მიმოხილვა
ესკულაპის მცურავი საქართველოში
ესკულაპის მცურავი (Zamenis longissimus) უშხამო, ხეზე ასვლადი გველია დასავლეთ საქართველოს ნოტიო ტყეებსა და მთისწინეთში. ანკარასებრთა ოჯახისაა (Colubridae). 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს; გავრცელების ნდობა საშუალოა. 2021 წლის გველების კვლევა მას ნოტიო კლიმატის სახეობებს მიაკუთვნებს — კავკასიურ გველგესლასა და სპილენძასთან ერთად — და არა სამხრეთ-აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალ დაბლობს. მთელ საქართველოში არ ეძებოთ. ადამიანისთვის უვნებელია. ხშირად ერევა ამიერკავკასიურ მცურავს; ახალგაზრდა ანკარას ყვითელ საყელოსაც წააგავს.
ბოლო განახლება
გალერეა
ესკულაპის მცურავი ფოტოებში
ფოტო: Wolfgang Wüster · iNaturalist
ევროპა
ფოტო: Daniel Iversen · iNaturalist
ევროპა
ფოტო: Manuel Raab · iNaturalist
ევროპა
ფოტო: Philipp Pavelka · iNaturalist
ევროპა
ფოტო: SomlaiT · Wikimedia Commons
უნგრეთი
ფოტო: Hildegarda von Hildegardenburg · Wikimedia Commons
პოდიიის ეროვნული პარკი, ჩეხეთი
ფოტო: Lubor Ferenc · Wikimedia Commons
ჩეხეთი
ფოტო: Zerocool.marko · Wikimedia Commons
სიჩევაცკის ხეობა, სერბეთი
ფოტო: შოთა ზანდუკელი
ზემო აჭარა ·
საქართველოს ველში
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ესკულაპის მცურავი
უშხამო, გრძელი მცურავია მრგვალი გუგით. ზრდასრული ხშირად ზეთისხილისფერი ან მოყავისფრო და შედარებით ერთფეროვანია; ახალგაზრდა ლაქებიანია. დასავლეთ საქართველოს ნოტიო ტყე უფრო ამ სახეობას უკავშირდება, ვიდრე აღმოსავლეთის მშრალ დაბლობს.
სხეული გრძელი და წვრილია, თავი კისრისგან ზომიერად გამოიყოფა. გუგა მრგვალია — არა ვერტიკალური ნაპრალი, როგორც გველგესლას. ზურგის ქერცელი გლუვია ან სუსტად კილური; სახეობის დონეზე შუა ტანზე ჩვეულებრივ 23 რიგია (იშვიათად 19–21). მუცლის ფარები გვერდზე ოდნავ კუთხოვანია, რაც ხეზე ასვლას ეხმარება. ქერცლის დასათვლელად გველი არ აიყვანოთ.
ზრდასრულის ფონი ზეთისხილისფერი, მოყავისფრო ან მოყვითალო-ყავისფერია და ხშირად ერთფეროვანი; ქერცლის კიდე შეიძლება ღია იყოს, ამიტომ ტანი წვრილად წინწკლებიანი ჩანს. მუცელი ღია, ხშირად მოყვითალოა. ახალგაზრდა მუქი ლაქებიანია და კისრის ან საფეთქლის არეში ღია ნიშანი აქვს — ამიტომ ანკარას ყვითელ საყელოს ერევა. ანკარას ხშირად უფრო კონტრასტული საყელო აქვს და წყალთან, ნესტიან დაბლობთან უფრო ახლოსაა; ეს სახეობა ხესა და ტყის პირს უკავშირდება.
ამიერკავკასიური მცურავი (Zamenis hohenackeri) ზრდასრულობაშიც ლაქებიან ნახატს ინარჩუნებს და უფრო მშრალ, კლდოვან ან ბალახოვან ადგილს უკავშირდება — აღმოსავლეთსა და სამცხის ნაწილში. იმერეთსა და სამცხე — ჯავახეთში ორივე გვარის გადაფარვა შესაძლებელია; იქ ნახატი და ჰაბიტატი ერთად უნდა ნახოთ. სპილენძა პატარაა (ჩვეულებრივ 50–70 სმ), გლუვქერცლიანი, თავზე ხშირად გვირგვინისებრი ნახატით. კავკასიურ გველგესლას ვერტიკალური გუგა, კილური ქერცელი და ხშირად აგურისფერი ტანი აქვს; შხამიანია. ურარტუს და სახეებიანი მცურავი აღმოსავლეთის მშრალი ზონის სახეობებია და კოლხეთში არ ეძებოთ.
ზომა წყაროებში არ ემთხვევა. 2021 წლის ქართული დანართი სახეობას საშუალო ზომის გველებს მიაკუთვნებს (მაქსიმუმი 70–120 სმ). ევროპულ სახელმძღვანელოებსა და სამოქმედო გეგმაში ზრდასრული ხშირად 1.4–1.6 მ-ია, სამხრეთში იშვიათად 2 მ-მდე. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის — ველში გრძელი ერთფეროვანი მცურავი დასავლეთის ტყეში ამ სახეობას უფრო ჰგავს, ვიდრე პატარა სპილენძას.
შხამი არ აქვს. მსხვერპლს შეკვრით ახრჩობს. თუ დიდ გველს ვერტიკალური გუგით ხედავთ ნოტიო დასავლეთში — ეს კავკასიური გველგესლაა, არა ეს სახეობა. არ აიყვანოთ.
ქვიზი
შემდეგ: რომელი გველია?
ესკულაპის მცურავი საქართველოს გველების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
საქართველოში ეძებეთ ნოტიო დასავლეთსა და მთისწინეთში — ფოთლოვან ან შერეულ ტყეს, ტყის პირს, ბუჩქნარს, მზიან ფერდობსა და დასახლების პირას, სადაც ხე, ქვა ან ძველი ნაგებობაა. სახეობის დონეზე კარგად ადის ხეზე; ბუდე, ფუღურო და ტოტი თავშესაფარიცაა და ნადირობის ადგილიც. 2021 წლის კვლევა მას შედარებით ნოტიო კლიმატს უკავშირებს. ევროპის 2006 წლის სამოქმედო გეგმა, Tarkhnishvili და სხვ. 2002-ზე დაყრდნობით, წერს, რომ საქართველოში არ არის ნაპოვნი ადგილებში, სადაც წლიური ნალექი 800 მმ-ზე ნაკლებია; იგივე ტექსტი დასავლეთ ნახევარს ასახელებს შავი ზღვის სანაპიროდან კავკასიონის მთისწინეთამდე და ცალკე, სავარაუდოდ იზოლირებულ პოპულაციას ლაგოდეხთან. ლაგოდეხი ამ ატლასის რუკაზე არ არის შეფერილი — ეს ძველი ლიტერატურული მითითებაა და 2021–2026 წლის მასალით აქ არ არის ხელახლა დადასტურებული. რუკაზე აღნიშნულია აფხაზეთი, სამეგრელო — ზემო სვანეთი, გურია, აჭარა, იმერეთი, რაჭა — ლეჩხუმი — ქვემო სვანეთი და სამცხე — ჯავახეთი. ადმინისტრაციული რეგიონი მთლიანად არ ნიშნავს, რომ სახეობა ყველა ჰაბიტატშია: სამცხე — ჯავახეთის მშრალი პლატო უფრო ამიერკავკასიური მცურავის გარემოა. კონკრეტული დასახელებული წერტილია ქუთაისი / სათაფლია: Musilová და სხვ. (2010) იქიდან აღებული ნიმუშით გამოყოფენ „აზიურ“ მიტოქონდრიულ კლადას, რომელიც აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთს უკავშირდება. სახეობის დონეზე ევროპაში ზღვის დონიდან დაახლოებით 2000 მ-მდეა აღწერილი; საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სიმაღლის დიაპაზონი ამ გვერდზე არ არის.
კვება
ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ სახეობაზე არ არის. სახეობის დონეზე ზრდასრული იკვებება წვრილი ძუძუმწოვრებით — თაგვი, მემინდვრია, ვირთაგვამდე — და ხშირად ხვლიკით; ხეზე ასვლით იღებს ფრინველის კვერცხსა და ბარტყსაც, თუმცა ეს ყველა პოპულაციაში ერთნაირად არ არის გაზომილი. ცენტრალურ იტალიაში 32 ინდივიდის კუჭის შიგთავსი ძირითადად მღრღნელები და ხვლიკები იყო; ფრინველი იმ ნიმუშში არ გამოჩნდა. ახალგაზრდა უფრო ხვლიკზე და წვრილ მსხვერპლზეა დამოკიდებული. მსხვერპლს სხეულის რგოლებით ახრჩობს — შხამი არ აქვს. 2021 წლის ქართული დანართი „სხვა“ გველებს, ამ სახეობის ჩათვლით, ძირითადად წვრილ ძუძუმწოვარზე, ქვეწარმავალზე ან ფრინველზე მონადირედ აჯგუფებს; ეს ზოგადი კლასიფიკაციაა და არა ადგილობრივი მენიუ.
ქცევა
2021 წლის ქართული დანართით საქართველოს გველების უმეტესობა დღისითაა აქტიური — დილით ადრე და მზის ჩასვლამდე; ესკულაპის მცურავი ღამის სახეობად არ არის გამოყოფილი. თბილ სეზონზე მოძრაობს; ზამთარში იმალება სოროში, ქვის ან ხის ნაპრალში. საქართველოში თბილი სეზონის ზუსტი თვეები ამ გვერდის წყაროებში ცალკე არ არის გამოქვეყნებული. საფრთხისას უპირატესად გარბის. თუ დაიჭერენ, შეიძლება უკბინოს — ნაკბენი მტკივნეულია, მაგრამ შხამიანი არ არის. არ აიყვანოთ. კვერცხისმდებია. ევროპულ მასალაში დედალი ჩვეულებრივ 2–18 კვერცხს დებს დამპალ მცენარეულში, კომპოსტში, ნაკელის გროვაში ან ხის ფუღუროში; ეს ციფრები ქართული ბუდეების ნიმუში არ არის. ახალგაზრდა ლაქებიანია და ხშირად ღია ნიშანი აქვს კისრის ან საფეთქლის არეში.
კონსერვაცია
IUCN-ის 2017 წლის შეფასებით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის — იქ გველებიდან შეტანილია დინიკის და კავკასიური გველგესლა. ძველ ქართულ ცნობარებში ხანდახან „წითელ წიგნში“ მოხსენიება 2014 წლის სამართლებრივ ნუსხას არ ცვლის. ევროპაში შეტანილია ბერნის კონვენციის II დანართსა და ევროკავშირის ჰაბიტატების დირექტივის IV დანართში; ჰაბიტატების დირექტივა საქართველოს კანონი არ არის. 2026 წლის ჩამონათვალში გავრცელების ნდობა საშუალოა: დასავლეთის ნოტიო არეალი დასტურდება, მაგრამ წერტილ-წერტილ სიმჭიდროვე და ლაგოდეხის ძველი მითითება სრულად არ არის განახლებული. ადგილობრივ საფრთხეა ტყის პირის გარდაქმნა, გზაზე დაღუპვა და შხამიან გველთან აღრევის გამო მოკვლა.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ესკულაპის მცურავთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია. 2021 წლის კვლევა მას ნოტიო კლიმატის სახეობად ასახელებს. მთელ ქვეყანაში არ გვხვდება.
ნოტიო დასავლეთში — ტყე, ტყის პირი და მთისწინეთი. რუკაზეა აფხაზეთი, სამეგრელო — ზემო სვანეთი, გურია, აჭარა, იმერეთი, რაჭა — ლეჩხუმი — ქვემო სვანეთი და სამცხე — ჯავახეთი. დასახელებული გენეტიკური წერტილია ქუთაისი / სათაფლია. ლაგოდეხის ძველი მითითება ამ რუკაზე არ არის შეფერილი და განახლებას საჭიროებს. აღმოსავლეთის მშრალ დაბლობზე ნუ ეძებთ.
არა. შხამი არ აქვს. მსხვერპლს შეკვრით ახრჩობს. თუ დაიჭერენ, შეიძლება უკბინოს — არ აიყვანოთ. ვერტიკალური გუგა დასავლეთში კავკასიურ გველგესლაზე მიუთითებს.
მრგვალი გუგა, გრძელი ტანი, ზრდასრულში ზეთისხილისფერ-ყავისფერი ერთფეროვანი ზურგი; ახალგაზრდა ლაქებიანია ღია კისრის ნიშნით. ამიერკავკასიური მცურავი ზრდასრულობაშიც ლაქებიანია. ანკარას უფრო მკაფიო საყელო და წყალთან კავშირი აქვს.
ქართული 2021 წლის დანართი საშუალო ზომას უთითებს (70–120 სმ). ევროპულ წყაროებში ზრდასრული ხშირად 1.4–1.6 მ-ია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია აქ არ არის.
ქართული კვების კვლევა არ არის. სახეობის დონეზე — წვრილი ძუძუმწოვარი, ხვლიკი, ზოგჯერ ფრინველის კვერცხი და ბარტყი. დღისითაა აქტიური, დილით და საღამოს; ღამის სახეობად არ ითვლება.
ზრდასრული ესკულაპის მცურავი ხშირად ერთფეროვანია; ამიერკავკასიური მცურავი ლაქებს ინარჩუნებს და უფრო მშრალ ჰაბიტატს უკავშირდება. ორივე უშხამოა. გადაფარვა იმერეთსა და სამცხეშია შესაძლებელი.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia
- Musilová et al. 2010 — Phylogeography of the Aesculapian snake
- Agasyan et al. 2017 — IUCN Red List account for Zamenis longissimus
- Edgar & Bird 2006 — Council of Europe action plan for Zamenis longissimus
- Utiger et al. 2002 — Molecular systematics of Old World ratsnakes
- Luiselli & Rugiero 1993 — Food habits of Elaphe longissima in central Italy
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
გველები საქართველოში
შხამიანი გველგესლები და უშხამო მცურავები ერთ კლასტერში — კატალოგი, რისკი და პროფილები.
გველებიკატალოგიგველის სახეობები
ყველა გველი ერთ ცხრილში — სახელი, შხამი, არეალი და ზომა, სადაც წყაროა.
ინდექსიქვიზირომელი გველია?
ფოტო, ოთხი ვარიანტი, მყისიერი პასუხი — საქართველოს გველების ამოცნობა რეგისტრაციის გარეშე.
ქვიზის დაწყებაამოცნობაშხამიანი თუ არა
ვიზუალური ნიშნები და მსგავსი სახეობები — წესი არ არის უნივერსალური.
ამოცნობის გიდი
