ნაირფერი მცურავი
Hemorrhois ravergieri
უშხამო, ჭრელნახატიანი მცურავი მშრალ ქვიან ადგილებში. საქართველოში დადასტურებულია; დასახელებული ადგილია ასპინძა, თმოგვი.
მიმოხილვა
რა არის ნაირფერი მცურავი
ნაირფერი მცურავი (Hemorrhois ravergieri) უშხამო, ჭრელნახატიანი მცურავია საქართველოს მშრალ ქვიან ადგილებში. ანკარასებრთა ოჯახისაა (Colubridae). 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს. დასახელებული ადგილია ასპინძა, თმოგვი — სამცხე — ჯავახეთში; იქვეა COI შტრიხკოდიც. 2021 წლის ქართული გველების კვლევა მას მშრალი კლიმატის, ქვიანი ან ბალახოვანი ადგილის სახეობებს მიაკუთვნებს და ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველოს უკავშირებს; იმავე ნაშრომი აღნიშნავს ცოდნის მნიშვნელოვან მატებას ამ სახეობაზე. მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ. არეალი კავკასიიდან ცენტრალურ აზიამდეა. ზრდასრული სიგრძე სახეობის დონეზე დაახლოებით 1–1.3 მ-მდეა; საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი ზომა აქ არ არის. ადამიანისთვის უვნებელია — შხამი არ აქვს. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern). ძველ წიგნებში ხშირად Coluber ravergieri ან Zamenis ravergieri იწერებოდა; თანამედროვე გვარია Hemorrhois.
ბოლო განახლება
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ნაირფერი მცურავი
გამხდარი, უშხამო მცურავია მრგვალი გუგითა და ზურგის ჭრელი ლაქებით. საქართველოში საკვანძოა მშრალი ქვიანი ადგილი და ვერტიკალური გუგის არქონა — არა გველგესლა და არა გიურზა.
- 01
სხეული გამხდარი და სწრაფია, მცურავის იერით. თავი კისრისგან ზომიერად გამოიყოფა. გუგა მრგვალია. ზურგის ქერცლი სუსტად კილურია; შუა ტანზე ხშირად 21 რიგია. სახეობის დონეზე სიგრძე დაახლოებით 1.3 მ-მდეა. ქერცლის დასათვლელად გველი არ აიყვანოთ.
- 02
ფონი რუხი, მოყავისფრო ან ქვიშისფერია. ზურგზე მუქი რომბული ან განივი ლაქებია; გვერდზე წვრილი ლაქები. უკანა ნაწილში ლაქები ხშირად ერთდება და კუდზე გრძივ ზოლებად ჩანს. თვალის ქვემოთ ირიბი მუქი ზოლია; მეორე — თვალიდან პირის კუთხისკენ. მუცელი მოთეთროა, ხშირად წვრილი მუქი წერტილებით.
- 03
წენგოსფერი მცურავი (Platyceps najadum) უფრო გამხდარია; კისერზე აქვს თვალაკებიანი ლაქები და არა მთელ ზურგზე რომბები. ურარტუს მცურავი (Elaphe urartica) უფრო მასიურია, თავი მუქი, ლაქები უფრო დიდი და მომრგვალებული. სახეებიან მცურავს (Elaphe dione) წვრილი ნახატი და ხშირად გრძივი ზოლები აქვს. წითელმუცელა მცურავი (Dolichophis schmidti) ზრდასრულობაში ხშირად ერთგვაროვანი მოწითალოა წითელი მუცლით. სპილენძა პატარაა და გლუვქერცლიანი.
- 04
გველგესლას გუგა ვერტიკალური ნაპრალია, თავი უფრო სამკუთხა, ქერცლი უხეშად კილური; შხამიანია. გიურზა (Macrovipera lebetina) უფრო მასიურია, თავი ფართო, გუგა ვერტიკალური — სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამიანი. თუ ჭრელ გველს ვერტიკალური გუგით ხედავთ — ეს გველგესლა ან გიურზაა, არა ეს სახეობა. შხამი არ აქვს. ნაკბენი შეიძლება მტკივნეული იყოს. არ აიყვანოთ.
ქვიზი
შემდეგ: რომელი გველია?
ნაირფერი მცურავი საქართველოს გველების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
2021 წლის ქართული გველების კვლევა სახეობას მშრალ კლიმატზე დამოკიდებულად მიიჩნევს: ქვიანი ან ბალახოვანი ადგილი, ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველო. 2026 წლის ჩამონათვალში კონკრეტული ჰაბიტატი არ წერია. დასახელებული ნიმუში — ასპინძა, თმოგვი, მტკვრის ხეობის ქვიან კანიონში. ამ ატლასის რუკაზე მხოლოდ სამცხე — ჯავახეთია აღნიშნული, რადგან სხვა რეგიონის დასახელებული წერტილი ამ გვერდზე არ არის. 2021 წლის კვლევა აღნიშნავს, რომ ზოგი აღმოსავლეთის კოლუბრიდი შესაფერის ჰაბიტატში დასავლეთშიც დაფიქსირდა და ამ სახეობაზე ცოდნა გაიზარდა; დასავლეთისა და კოლხეთის კონკრეტული დასახელებული ჩანაწერი აქ მაინც არ არის მოცემული. მთელ არეალში გვხვდება მშრალ და ნახევრადმშრალ ფერდობზე, კანიონსა და სტეპში; საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის დიაპაზონი არ არის გამოქვეყნებული. გარე არეალი მოიცავს კავკასიას, ანატოლიას, ირანსა და ცენტრალურ აზიას. ტიპის ადგილი ჩვეულებრივ ბაქოდ ითვლება და არა საქართველო.
კვება
ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ სახეობაზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში იჭერს ხვლიკებს, წვრილ ძუძუმწოვრებს, ფრინველებსა და სხვა გველებს. შხამი არ აქვს — მსხვერპლს სისწრაფით იჭერს. საქართველოში მენიუ პირდაპირ არ არის გაზომილი.
ქცევა
არეალის სხვა ნაწილებში დღის აქტიურია; ხშირად მზეზე თბება და სწრაფად მოძრაობს. საქართველოში საათობრივი აქტივობა ცალკე არ არის აღწერილი. საფრთხისას უპირატესად გარბის. არ აიყვანოთ — შხამი არ აქვს, მაგრამ დიდ გველს შეუძლია უკბინოს. კვერცხისმდებია; სახეობის დონეზე ლიტერატურაში ხშირად 4–10 კვერცხია მითითებული. შეწყვილების სეზონი და საქართველოს კლაჩის ზომა აქ არ არის გამოქვეყნებული. იგივე მშრალ სამხრეთში შეიძლება შეხვდეთ წენგოსფერ მცურავს (Platyceps najadum), ურარტუს მცურავს (Elaphe urartica) და, უფრო იშვიათად, გიურზას (Macrovipera lebetina) — ნახატი, თავის ფორმა და გუგა განასხვავებს. გველგესლასთან აღრევა საშიშია: გველგესლას გუგა ვერტიკალურია.
კონსერვაცია
IUCN Red List-ის 2017 წლის შეფასებით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern) — არეალი ფართოა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია; გავრცელების სიზუსტე საშუალოდაა შეფასებული. ქართული გავრცელების სურათი ჯერ არათანაბარია: დასახელებული თანამედროვე წერტილი თმოგვია, ხოლო 2021 წლის კვლევა ცოდნის მატებას აღნიშნავს, მაგრამ სრულ რუკას არ იძლევა. ადგილობრივ საფრთხეა ჰაბიტატის გარდაქმნა, გზაზე დაღუპვა და შხამიან გველთან აღრევის გამო მოკვლა. არ აიყვანოთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ნაირფერი მცურავი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს. დასახელებული ადგილია ასპინძა, თმოგვი. მთელ ქვეყანაში არ გვხვდება.
დასახელებული თანამედროვე წერტილი სამცხე — ჯავახეთშია, თმოგვის მიდამოებში. 2021 წლის კვლევა მას მშრალ, ქვიან ან ბალახოვან ადგილს უკავშირებს და ძირითადად აღმოსავლეთს; იმავე ნაშრომი ცოდნის მატებასაც აღნიშნავს. ამ ატლასის რუკაზე მხოლოდ სამცხე — ჯავახეთია. დასავლეთისა და კოლხეთის დასახელებული წერტილი აქ არ არის.
არა. შხამი არ აქვს. საფრთხისას უპირატესად გარბის. დიდ გველს შეუძლია უკბინოს — არ აიყვანოთ. ვერტიკალური გუგა გველგესლაზე ან გიურზაზე მიუთითებს.
გამხდარი სხეული, მრგვალი გუგა, რუხ ან მოყავისფრო ფონზე რომბული ლაქები, რომლებიც კუდისკენ ზოლებად ერთდება, ირიბი მუქი ზოლი თვალთან. წენგოსფერ მცურავს კისრის თვალაკები აქვს და არა მთელ ზურგზე რომბები. გველგესლასა და გიურზას გუგა ვერტიკალურია.
სახეობის დონეზე ზრდასრული სიგრძე დაახლოებით 1–1.3 მ-ია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სიგრძე ამ გვერდზე არ არის.
კვერცხისმდებია; სახეობის დონეზე ლიტერატურაში ხშირად 4–10 კვერცხია. კვება ქართულად არ არის ცალკე შესწავლილი; არეალის სხვა ნაწილებში იჭერს ხვლიკებს, წვრილ ძუძუმწოვრებს, ფრინველებსა და სხვა გველებს.
არეალის სხვა ნაწილებში დღის აქტიურია. საქართველოში საათობრივი და სეზონური კალენდარი ცალკე არ არის გამოქვეყნებული; მოსალოდნელია თბილი სეზონი მშრალ ქვიან ადგილებში.
ნაირფერი მცურავი უფრო გამხდარი და სწრაფია; ლაქები ხშირად რომბულია და კუდზე ზოლებად გადადის. ურარტუს მცურავი უფრო მასიურია, თავი მუქი, ლაქები უფრო დიდი და მომრგვალებული. ორივე უშხამოა.
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia
- Disi et al. 2017 — IUCN Red List account for Hemorrhois ravergieri
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- Boulenger 1893 — Catalogue of the snakes in the British Museum, Vol. I (Zamenis ravergieri)
- Nagy et al. 2004 — Molecular systematics of racers, whipsnakes and relatives
- Amr & Disi 1998 / Disi et al. 2001 — diet and clutch size outside Georgia (cited in Amr et al. 2021)
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
