ჩრდილოეთის მეგვიანე
Eptesicus nilssonii
Demid Alexandrovich · Zoologicheskaya Street
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 8–16 გ, ფრთები 24–28 სმ
- კვება
- მწერიჭამია, ძირითადად წვრილი ორფრთიანები
- სტატუსი საქართველოში
- ძალიან იშვიათი, 4 ჩანაწერი
- ჰაბიტატი
- ტყის პირები, მთები, დასახლებები
- ოჯახი
- Vespertilionidae
- კონსერვაცია
- NE / LC
ჩრდილოეთის მეგვიანე ყველაზე ჩრდილოეთით გავრცელებული ღამურაა: პოლარული წრის მიღმა, 70° განედამდე აღწევს და იქ მრავლდებაც. საქართველოში კი ძალიან იშვიათია: სულ ოთხი ჩანაწერი აქვს, თბილისიდან, ნუნისიდან და მოლითი-ზვარეს მიდამოებიდან. საშუალო ზომის, მუქი ღამურაა, ზურგზე ოქროსფერი ელვარებით. ძალიან ჰგავს მასზე დიდ ჩვეულებრივ მეგვიანეს, ამიტომ სახეობას მხოლოდ სპეციალისტი ადგენს. თუ ღამურა სახლში შემოფრინდა, შიშველი ხელით ნუ შეეხებით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩრდილოეთის მეგვიანე
საშუალო ზომის ღამურაა, გრძელი, ფაფუკი, მუქი მურა ან მოშავო ბეწვით, რომლის ბოლოები ოქროსფერ-ყვითელია. ამიტომ ზურგი ოქროსფრად ელავს. მუცელი ღია მურა ან მოჩალისფროა, სახე, ყურები და ფრთის აპკი კი მუქი მურა. გარეგნობით ჩვეულებრივ მეგვიანეს და სავის ღამორს ჰგავს.
თავ-ტანის სიგრძე 54–68 მმ-ია, კუდი 35–50 მმ, წინამხარი 37–44 მმ, წონა 8–16 გ, სეზონის მიხედვით. ფრთები განიერი და გრძელია, გაშლილი 24–28 სმ. კუდის წვერი აპკიდან 4–5 მმ-ით გამოდის.
ყურები მოკლე, მომრგვალებული და ხორციანია, ხუთი განივი ნაკეცით. ყურის შიგნითა მორჩი, ტრაგუსი, მოკლე და მომრგვალებულია და შიგნით მოხრილი. ყურები, ცხვირი და ფრთები შავი ან მოშავო-მურაა.
ჩვეულებრივი მეგვიანე გაცილებით დიდია: მისი წინამხარი 48–58 მმ-ია, წონა 18–25 გ. ორი სახეობის საძიებო ზარები ერთმანეთს და მეღამურების ზარებსაც ძალიან ჰგავს. ამიტომ ექოლოკაციით გარჩევაც რთულია და სახეობას ზომების გაზომვით სპეციალისტი ადგენს.
სავის ღამორი პატარაა, 5–9 გ, და მისი ზარი უფრო მაღალ სიხშირეზეა, 30–35 კჰც-ზე. ჩრდილოეთის მეგვიანის ზარის პიკი ჩვეულებრივ 26–32 კჰც-ზეა. ღამურას თავად ნუ დაიჭერთ: გაზომვა მკვლევრის საქმეა.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ჩრდილოეთის მეგვიანე ჩრდილოეთის ტყეებისა და მაღალი მთების ღამურაა. სწრაფად დაფრინავს, ამიტომ სანადიროდ ღია ადგილები სჭირდება: მეჩხერი ტყე, ტყის პირები, პარკები, ბაღები, ტბები, ჭაობები და მთის მდელოები. ზღვის დონიდან დაახლოებით 2900 მ-მდე გვხვდება. ზაფხულის კოლონიები ძირითადად შენობებშია, სახურავებსა და კედლებში, ზოგჯერ ფუღუროიან ხეებშიც. საქართველოში ოთხი ჩანაწერი აქვს, ზღვის დონიდან დაახლოებით 380–750 მ სიმაღლეზე. ერთი თბილისიდანაა, 1889 წლის. დანარჩენი სამი 2006 წელს დაფიქსირდა: თბილისში, კუს ტბასთან, ნუნისის კურორტზე და მოლითისა და ზვარეს მახლობლად, ხიდთან. ქვეყანაში მისი გავრცელება და რიცხოვნობა ფაქტობრივად შეუსწავლელია.
ჩრდილოეთის მეგვიანე ძირითადად წვრილი ორფრთიანებით, კოღოსმაგვარი მწერებით იკვებება. ნაკლებად იჭერს ხოჭოებს, პეპლებსა და ბაღლინჯოებს. ნადირობს ჰაერში, მიწიდან 2–20 მ სიმაღლეზე, ტყის პირებთან, ღობეებთან და ქალაქში ქუჩის ფანრებთან. მწერებზე ნადირობა ნულს ოდნავ მაღალ ტემპერატურაზეც შეუძლია. მდედრები სანადიროდ პატარა ტერიტორიას, დაახლოებით 100 მ²-ს, ირჩევენ და სხვებისგან იცავენ, ზოგჯერ რამდენიმე წელიწადს.
ჩრდილოეთის მეგვიანე ღამით ორჯერ არის ყველაზე აქტიური: მზის ჩასვლის შემდეგ და გათენებისას. ზამთრის ძილი ნოემბერ-დეკემბრიდან მარტ-აპრილამდე გრძელდება. იძინებს მარტო, სახლებში, სარდაფებში, ზოგჯერ მღვიმეებსა და შახტებში, 0–2°C-ზე. ჩვეულებრივ მჯდომარეა, თუმცა ცალკეული ცხოველები 450 კმ-მდე გადაადგილდებიან. შეწყვილება შემოდგომაზე ხდება, მდედრი კი მამრის სპერმას ზამთარში ინახავს და გაზაფხულზე ორსულდება. მშობიარობა ივნისის შუიდან ივლისის ბოლომდეა, ერთი ან ორი ნაშიერით. ახალგაზრდები ორი-სამი კვირისანი იწყებენ ფრენას. ზაფხულში მდედრები სამშობიარო კოლონიებში იკრიბებიან, მამრები კი მარტო ცხოვრობენ. ბუნებაში დაახლოებით 20 წლამდე ცოცხლობს.
საქართველოში ჩრდილოეთის მეგვიანე 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში არ შეფასებულა (NE), რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია. მსოფლიოში საფრთხის ქვეშ არ არის (LC, 2016): ფართოდაა გავრცელებული და ჩრდილოეთის ქვეყნებში ზოგჯერ ყველაზე მრავალრიცხოვან ღამურადაც ითვლება. ზოგ ქვეყანაში მაინც იშვიათია და ადგილობრივად საფრთხის ქვეშაა, მაგალითად გერმანიაში. შვედეთში მისი რიცხოვნობა 30 წელიწადში მკვეთრად შემცირდა. მთავარ საფრთხედ კლიმატის ცვლილება მიიჩნევა, რადგან მისი არეალის დიდი ნაწილი ჩრდილოეთშია, სადაც დათბობა ჰაბიტატებს ძლიერ ცვლის. საფრთხეა დღის თავშესაფრებისა და გამოზამთრების ადგილების განადგურება და შეწუხებაც.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩრდილოეთის მეგვიანესთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მაგრამ ძალიან იშვიათად. ქვეყანაში სულ ოთხი ჩანაწერი აქვს: ერთი 1889 წლის თბილისიდან და სამი 2006 წლის. ეს უკანასკნელი თბილისის კუს ტბასთან, ნუნისის კურორტზე და მოლითისა და ზვარეს მიდამოებშია. მისი გავრცელება საქართველოში ჯერ კიდევ შესასწავლია.
ძირითადად ზომით. ჩრდილოეთის მეგვიანის წინამხარი 37–44 მმ-ია, ჩვეულებრივისა კი 48–58 მმ. ჩრდილოეთის მეგვიანის ზურგის ბეწვი უფრო მუქია და ოქროსფრად ელავს. ზარებით მათი გარჩევა რთულია, ამიტომ სახეობას მკვლევარი გაზომვით ადგენს.
იმიტომ, რომ ყველაზე ჩრდილოეთით გავრცელებული ღამურაა. პოლარული წრის მიღმა, 70° განედამდე ცხოვრობს და იქ მრავლდებაც. ზაფხულის მოკლე ღამეების გამო ჩრდილოეთში მდედრები დღისითაც დაფრინავენ. ნულს ოდნავ ზემოთ ტემპერატურაზეც ნადირობს.
ძირითადად წვრილ ორფრთიანებს, კოღოსმაგვარ მწერებს. ნაკლებად ხოჭოებს, პეპლებსა და ბაღლინჯოებს. ნადირობს ჰაერში, ტყის პირებთან და ქუჩის ფანრებთან, მიწიდან 2–20 მ სიმაღლეზე.
არა, შხამიანი არ არის და თავს არ გესხმით. მაგრამ არცერთ ღამურას შიშველი ხელით ნუ შეეხებით, რადგან ცოფი გარეგნობით ვერ გამოირიცხება. თუ გიკბინათ ან დაგკაწრათ, ადგილი საპნითა და წყლით მინიმუმ 15 წუთი იბანეთ და მაშინვე ექიმს მიმართეთ. გადაუდებელ შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
