ალკათოეს მღამიობი
Myotis alcathoe
Yuzefovich Alexander · Gorod Novorossiysk
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მწერიჭამია: პატარა ორფრთიანები, პეპლები
- სტატუსი საქართველოში
- ადგილობრივი, 2023 წლიდან ცნობილი
- ზომა
- სხეული დაახლ. 4 სმ, წონა 3,3–5,5 გ
- ჰაბიტატი
- ძველი ნოტიო ფოთლოვანი ტყეები
- ოჯახი
- Vespertilionidae
- კონსერვაცია
- DD / LC
ალკათოეს მღამიობი (Myotis alcathoe) ევროპის მღამიობებს შორის ყველაზე პატარაა: სხეული დაახლოებით 4 სმ-ია, გაშლილი ფრთები დაახლოებით 20 სმ, წონა 3,3–5,5 გ. მეცნიერებმა ის მხოლოდ 2001 წელს აღწერეს, რადგან ულვაშა მღამიობს და ბრანდტის მღამიობს ძალიან ჰგავს. ცხოვრობს ძველ, ნოტიო ფოთლოვან ტყეებში, ნაკადულებთან ახლოს, და დღეს ხის მაღალ ფუღუროებში ატარებს. საქართველოში 25 ჩანაწერია ცნობილი, და მისი არსებობა ქვეყანაში პირველად 2023 წელს გამოქვეყნდა. თუ ღამურა სახლში შემოფრინდა, შიშველი ხელით ნუ დაიჭერთ: გაუღეთ ფანჯარა და გასასვლელად დრო მიეცით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ალკათოეს მღამიობი
ძალიან პატარა, მოყავისფრო ღამურაა, ვარდისფერი სახითა და მოკლე ყურებით. ულვაშა მღამიობების ჯგუფს ეკუთვნის, რომლის წევრებიც ერთმანეთს ძალიან ჰგვანან. ზრდასრულს ყავისფერი ბეწვი გამოარჩევს, ახალგაზრდას კი გარეგნობით საიმედოდ ვერ გაარჩევთ.
ზომა: წინამხარი 30,8–34,6 მმ-ია, სხეული დაახლოებით 4 სმ, გაშლილი ფრთები დაახლოებით 20 სმ, წონა 3,3–5,5 გ. ევროპის მღამიობებს შორის ყველაზე პატარაა.
ზურგი ყავისფერია, ხანდაზმულებს მოწითალო ელფერით, მუცელი ოდნავ უფრო ღია, მონაცრისფრო-ყავისფერი. სახე და ზედა ტუჩი მოწითალო-ვარდისფერია და არა მუქი ყავისფერი ან შავი, როგორც ულვაშა მღამიობს. ყურის შიგნითა მხარე ძირთან თეთრია.
ყური, ყურის შიგნით მდგარი ნაკეცი (ტრაგუსი), ტერფი და ცერი პატარაა. ტრაგუსი ყურის კიდის ჭდემდე აღწევს, ულვაშა და ბრანდტის მღამიობებს კი უფრო გრძელი აქვთ. ეს ნიშნები მხოლოდ ხელში დაჭერილ ღამურაზე ჩანს.
ულვაშა მღამიობი, ბრანდტის მღამიობი და ველის მღამიობი მას ძალიან ჰგვანან და ერთმანეთს ზოგჯერ ეჯვარებიან. ზუსტად სახეობას მხოლოდ გენეტიკური ანალიზი ან ექოლოკაციის ჩანაწერი ადგენს: ალკათოეს მღამიობის ხმა ევროპის მღამიობებს შორის ყველაზე მაღალია, დაახლოებით 120 კჰც-დან 43–46 კჰც-მდე ეცემა. ღამურის გასარჩევად ნუ დაიჭერთ: ამას სპეციალისტები აკეთებენ.
ფერი
ზურგი ყავისფერია, ხანდაზმულებს მოწითალო ელფერით, მუცელი ოდნავ უფრო ღია, მონაცრისფრო-ყავისფერი. ზურგის თმა 6–8 მმ-ია, ძირთან მუქი, წვერზე ყავისფერი. სახე და ზედა ტუჩი მოწითალო-ვარდისფერია, ფრთები ყავისფერი. ახალგაზრდები უფრო ნაცრისფერ-ყავისფერი არიან.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ალკათოეს მღამიობი ძველი, ნოტიო ფოთლოვანი ტყის ღამურაა. ურჩევნია ხევები და მდინარისპირა ტყეები ნაკადულებთან, სადაც ბევრი ხმელი და დამპალი ხეა. ევროპის სამხრეთში ძირითადად მთებში ცხოვრობს, ზოგან 2000 მ-მდე ადის. დღეს ხის მაღალ ფუღუროებში ატარებს, ხშირად ძველ მუხებზე, და ეს ევროპის ღამურებისთვის იშვიათი ჩვევაა. არეალი პორტუგალიიდან და ინგლისიდან შვედეთამდე, ბალკანეთამდე და კავკასიამდე გრძელდება. რუსეთის შავი ზღვის სანაპიროს პოპულაცია 2016 წელს ცალკე ქვესახეობად, Myotis alcathoe circassicus, აღწერეს, და ის შეიძლება კავკასიაში უფრო ფართოდაც იყოს გავრცელებული. საქართველოდან 25 ჩანაწერია ცნობილი.
ალკათოეს მღამიობი პატარა მწერებით იკვებება. ერთ კვლევაში მისი საკვები ძირითადად კოღოსმაგვარი პატარა ორფრთიანები იყო, ასევე წვრილი პეპლები, რუიკები, ბადეფრთიანები და ობობები. სხვაგან, აღმოსავლეთ სლოვაკეთში, პეპლები ჭარბობდა, ჭიანჭველებთან და კოღოსმაგვარებთან ერთად. ობობები საკვებში იმაზე მიუთითებს, რომ მსხვერპლს ფოთლებიდანაც კრეფს. ნადირობს ძირითადად ხის კენწეროებში მაღლა და წყლის თავზე, ხშირად მკვრივ მცენარეულობაში.
ალკათოეს მღამიობი პატარა ჯგუფებად ცხოვრობს. ზაფხულის თავშესაფარში 80-მდე ღამურა შეიძლება იყოს, შემოდგომით ჯგუფები მცირდება. საკვებად შორს არ დადის: ტელემეტრიით დაკვირვებული სამი ღამურა თავშესაფრიდან მხოლოდ 800–1440 მ-ით დაშორდა. ზოგიერთი ზამთარს მღვიმეებში ატარებს, თუმცა შესაძლოა ხის ფუღუროებშიც იზამთრებს. ზაფხულის ბოლოს ღამურები მღვიმეების შესასვლელებთან იკრიბებიან; სამხრეთ პოლონეთში ასეთი შეკრება ივლისის ბოლოდან სექტემბრის შუა რიცხვებამდე გრძელდება. იქ ის ულვაშა და ბრანდტის მღამიობებს ხშირად ეჯვარება. ორსული მდედრები ივნისამდე გვხვდება, ახალგაზრდები კი ივლის–სექტემბერში. ხელში დაჭერილი ალკათოეს მღამიობი უფრო მშვიდია, ვიდრე ულვაშა ან ბრანდტის მღამიობი.
მსოფლიო მასშტაბით ალკათოეს მღამიობის საფრთხის შესაფასებლად მონაცემები არ კმარა (DD, 2016). ცუდად შესწავლილი სახეობაა, ვიწრო მოთხოვნებით და ლაქებად გაფანტული არეალით, ამიტომ ახალ ადგილებს ადვილად ვერ ითვისებს. საფრთხეებია ძველი ტყეების გაჩეხვა და წყალსაცავების მშენებლობა: საბერძნეთში მისი ორი ადგილსამყოფელი უკვე განადგურდა. გერმანიაში უკიდურესად საფრთხეშია (CR, 2009), კატალონიაში კი საფრთხეში (EN). საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებით ის ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა კი სტაბილურია. მისი შენარჩუნებისთვის მთავარია ძველი, ფუღუროიანი ხეების და მდინარისპირა ტყეების დაცვა.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ალკათოეს მღამიობთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. საქართველოდან 25 ჩანაწერია ცნობილი, და მისი არსებობა ქვეყანაში პირველად 2023 წელს გამოქვეყნდა. ადრე ის სხვა ულვაშა მღამიობებისგან არ გამოირჩეოდა, ამიტომ დიდხანს შეუმჩნეველი რჩებოდა. კავკასიის პოპულაციის ზუსტი ქვესახეობა ჯერ კიდევ შესასწავლია.
გარეგნობით ძნელია. ზრდასრულს ყავისფერი ბეწვი და მოწითალო-ვარდისფერი სახე აქვს, ულვაშა მღამიობს კი მუქი, თითქმის შავი სახე. ის უფრო პატარაცაა, პატარა ყურით, ტრაგუსით და ტერფით. ახალგაზრდებს გარეგნობით ვერ გაარჩევთ, ამიტომ ზუსტ პასუხს გენეტიკური ანალიზი ან ექოლოკაციის ჩანაწერი იძლევა.
თავს არ გესხმით, მაგრამ შიშველი ხელით ნუ შეეხებით. ღამურის ნაკბენი შეიძლება პატარა იყოს და ადვილად გამოგრჩეთ. ცოფს გარეგნობით ვერ გამორიცხავთ, თუმცა ნანახი ღამურების უმეტესობა ცოფიანი არ არის. ნაკბენის ან ნაკაწრის შემდეგ ადგილი საპნითა და წყლით მინიმუმ 15 წუთი იბანეთ და ექიმს მიმართეთ, გადაუდებელ შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
პატარა მწერებს. ძირითადად კოღოსმაგვარ ორფრთიანებს და წვრილ პეპლებს იჭერს, ზოგჯერ რუიკებსა და ობობებსაც. ნადირობს ხის კენწეროებში და წყლის თავზე. ობობები იმას ნიშნავს, რომ მსხვერპლს ფოთლებიდანაც კრეფს.
მსოფლიოში მისი შესაფასებლად მონაცემები არ კმარა (DD, 2016). საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით ნაკლებად საფრთხეშია (LC). ევროპის ზოგ ქვეყანაში კი, მაგალითად გერმანიაში, უკიდურესად საფრთხეშია. მისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ძველი, ფუღუროიანი ხეების შენარჩუნებაა.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
