ულვაშა მღამიობი
Myotis mystacinus
Polina Polezhankina · Salavatsky District
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მწერიჭამია: ბუზები, ობობები, პეპლები
- სტატუსი საქართველოში
- ადგილობრივი, ფართოდ გავრცელებული
- ზომა
- სხეული 3,5–4,8 სმ, წონა 4–8 გ
- ჰაბიტატი
- ტყეები, მთები, დასახლებები, წყლის პირები
- ოჯახი
- Vespertilionidae
- კონსერვაცია
- LC / LC
ულვაშა მღამიობი (Myotis mystacinus) პაწია, მუქბეწვიანი და ძალიან მოძრავი ღამურაა: სხეული 3,5–4,8 სმ-ია, წონა კი 4–8 გ. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული და 30-ზე მეტი ადგილიდანაა ცნობილი, ზუგდიდიდან და ქუთაისიდან თბილისამდე, ბაკურიანამდე და ლაგოდეხამდე. ცხოვრობს ტყეებში, მთებში, მინდვრებში და დასახლებებშიც, ზაფხულში კი კლდის ნაპრალებში, შენობებსა და ფუღუროებში იმალება. რამდენიმე ახლო მონათესავე სახეობა ისე ჰგავს, რომ ბრანდტის მღამიობისგან მხოლოდ 1970 წელს გამოყვეს. თუ ღამურა სახლში შემოფრინდა, შიშველი ხელით ნუ დაიჭერთ: გაუღეთ ფანჯარა და გასასვლელად დრო მიეცით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ულვაშა მღამიობი
პატარა მღამიობია, გრძელი, მუქი და აბურძგნული ბეწვით. ყურები და ფრთის აპკი მუქია. საქართველოში რამდენიმე თითქმის ერთნაირი ღამურა ცხოვრობს, ამიტომ სახეობას გარეგნობით ვერ გაარჩევთ.
ზომით პაწიაა: სხეული 3,5–4,8 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 21–24 სმ, წონა 4–8 გ. სხეული ტანწერწეტა აქვს, ბეწვი ხშირი და აბურძგნული.
ზურგის ფერი მუქი ყავისფრიდან ოქროსფრამდე იცვლება, მუცელი მონაცრისფროა. ყურები და ფრთები მუქია. ეს ნიშნები ახლო სახეობებსაც აქვთ, ამიტომ მხოლოდ ამით სახეობას ვერ დაადგენთ.
ველის მღამიობი, ბრანდტის მღამიობი და ალკათოეს მღამიობი მას ძალიან ჰგავს. მათ კბილების აგებულებით ან დნმ-ით არჩევენ, და ზოგჯერ სპეციალისტებიც ცდებიან. ღამურას გასარჩევად ნუ დაიჭერთ: ამას სპეციალისტები აკეთებენ.
ფერი
ზურგი მუქი ყავისფერიდან ოქროსფრამდეა, ზოგჯერ მოყვითალო და მუქი ქვიშისფერი ელფერით. მუცელი მონაცრისფროა. ყურები და ფრთის აპკი მუქი, თითქმის შავია.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ულვაშა მღამიობი ძალიან სხვადასხვა გარემოში ცხოვრობს: ტყეებში, მთებში, მდელოებზე, სასოფლო-სამეურნეო მიწებზე და ქალაქებშიც. ზაფხულში კლდის ნაპრალებში, შენობებსა და ხის ფუღუროებში იმალება, დასახლებებში ხშირად ფანჯრის ჩარჩოებისა და დარაბების უკან. ზამთარს მიწისქვეშა თავშესაფრებში ატარებს, დიდ მღვიმეებს კი ზაფხულში ერიდება. საქართველოში ნაწილობრივ მღვიმის სახეობად ითვლება. საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ ცნობილი მღამიობია. დასავლეთით ნანახია ზუგდიდთან, ქუთაისთან, ზესტაფონთან, შროშასთან, საჩხერესთან, ჩაქვისთავთან და ფსხუ-გუმისთის ნაკრძალში. ცენტრში ბორჯომთან, ბაკურიანთან, ატენთან, ცხინვალთან და ლიახვის ნაკრძალში, აღმოსავლეთით კი თბილისში, მცხეთასთან, ანანურთან, დუშეთთან, ახმეტასთან, ლაგოდეხთან, ქორუღის და გარდაბნის ნაკრძალებში და ბოლნისთან. ეს ჩანაწერებია და არა იმის ნიშანი, რომ ყველგან მრავლადაა.
ულვაშა მღამიობი წვრილი მწერებით იკვებება, უპირველესად ორფრთიანებით. ჭამს ობობებსა და პეპლებსაც. ნადირობს მცენარეულობის კიდეებთან, ღია მინდვრებზე და წყლის თავზე. თავშესაფრიდან გამოფრენილი ხშირად უახლოეს წყალსატევთან მიდის და ზედაპირის თავზე წრეებს არტყამს, მერე კი ხეების ვარჯებს, ფლატეებსა და სახურავებს შემოუფრენს.
ულვაშა მღამიობი ძალიან ცოცხალი, მოძრავი ღამურაა. დიდ ჯგუფებს არ ქმნის: ზაფხულის თავშესაფრებში იშვიათად იკრიბება 10–12-ზე მეტი და ხშირად მარტო ან ორ-სამად შეძვრება ნაპრალში. დიდ მღვიმეებში ზამთრობით 10–15 ცხოველის ჯგუფებად ეკიდება, 20–30 მ სიმაღლეზე. რაც უფრო თბილია თავშესაფარი, მით ნაკლებია ჯგუფში ცხოველი. ექოლოკაციის ხმა 34–102 კჰც-ია, ყველაზე ძლიერი დაახლოებით 53 კჰც-ზე, თითო სიგნალი კი დაახლოებით 3 მილიწამს გრძელდება. მღამიობების უმეტესობის მსგავსად, მდედრს ჩვეულებრივ წელიწადში ერთი პატარა უჩნდება.
მსოფლიო მასშტაბით ულვაშა მღამიობი ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016): ფართოდაა გავრცელებული და სერიოზული საფრთხეები არ ემუქრება. ევროპაში ერთ-ერთი ყველაზე ჩვეულებრივი ღამურაა. საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა კი სტაბილურია. ზიანს აყენებს ტყის გაჩეხვა და თავშესაფრების დაზიანება ხეებში, შენობებსა და მიწისქვეშა ადგილებში.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ულვაშა მღამიობთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
თითქმის მთელ ქვეყანაში. ნანახია 30-ზე მეტ ადგილას: ზუგდიდთან, ქუთაისთან, ფსხუ-გუმისთის ნაკრძალში, ბორჯომსა და ბაკურიანთან, თბილისში, ანანურთან, ახმეტასთან და ლაგოდეხთან. ცხოვრობს ტყეებშიც, მთებშიც და სოფლებთანაც.
გარეგნობით თითქმის შეუძლებელია. ველის, ბრანდტისა და ალკათოეს მღამიობები მას ძალიან ჰგავს. მათ კბილებით ან დნმ-ით არჩევენ. ეს სპეციალისტის საქმეა, ამიტომ ღამურას ნუ დაიჭერთ.
თავს არ გესხმით, მაგრამ შიშველი ხელით ნუ შეეხებით. ღამურის ნაკბენი შეიძლება პატარა იყოს და ადვილად გამოგრჩეთ. ცოფს გარეგნობით ვერ გამორიცხავთ, თუმცა ნანახი ღამურების უმეტესობა ცოფიანი არ არის. ნაკბენის ან ნაკაწრის შემდეგ ადგილი საპნითა და წყლით მინიმუმ 15 წუთი იბანეთ და ექიმს მიმართეთ, გადაუდებელ შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
დაიცავით სიმშვიდე და ოთახიდან ბავშვები და შინაური ცხოველები გაიყვანეთ. სხვა ოთახების კარი დახურეთ, გარე ფანჯარა ან კარი ფართოდ გააღეთ და ზედმეტი შუქი ჩააქრეთ. მერე უკან დაიხიეთ და დრო მიეცით: ღამურა ჩვეულებრივ თვითონ პოულობს გასასვლელს. მფრინავი ღამურის დაჭერას ნუ ცდილობთ.
წვრილ მწერებს, უპირველესად ბუზებსა და კოღოებისნაირ ორფრთიანებს, ასევე ობობებსა და პეპლებს. ნადირობს წყლის თავზე, მინდვრებსა და მცენარეულობის კიდეებთან. ხშირად ჯერ წყალსატევს უვლის წრეებს, მერე კი ხეების ვარჯებს.
საფრთხის ქვეშ არ არის. მსოფლიოშიც და საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ის ნაკლებად საფრთხეშია (LC). ევროპაში ერთ-ერთი ყველაზე ჩვეულებრივი ღამურაა. მისთვის საზიანოა ტყის გაჩეხვა და თავშესაფრების დაზიანება, ამიტომ შენობებსა და მღვიმეებში ღამურებს ნუ შეაწუხებთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
