნით გამოვიდეს გასათბობად. საფრთხის დროს თავს აბრტყელებს და ზოგჯერ გველგესლას უფრო ემსგავსება. თუ დაიჭერენ, შეიძლება უკბინოს, თუმცა შხამი არ აქვს. სპილენძას ჩვეულებრივ 2–15 ნაშიერი ცოცხლად ებადება.
კითხვები
მოკლე პასუხები სპილენძასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2026 წლის მონაცემებით, დადასტურებულია, რომ სპილენძა საქართველოში გვხვდება.
ამ გვერდის რუკაზე მისი გავრცელება დადასტურებულადაა აღნიშნული აჭარაში, მცხეთა-მთიანეთში, სამცხე-ჯავახეთში, კახეთში, ქვემო ქართლსა და სამეგრელო-ზემო სვანეთში. გურიაში, შიდა ქართლში, იმერეთსა და აფხაზეთში ჩანაწერების რაოდენობა რუკაზე გავრცელების დასადასტურებლად საკმარისი არ არის. შეიძლება შეგხვდეთ ტყის პირას, მეჩხერ ტყეში, ბუჩქნარში, ქვიან ფერდობებსა და მთისწინეთში.
არა. სპილენძას შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ. ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ.
დააკვირდით გლუვ ქერცლს, მრგვალ გუგასა და ზურგზე ორ რიგად განლაგებულ პატარა მუქ ლაქებს. გველგესლების ქერცლს შუაში ამობურცული ზოლი გასდევს, თვალის გუგა კი ვერტიკალური აქვთ. მხოლოდ ფერით ან თავის ფორმით მათი გარჩევა საიმედო არ არის.
სპილენძა ჩვეულებრივ დაახლოებით 50–70 სმ სიგრძისაა, იშვიათად კი 90 სმ-ს უახლოვდება.
ძირითადად ხვლიკებს ჭამს. შესაძლოა, პატარა ძუძუმწოვრებიც ჭამოს, იშვიათად კი სხვა პატარა გველებიც.
სპილენძას ნაშიერები კვერცხებიდან დედის სხეულშივე იჩეკებიან და ცოცხლად იბადებიან. ჩვეულებრივ, ერთ ჯერზე 2–15 ნაშიერი იბადება.
თუ სპილენძას შეხვდებით, მოშორებით დარჩით და გზა დაუთმეთ. არ მოკლათ და ხელში არ აიყვანოთ. უცნობ გველს ნუ შეეხებით იმის გასარკვევად, რა გველია — ის შეიძლება გველგესლა იყოს.
წყაროები
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
