წითური მეღამურა
Nyctalus noctula
Jukka Jantunen · 89415 Lauingen
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 18–40 გ, ფრთები 32–40 სმ
- კვება
- მწერიჭამია: ხოჭოები, ღამის პეპლები, წვრილი მფრინავი მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- ადგილობრივი, ფართოდ გავრცელებული
- ჰაბიტატი
- ფოთლოვანი ტყე, პარკები, ქალაქები
- ოჯახი
- Vespertilionidae
- კონსერვაცია
- LC / LC
წითური მეღამურა (Nyctalus noctula) მსხვილი და სწრაფი ღამურაა: 18–40 გ-ს იწონის, გაშლილი ფრთები 32–40 სმ აქვს და საათში 50 კმ-ით დაფრინავს. ბევრ სხვა ღამურაზე ადრე, ჯერ კიდევ ბინდში გამოდის და ტყეების თავზე მაღლა ნადირობს. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული: ნახეს თბილისში, მცხეთაში, ქუთაისში, ბათუმში, ზუგდიდში, ბორჯომსა და ლაგოდეხში. ზაფხულის ცხელ დღეებში მისი კოლონია ხის ფუღუროდან ხმამაღალ, ლითონის მსგავს ჭყივილს გამოსცემს. გიგანტური და მცირე მეღამურები მას ძალიან ჰგვანან, ამიტომ ზუსტად მხოლოდ ზომით არჩევენ. ღამურას შიშველი ხელით ნუ შეეხებით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ წითური მეღამურა
მსხვილი ღამურაა ვიწრო, გრძელი, წაწვეტებული ფრთებით და პრიალა, შოკოლადისფერი ან მოწითალო-ყავისფერი ბეწვით. ყურები განიერი და ყავისფერია, მუწუკი წაწვეტებული. ცაში მაღლა, სწორი ხაზით და სწრაფად დაფრინავს, მწერს ციცაბო ჩაყვინთვით მისდევს. მსგავსი არიან გიგანტური და მცირე მეღამურები.
ზომა მთავარი ნიშანია. სხეული 6–8,2 სმ-ია, წინამხარი 47–52 მმ, გაშლილი ფრთები 32–40 სმ, წონა 18–40 გ. მცირე მეღამურა უფრო პატარაა (წინამხარი 38–47 მმ, 12–20 გ), გიგანტური მეღამურა კი ბევრად დიდი (წინამხარი 62–68 მმ, 41–76 გ). ღამურას გასაზომად ნუ დაიჭერთ: ამას სპეციალისტები აკეთებენ.
ბეწვი მოკლე და პრიალაა, თმა კი მთელ სიგრძეზე ერთი ფერისა. მცირე მეღამურას ბეწვი ძირში უფრო მუქი აქვს, ეს მათ შორის კარგი განსხვავებაა. ზრდასრულები შოკოლადისფერი არიან, ახალგაზრდები და ზოგი მდედრი უფრო მქრქალი.
ყურები განიერი და ყავისფერია, ყურის შიგნით პატარა ნაკეცი, ტრაგუსი, კი სოკოსებური. ასეთი ტრაგუსი სხვა მეღამურებსაც აქვთ, ამიტომ ეს ნიშანი მხოლოდ გვარის ცნობაში გეხმარებათ.
ექოლოკაციის ხმები 20–45 კჰც-ზეა, ყველაზე ძლიერად დაახლოებით 25 კჰც-ზე. ზოგი ზრდასრული და ბავშვი მათ ყურითაც იგონებს. დეტექტორზე ნადირობისას დამახასიათებელ „ჩიპ-ჩოპად“ ისმის, ხანდახან ტკაცუნით.
ფერი
ზრდასრულები პრიალა, შოკოლადისფერი ყავისფერი არიან, ახალგაზრდები და ზოგი მდედრი მქრქალი შოკოლადისფერი. ზაფხულის ბეწვის ცვლის შემდეგ მუქი ყავისფერია, ზამთრის წინ კი მოწითალო-ყავისფერი ხდება. მუცელი ზურგზე ოდნავ ღიაა.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
წითური მეღამურა ძირითადად ტყის ღამურაა, მაგრამ ქალაქებსაც კარგად შეეგუა. ურჩევნია ძველხეებიანი ფოთლოვანი ტყეები, პარკები და ბაღები, თუმცა სასოფლო-სამეურნეო მიწებზეც ცხოვრობს. დღეს ძირითადად ხის ფუღუროებსა და კოდალის ნაჩიჩქნ ფუღუროებში ატარებს, ზოგჯერ შენობებში, სხვენებში და ღამურების სახლუკებში. 2000 მ-მდე ადის. ღამით სანადიროდ თავშესაფრიდან 10 კმ-ზე შორსაც მიფრინავს. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული, ზღვისპირეთიდან ივრის ზეგანამდე. ნახეს თბილისში, მცხეთაში, ქუთაისში, ბათუმში, ზუგდიდში, ანაკლიასა და კოლხეთის ეროვნულ პარკში, ბორჯომსა და ტყიბულში, აჭამეთის აღკვეთილის მუხნარში, გარდაბნის აღკვეთილსა და რუსთავის ჭალის ტყეში, ლაგოდეხსა და აფხაზეთში. ჩანაწერები 1894–2020 წლებს მოიცავს.
წითური მეღამურა მწერიჭამიაა და სეზონის მიხედვით იცვლის საკვებს. გაზაფხულზე უფრო წვრილ მწერებს იჭერს: ქინქლებს, ერთდღიურებს და ფრთიან ჭიანჭველებს. მოგვიანებით ხოჭოებზე, ძირითადად ხარაბუზებსა და ნეხვის ხოჭოებზე, და ღამის პეპლებზე გადადის. მსხვერპლს ძირითადად ფრენაში იჭერს და ფრენაშივე ჭამს, ზოგჯერ კი მიწიდანაც აიღებს. ქალაქებში ქუჩის სანათებთან ნადირობს, სადაც პეპლები გროვდება. შებინდებისას ორ საათამდე ნადირობს, გარიჟრაჟზე კი დაახლოებით ნახევარ საათს.
წითური მეღამურა მიგრირებადი სახეობაა: ზაფხულისა და ზამთრის თავშესაფრებს შორის ხშირად ასობით კილომეტრია. ჩვეულებრივ 750 კმ-მდე გადაფრინდება, რეკორდი კი 2347 კმ-ია. რუსეთის შავმიწა ზონის აღმოსავლეთიდან წითური მეღამურები ზამთრობით კავკასიასა და ყირიმში მიფრინავენ. შემოდგომით აგვისტოს ბოლოს და სექტემბერში მიფრინავს, დღეში 30–40 კმ-ს გადის და გზაში იკვებება. ზამთრის ძილს ჩვეულებრივ ნოემბერში იწყებს, ხის ფუღუროებში, კლდის ნაპრალებში ან შენობებში, ზოგჯერ 1000-მდე ცხოველის ჯგუფებში. საკვების გარეშე თითქმის ოთხ თვეს უძლებს, −7 °C-საც. შეჯვარება ზაფხულის ბოლოს და შემოდგომაზეა. მამალი ხის ფუღუროში ქორწინების თავშესაფარს იკავებს, სხვა მამლებს არ უშვებს, ხმამაღლა იძახის და ძლიერ სუნს გამოსცემს. ასე 4–5, ზოგჯერ 20-მდე მდედრს იზიდავს. მდედრი სპერმას ზამთარში ინახავს და განაყოფიერება მხოლოდ გაზაფხულზე ხდება. პატარა ივნისის ბოლოს ან ივლისში იბადება, ჩვეულებრივ ერთი, ზოგჯერ ტყუპი. 3–4 კვირა მხოლოდ რძით იკვებება, 6 კვირაში კი დამოუკიდებლად ნადირობს.
მსოფლიო მასშტაბით წითური მეღამურა ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016). საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა კი სტაბილურია. ევროკავშირში ჰაბიტატების დირექტივით არის დაცული, შეტანილია ბერნის კონვენციაში და ევროპის ღამურების დაცვის შეთანხმებაში (EUROBATS). 2016 და 2017 წლებში „წლის ღამურად“ აირჩიეს. მისთვის მთავარი საფრთხეა ინტენსიური სოფლის მეურნეობა, რომელიც მწერებით მდიდარ საკვებ ადგილებს, საძოვრებსა და ტყის პირებს ამცირებს. საფრთხეა ფუღუროიანი ხეების მოჭრაც. ბრიტანეთში ამის გამო ზოგ რაიონში იშვიათი გახდა.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები წითური მეღამურასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, და ფართოდაა გავრცელებული. 1835–2022 წლების მონაცემებში 89 ჩანაწერი აქვს. ნახეს თბილისში, მცხეთაში, ქუთაისში, ბათუმში, ზუგდიდში, ბორჯომში, ლაგოდეხში, გარდაბნისა და რუსთავის ჭალის ტყეებში და აფხაზეთში. ყველაზე ადვილად შებინდებისას შეამჩნევთ, როცა ხეების თავზე მაღლა და სწრაფად დაფრინავს.
ზომით. წითური მეღამურა 18–40 გ-ს იწონის და წინამხარი 47–52 მმ აქვს. მცირე მეღამურა უფრო პატარაა, 12–20 გ, და ბეწვი ძირში უფრო მუქი აქვს. გიგანტური მეღამურა ბევრად დიდია, 41–76 გ, წინამხარი 62–68 მმ. სამივეს ვიწრო ფრთები და სოკოსებური ტრაგუსი აქვს, ამიტომ ზუსტად მათ სპეციალისტები არჩევენ.
თავს არ გესხმით, მაგრამ შიშველი ხელით ნუ შეეხებით. ღამურის ნაკბენი შეიძლება პატარა იყოს და ადვილად გამოგრჩეთ. ცოფს გარეგნობით ვერ გამორიცხავთ, თუმცა ნანახი ღამურების უმეტესობა ცოფიანი არ არის. ნაკბენის ან ნაკაწრის შემდეგ ადგილი საპნითა და წყლით მინიმუმ 15 წუთი იბანეთ და ექიმს მიმართეთ, გადაუდებელ შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
დაიცავით სიმშვიდე და ოთახიდან ბავშვები და შინაური ცხოველები გაიყვანეთ. სხვა ოთახების კარი დახურეთ, გარე ფანჯარა ან კარი ფართოდ გააღეთ და ზედმეტი შუქი ჩააქრეთ. მერე უკან დაიხიეთ და დრო მიეცით: ღამურა ჩვეულებრივ თვითონ პოულობს გასასვლელს. მფრინავი ღამურის დაჭერას ნუ ცდილობთ.
დიახ, ეს მიგრირებადი ღამურაა. ზაფხულისა და ზამთრის თავშესაფრებს შორის ხშირად ასობით კილომეტრია, ჩვეულებრივ 750 კმ-მდე, რეკორდი კი 2347 კმ-ია. რუსეთის შავმიწა ზონის აღმოსავლეთიდან წითური მეღამურები ზამთრობით კავკასიასა და ყირიმში მიფრინავენ. ძირითადად მდედრები მიგრირებენ, მამლები კი მათ გზაზე რჩებიან.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
