კატისთვალა
Telescopus fallax
ბინდისა და ღამის გველი ვერტიკალური გუგით — კატის თვალს მოგვაგონებს; შხამიანი კბილები ხახის სიღრმეში აქვს განლაგებული; ადამიანისთვის უვნებელი, მშრალი ქვიანი ადგილების მკვიდრი.
მიმოხილვა
რა არის კატისთვალა
კატისთვალა (Telescopus fallax) Colubridae ოჯახის სახეობაა — შხამიანი კბილები ხახის სიღრმეში აქვს განლაგებული; ინგლისურად European / Mediterranean cat snake. აღწერა ფრიდრიხ ლუდვიგ ფლაიშმანმა 1831 წელს (თავდაპირველად Tarbophis fallax); ტიპის ლოკალობა — დალმაცია და ისტრია. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპიდან დასავლეთ აზიამდე — ბალკანები, თურქეთი, ახლო აღმოსავლეთი და კავკასია. საქართველოში ცნობილია აღმოსავლეთისა და სამხრეთის მშრალ ლანდშაფტებში; კავკასიურ ქვესახეობას (T. f. iberus) ტიპის ლოკალობად აქვს თბილისი („Tiflis“). სახელი მოდის ვერტიკალური, კატისებრი გუგიდან. სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლ. 60–100 სმ (მაქსიმუმი ~1 მ). IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern).
ბოლო განახლება
გალერეა
კატისთვალა ფოტოებში
ფოტო: Benny Trapp
ფოტო: ლაშა ჯავახიშვილი
მთაწმინდა ·
ფოტო: Terry Caselli
ფოტო: Jeffrey Sciberras
ფოტო: Berkay353
ფოტო: Ryan van Huyssteen
ფოტო: Christian Formosa
ფოტო: Kiril Kapustin
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ კატისთვალა
კატისთვალა ბინდისა და ღამის გველია ვერტიკალური გუგით. სახელი სწორედ თვალის ფორმიდან მოდის — დღის მცურავებისგან განსხვავებით.
- 01
დიდი თვალები ვერტიკალური გუგით (დღისით ვიწრო ნაპრალად იკუმშება).
- 02
აქტიურია საღამოსა და ღამით; დღისით იმალება ქვების ქვეშ ან ნაპრალებში.
- 03
უშხამოა ადამიანისთვის — შხამიანი კბილები ხახის სიღრმეში აქვს განლაგებული და ეფექტური დაშხამვა თითქმის შეუძლებელია.
- 04
სიგრძე დაახლოებით 60–100 სმ; სხეული გამხდარია.
- 05
გვხვდება აღმოსავლეთისა და სამხრეთის მშრალ, ქვიან ადგილებში.
ქვიზი
შემდეგ: რომელი გველია?
კატისთვალა საქართველოს გველების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
უპირატესობას ანიჭებს მშრალ, ქვიან და კლდოვან ადგილებს: ქვიან ფერდობებს, კლდის ნაპრალებს, ბუჩქნარს, ღია ტყის პირებს, ნანგრევებსა და ქვის ღობეებს — ზღვის დონიდან დაახლოებით 2,000 მ-მდე. საქართველოში უფრო ხშირია აღმოსავლეთისა და სამხრეთის ქსეროფიტულ ჰაბიტატებში. დასახელებული ადგილია თბილისის მთაწმინდა. დღისით იმალება ქვების ქვეშ, ნაპრალებში ან ხის ქერქის ქვეშ; კარგად ცოცავს კლდეებსა და კედლებზე.
კვება
ძირითადად ხვლიკებითა და გეკონებით იკვებება; აგრეთვე იჭერს სხვა მცირე გველებს, ფრინველის ბარტყებსა და მცირე ძუძუმწოვრებს. მსხვერპლს სხეულის რგოლებით აფიქსირებს და შხამიანი კბილებით ასუსტებს, რომლებიც ხახის სიღრმეშია განლაგებული — შხამი ნადირობისთვისაა და ადამიანისთვის პრაქტიკულად უვნებელია.
ქცევა
ბინდისა და ღამის აქტიურია — დღისით იმალება, საღამოსა და ღამით ნადირობს. დამახასიათებელია დიდი თვალები ვერტიკალური გუგით (დღისით ვიწრო ნაპრალად იკუმშება). საფრთხისას უპირატესად გარბის ან იმალება; ადამიანისთვის უვნებელია — შხამიანი კბილები ხახის სიღრმეშია განლაგებული და ადამიანის ეფექტურ დაშხამვას თითქმის შეუძლებელს ხდის. კვერცხისმდებია: დედალი დებს დაახლოებით 4–12 კვერცხს (ლიტერატურაში ხშირად 6–9).
კონსერვაცია
IUCN Red List-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern). ევროპაში შეტანილია ბერნის კონვენციის II დანართსა და ევროკავშირის ჰაბიტატების დირექტივის IV დანართში. ადგილობრივ საფრთხეებს შორისაა ჰაბიტატის გარდაქმნა, გზებზე დაღუპვა და შხამიან გველთან აღრევის გამო მოკვლა. ეკოსისტემისთვის სასარგებლოა — არეგულირებს ხვლიკებისა და მცირე მღრღნელების რაოდენობას.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები კატისთვალა-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
არა — ადამიანისთვის უვნებელია. შხამიანი კბილები ხახის სიღრმეში აქვს განლაგებული და ადამიანის ეფექტურ დაშხამვას თითქმის შეუძლებელს ხდის; შხამი ძირითადად მცირე მსხვერპლისთვისაა.
აღმოსავლეთისა და სამხრეთის მშრალ, ქვიან ლანდშაფტებში — კახეთში, ქართლში, სამცხე–ჯავახეთსა და მსგავს ჰაბიტატებში. თბილისში (მთაწმინდა) დადასტურებულია. ვერტიკალურად გვხვდება ზღვის დონიდან დაახლოებით 2,000 მ-მდე.
თვალის გუგა სინათლეზე ვერტიკალურად იკუმშება და კატისას მოგვაგონებს — აქედან მოდის როგორც ქართული, ისე ინგლისური სახელი (cat snake).
ძირითადად ხვლიკებსა და გეკონებს; აგრეთვე მცირე გველებს, ფრინველის ბარტყებსა და მცირე ძუძუმწოვრებს. ნადირობს ბინდსა და ღამით.
კვერცხისმდებია. დედალი დებს დაახლოებით 4–12 კვერცხს; ნაშიერები დამოუკიდებლად იჩეკებიან.
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- IUCN Red List
- GBIF
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
