ამიერკავკასიური მცურავი

Zamenis hohenackeri

უშხამო, ლაქებიანი მცურავი საქართველოს მშრალ კლდოვან და ბალახოვან ადგილებში. ადამიანისთვის უვნებელია.

საქართველო — მშრალი კლდოვანი და ბალახოვანი ადგილებიადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

მშრალი კლდე / ბალახი

სიგრძე

ხშირად 75–95 სმ

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

LC / წითელ ნუსხაში არა

სტატუსი საქართველოში

დადასტურებული

ოჯახი

Colubridae

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს. ნაკბენი სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი არ არის, მაგრამ ველური გველი არ აიყვანოთ. ლაქებიანი ნახატი გველგესლასთან აღრევას იწვევს — ჯერ გუგა და თავის ფორმა შეამოწმეთ, შემდეგ მანძილი დაიცავით.

მიმოხილვა

რა არის ამიერკავკასიური მცურავი

ამიერკავკასიური მცურავი (Zamenis hohenackeri) საქართველოში დადასტურებული უშხამო, ლაქებიანი მცურავია მშრალი კლდოვანი და ბალახოვანი ადგილებისა. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს; ქვეყანაში გვხვდება ნომინოტიპური ქვესახეობა Z. h. hohenackeri. ზრდასრული ხშირად მეტრზე მოკლეა; მეზობელ აზერბაიჯანში გაზომილ ზრდასრულებს სხეულის სიგრძე დაახლოებით 62–78 სმ ჰქონდათ, პლუს უფრო მოკლე კუდი. შხამი არ აქვს. IUCN-ით გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ხშირად ერევა ესკულაპის მცურავს და სხვა ლაქებიან გველს, მათ შორის გველგესლას.

ბოლო განახლება 8 სექტემბერი 2026

გალერეა

ამიერკავკასიური მცურავი ფოტოებში

ამიერკავკასიური მცურავი (Zamenis hohenackeri) — საქართველო — მშრალი კლდოვანი და ბალახოვანი ადგილები — Alexandre Roux — ფოტო: Alexandre Roux · iNaturalist

ამიერკავკასიური მცურავი (Zamenis hohenackeri) — საქართველო — მშრალი კლდოვანი და ბალახოვანი ადგილები — גלית משה — ფოტო: גלית משה · iNaturalist

ამიერკავკასიური მცურავი (Zamenis hohenackeri) — საქართველო — მშრალი კლდოვანი და ბალახოვანი ადგილები — Wouter Beukema — ფოტო: Wouter Beukema · iNaturalist

ამიერკავკასიური მცურავი (Zamenis hohenackeri) — საქართველო — მშრალი კლდოვანი და ბალახოვანი ადგილები — იოანე როსტიაშვილი — ფოტო: იოანე როსტიაშვილი
11 ივლისი 2024

ამიერკავკასიური მცურავი (Zamenis hohenackeri) — წავკისი — იოანე როსტიაშვილი — ფოტო: იოანე როსტიაშვილი
წავკისი · 18 ივლისი 2025

ამიერკავკასიური მცურავი (Zamenis hohenackeri) — ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი — ზაური ხაჩიძე — ფოტო: ზაური ხაჩიძე
ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი · 21 აპრილი 2021

ამიერკავკასიური მცურავი (Zamenis hohenackeri) — საქართველო — მშრალი კლდოვანი და ბალახოვანი ადგილები — ზაური ხაჩიძე — ფოტო: ზაური ხაჩიძე

გავრცელება

სად გვხვდება ამიერკავკასიური მცურავი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ ამიერკავკასიური მცურავი

უშხამო, შედარებით წვრილი მცურავი მრგვალი გუგით. ზრდასრულობაშიც ორ რიგად განლაგებული მუქი ლაქები და ღია ზურგის ხაზი რჩება — ესკულაპის მცურავისგან განსხვავებით.

გუგა მრგვალია, არა ვერტიკალური ჭრილი როგორც გველგესლას. თავი სხეულისგან ზომიერადაა გამოყოფილი, ცხვირის რქა არ აქვს. ზურგის წინა ნახევრის ქერცლი გლუვია; კუდთან შეიძლება ოდნავ კილური იყოს (აზერბაიჯანული სერია).
ნომინოტიპურ ქვესახეობაში ზურგზე ორი გრძივი რიგი ოხრისფერი ან ყავისფერი ლაქაა, შუაში ვიწრო ღია ხაზით. თავიდან კისერზე ხშირად ჩანგლისებრი მუქი ნიშანია. თვალიდან პირის კუთხემდე ირიბი მუქი ზოლია; თვალის ქვეშ ხშირად ვერტიკალური მუქი ხაზი. მუცელი მოწითალო ან მოყვითალოა, ნაცრისფერი ლაქებით. ახალგაზრდაზე კონტრასტი უფრო მკვეთრია; ასაკთან ერთად ფონი მუქდება და ლაქები ნაკლებად ჩანს.
ძველ სახეობის აღწერებში სრული სიგრძე ხშირად დაახლოებით 65 სმ-ია. აზერბაიჯანში ზრდასრულების სხეული 61.5–78.1 სმ, კუდი 11.2–16.4 სმ; დედალი საშუალოდ დიდია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.
ესკულაპის მცურავი (Zamenis longissimus) ზრდასრულობაში ხშირად უფრო ერთფეროვანი ზეთისხილისფერ-ყავისფერია; ეს სახეობა ლაქებს ინარჩუნებს. Z. longissimus უფრო ნოტიო, ტყიან ადგილს უკავშირდება. სახეებიანი მცურავი (Elaphe dione) ხშირად ოთხ გრძივ ზოლს აჩვენებს და უფრო სტეპურ-მშრალია. ურარტუს მცურავი (Elaphe urartica) უფრო დიდია, მსხვილი მომრგვალებული ლაქებით. სპილენძა (Coronella austriaca) უფრო პატარაა, გლუვქერცლიანი, სხვა თავის ნახატით. ჭრელი ანკარა (Hemorrhois ravergieri) უფრო სწრაფი, წაგრძელებული თავით. ცხვირრქოსან გველგესლას ვერტიკალური გუგა, კილური ქერცლი და ნამდვილი ცხვირის რქა აქვს — შხამიანია.
2026 წლის ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს; ქვეყანაში გვხვდება ნომინოტიპური ქვესახეობა Z. h. hohenackeri. ხშირად ერევა ესკულაპის მცურავს (Zamenis longissimus), რომელიც ზრდასრულობაში ხშირად უფრო ერთფეროვანია და უფრო ნოტიო, ტყიან ადგილს უკავშირდება. ეს სახეობა ლაქებს ინარჩუნებს.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Elaphe dione

სახეებიანი მცურავი

აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალი ზონები

Elaphe urartica

ურარტუს მცურავი

აღმოსავლეთ საქართველო

Zamenis longissimus

ესკულაპის მცურავი

დასავლეთ საქართველო — ნოტიო ზონა

Coronella austriaca

სპილენძა

საქართველო — ფართოდ გავრცელებული

Hemorrhois ravergieri

ნაირფერი მცურავი

სამცხე — ჯავახეთი

Vipera ammodytes

ცხვირრქოსანი გველგესლა

მცირე კავკასიონი

ქვიზი

შემდეგ: რომელი გველია?

ამიერკავკასიური მცურავი საქართველოს გველების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.

ქვიზის დაწყება

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

2021 წლის ქართული გველების კვლევა მას შედარებით მშრალი კლიმატის სახეობებს მიაკუთვნებს — კლდოვან ან ბალახოვან ადგილზე, ძირითადად აღმოსავლეთში, ერთად სახეებიან მცურავთან, ჭრელ ანკარასთან და ცხვირრქოსან გველგესლასთან. იგივე ნაშრომი აღნიშნავს, რომ რამდენიმე ასეთი ანკარა, მათ შორის ეს სახეობა, შესაფერის ჰაბიტატში დასავლეთშიც დაფიქსირდა; ადრე ისინი მხოლოდ აღმოსავლეთით ითვლებოდა. ამ ატლასის რუკაზე აღნიშნულია იმერეთი, სამცხე — ჯავახეთი, შიდა ქართლი, ქვემო ქართლი და თბილისი. კახეთი რუკაზე არ არის, თუმცა ლიტერატურა სახეობას ძირითადად აღმოსავლეთის მშრალ ზონას უკავშირებს — ეროვნული რუკა ჯერ არასრულია. დასახელებული წერტილებია: ადიგენის მუნიციპალიტეტი, სოფელი გომარო (2026 წლის ჩამონათვალის შტრიხკოდირებული ნიმუში და თავის ფოტოები); ბოშური (გენეტიკური ნიმუში Jandzik et al. 2013; გორის მუნიციპალიტეტში არის ზემო და ქვემო ბოშური); ტიპის სერიაში ისტორიულად შედის თბილისი (Tiflis, Strauch 1873). მთელ ქვეყანაში თანაბარ სიმჭიდროვეს ნუ ივარაუდებთ. სახეობის დონეზე ხშირად მთის სარტყელშია; Jandzik უმეტესად 900–3 000 მ-ს ასახელებს, სამხრეთ არეალში უფრო დაბლაც. საქართველოს ცალკე სიმაღლის სარტყელი ამ გვერდზე არ არის გაზომილი. ესკულაპის მცურავისგან განსხვავებით, ნოტიო კოლხური ტყის სახეობად არ ითვლება.

კვება

ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. სომხეთის წითელი წიგნის ანგარიშით ზრდასრული იჭერს წვრილ მღრღნელებსა და ხვლიკებს; ახალგაზრდა — მწერებსაც. აზერბაიჯანულ და კავკასიურ აღწერებში იგივე სურათია. მსხვერპლს ახრჩობს; შხამი არ აქვს. საქართველოში რეალისტური მენიუ იგივე უნდა იყოს კლდოვან და ბალახოვან ადგილზე, მაგრამ ადგილობრივი მონაცემი აქ არ არის.

ქცევა

მალული სახეობაა. Jandzik და თანაავტორები მას ძირითადად ბინდისა და ღამის აქტიურობას უწერენ; ამიტომ დღისით იშვიათად ჩანს. გუგა მრგვალია. საფრთხისას უპირატესად გარბის; ადამიანს არ ეძებს. კვერცხისმდებია. სახეობის დონეზე ნაშთში ხშირად 3–7 კვერცხია. სომხეთში აღწერილია: გამოზამთრების შემდეგ აპრილში გამოდის, კვერცხს დებს ივნისის შუაში, ნაშიერი იჩეკება სექტემბრის დასაწყისში. ეს სომხური ფენოლოგიაა და არა საქართველოში გაზომილი კალენდარი.

კონსერვაცია

Hraoui-Bloquet და თანაავტორები სახეობას IUCN Red List-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებენ (2009). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) ეს ტაქსონი არ არის; იქ გველებიდან შეტანილია კავკასიური და დინიკის გველგესლა და ხვლიკიჭამია გველი (ძველი სახელი Malpolon monspessulanus). სომხეთსა და აზერბაიჯანში ეროვნულად მოწყვლადადაა შეფასებული; ზოგი მეზობელი წყარო ძველ ქართულ წითელ წიგნსაც ასახელებს — ეს 2014 წლის ნუსხას არ ემთხვევა. Iankoshvili და Tarkhnishvili 2021 არეალის ცოდნას მნიშვნელოვნად აფართოებს; IUCN-ის კატეგორიები არეალის ზომაზეა დამოკიდებული, ამიტომ დასავლეთის ახალი ჩანაწერები კონსერვაციის შეფასებას ცვლის. ადგილობრივი წნეხია ჰაბიტატის გარდაქმნა და შხამიანთან აღრევის გამო მოკვლა. საქართველოს პოპულაციის ტენდენცია აქ არ არის გაზომილი. ველური გველი არ აიყვანოთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები ამიერკავკასიური მცურავი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

კი. 2026 წლის ჩამონათვალით ბიოლოგიურად დადასტურებულია. ქვეყანაში მითითებულია ქვესახეობა Z. h. hohenackeri.

მშრალ კლდოვან და ბალახოვან ადგილზე, უფრო აღმოსავლეთსა და სამხრეთის მთისწინეთში; შესაფერის ჰაბიტატში დასავლეთშიც. ამ ატლასზე რუკულია იმერეთი, სამცხე — ჯავახეთი, შიდა ქართლი, ქვემო ქართლი და თბილისი. დასახელებული წერტილებია გომარო (ადიგენი), ბოშური და ისტორიულად თბილისი.

არა. ანკარასებრთა უშხამო მცურავია. ადამიანისთვის უვნებელია. არ აიყვანოთ.

მრგვალი გუგა, ზურგზე ორი რიგი მუქი ლაქა ღია შუა ხაზით, თვალიდან პირის კუთხემდე მუქი ზოლი. ზრდასრულიც ლაქებიანი რჩება. გველგესლას ვერტიკალური გუგა და ხშირად ცხვირის რქა აქვს.

ესკულაპის მცურავი ზრდასრულობაში ხშირად უფრო ერთფეროვანია და უფრო ნოტიო ტყეს უკავშირდება. ამიერკავკასიური მცურავი ლაქებს ინარჩუნებს და მშრალ კლდოვან ადგილს ანიჭებს უპირატესობას. ორივე უშხამოა.

ძველ აღწერებში ხშირად დაახლოებით 65 სმ სრული სიგრძეა. აზერბაიჯანში ზრდასრულის სხეული დაახლოებით 62–78 სმ-ია, პლუს მოკლე კუდი. საქართველოს ცალკე სერია ამ გვერდზე არ არის.

სახეობის დონეზე — წვრილ მღრღნელებსა და ხვლიკებს; ახალგაზრდა მწერებსაც. ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის.

გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (IUCN, 2009). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. სომხეთსა და აზერბაიჯანში ეროვნულად მოწყვლადად ითვლება.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები