სავის ღამორი
Hypsugo savii
Adriano Losso · Provincia di Belluno
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 5–9 გ, წინამხარი 31–38 მმ
- კვება
- მწერიჭამია, ნადირობს ჰაერში
- სტატუსი საქართველოში
- ნაკლებად შესწავლილი, 23 ჩანაწერი
- ჰაბიტატი
- კლდეები, ხეობები, წყლის პირები
- ოჯახი
- Vespertilionidae
- კონსერვაცია
- DD / LC
სავის ღამორი მთების ღამურაა: ზღვის დონიდან 3000 მ-მდე ცხოვრობს და დღეს კლდის ვიწრო ნაპრალებში ატარებს. პატარაა, 5–9 გ, მუქი ზურგით, ოქროსფერი წვერებით და მკვეთრად ღია მუცლით. მდედრი ჩვეულებრივ ერთ ნაშიერს კი არა, ტყუპებს შობს. საქართველოში 1887 წლიდან ორ ათეულზე მეტი ჩანაწერი აქვს, კოლხეთის სანაპიროდან თბილისამდე, საბერეებამდე და თუშეთამდე. მის შესახებ ქვეყანაში მონაცემები მაინც არასაკმარისია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ სავის ღამორი
პატარა ღამურაა, რომლის ზურგი მუქი მურაა ოქროსფერი ან მოყვითალო წვერებით, მუცელი კი მოთეთრო-ნაცრისფერი. ზურგსა და მუცელს შორის კონტრასტი მკვეთრია, განსაკუთრებით ნიკაპზე, ყელსა და მკერდზე. სახე, ყურები და ფრთის აპკი შავია. გარეგნობით ჭრელ ღამურას და ჩრდილოეთის მეგვიანეს ჰგავს.
თავ-ტანის სიგრძე 40–55 მმ-ია, კუდი 31–43 მმ, წინამხარი 31–38 მმ, წონა 5–9 გ. კუდის ბოლო ორი მალა აპკიდან გამოდის. კუდი მონათესავე სახეობებზე შესამჩნევად გრძელია.
ზურგის ბეწვი გრძელი და მუქია, ფერი კი ძალიან ცვალებადი: მოშავოდან ღია მურამდე, ოქროსფერი ან მოყვითალო წვერებით. მუცელი მკვეთრად ღიაა, მოთეთრო-ნაცრისფერი. კანი ძალიან მუქია. ყურები მოკლე, განიერი და შავია, ყურის მორჩი, ტრაგუსი, შედარებით განიერი.
ჭრელი ღამურა ორფეროვნებით მას ჰგავს, მაგრამ გაცილებით დიდია. ჩრდილოეთის მეგვიანე ასევე მუქი და ოქროსფრად მოელვარეა, მაგრამ უფრო დიდია, წინამხარი 37–44 მმ აქვს. ზომა მხოლოდ ხელში დაჭერილ ცხოველზე იზომება, ამიტომ ეს სპეციალისტის საქმეა.
ექოლოკაციის ზარი დაახლოებით 16 მილიწამიანია, ყველაზე ძლიერი სიხშირე კი 30–35 კჰც-ზეა. ეს ჩრდილოეთის მეგვიანის ზარზე მაღალია და ხმელთაშუაზღვის ღამორის ზარს ოდნავ ემთხვევა. ფრენა სხვა ღამორებზე უფრო სწორი და სწრაფია, მიმართულებას იშვიათად იცვლის.
სავის ღამორი მთებისა და კლდეების ღამურაა, თუმცა ზღვის დონიდან 3000 მ-მდე ყველგან გვხვდება. უყვარს კლდეები, ხეობები, კარსტული ადგილები, ბუჩქნარისა და ნათესების მოზაიკა. ბევრია წყლისა და ჭალის ტყეების თავზე, ხშირ ტყეში კი იშვიათია. დღეს კლდის ვიწრო, ვერტიკალურ ნაპრალებში, ქერქის ქვეშ ან შენობებში ატარებს. ქალაქის ბაღებსა და პარკებშიც ნადირობს. საქართველოში 1887 წლიდან ორ ათეულზე მეტი ჩანაწერი აქვს, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1650 მ-მდე. ნანახია თბილისში, ვაკესა და მუშტაიდის ბაღში, ლისის ტბასთან, კვერნაქის ქედზე, დიდგორთან, საბერეების გამოქვაბულთა კომპლექსში და ლიახვის ნაკრძალში. დასავლეთში ჩანაწერები კოლხეთის ეროვნული პარკიდან და შუახევიდანაა, მაღალმთაში კი თუშეთის ალაზნიდან, ომალოსა და შენაქოს შორის.
სავის ღამორის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ძალიან ცოტაა: საკმარისი ჩანაწერები არცერთ რეგიონში არ არის.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
სავის ღამორი მწერებს მხოლოდ ჰაერში იჭერს. ძირითადად პეპლებს, აფსკიანფრთიანებს და ბუზებს ჭამს, ნაკლებად ხოჭოებს, ბადეფრთიანებს და სხვა მწერებს. საძოვრებზე მისთვის ციკადები მნიშვნელოვანი საკვებია, ტყეში კი მფრინავი ჭიანჭველების გუნდები. ნადირობს მარტო ან პატარა ჯგუფებად, მიწიდან 2–100 მ სიმაღლეზე, ქუჩის ფანრებთან, კლდეების გასწვრივ და წყლის თავზე. წყალს წყლის ზედაპირზე დაბლა გადაფრენისას ენით ხვრეპს.
სავის ღამორი მზის ჩასვლისთანავე, ზოგჯერ უფრო ადრეც, გამოფრინდება. ყველაზე აქტიურია ღამის დასაწყისსა და ბოლოს, საჭიროების შემთხვევაში კი მთელი ღამე ნადირობს. ზამთარს მიწისქვეშა ადგილებში, ღრმა კლდის ნაპრალებში და მღვიმის შესასვლელებში ატარებს, ჩვეულებრივ მარტო. სავარაუდოდ მიგრირებს, თუმცა ეს ზუსტად დადასტურებული არ არის. სამშობიარო კოლონიებში რამდენიმე ათეული მდედრია, ყველაზე დიდი ცნობილი 70-მდე ცხოველს ითვლიდა. ისინი კლდის გრძელ, ვიწრო ნაპრალებში სახლდებიან. მდედრები ივნისის დასაწყისიდან ივლისის ბოლომდე შობენ, ჩვეულებრივ ტყუპებს. შეწყვილება აგვისტო-სექტემბერშია.
საქართველოში სავის ღამორის სტატუსი 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში არ დადგინდა მონაცემების ნაკლებობის გამო (DD), რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია. მსოფლიოში საფრთხის ქვეშ არ არის (LC, 2016), რიცხოვნობა სტაბილურია. ევროპაში, განსაკუთრებით ხმელთაშუაზღვისპირეთში, შედარებით ხშირია, ბოლო 30 წელიწადში კი ცენტრალური ევროპისკენ ვრცელდება. არეალის აღმოსავლეთ ნაწილში, რომელსაც კავკასიაც ეკუთვნის, სიმჭიდროვე დაბალია. პირდაპირი საფრთხეები ცნობილი არ არის, გარდა პესტიციდებისა და შენობების რემონტისა. საქართველოში მის შესაფასებლად ჯერ კიდევ საჭიროა კვლევა.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები სავის ღამორთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
სხვადასხვა ადგილას, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1650 მ-მდე. ნანახია კოლხეთის ეროვნულ პარკში, შუახევში, თბილისში, ლისის ტბასთან, საბერეებში, ლიახვის ნაკრძალსა და თუშეთში. სულ ორ ათეულზე მეტი ჩანაწერი აქვს. ქვეყანაში მისი გავრცელება კარგად შესწავლილი არ არის.
მუქი, ოქროსფერწვერებიანი ზურგით და მკვეთრად ღია მუცლით. სახე და ყურები შავი აქვს, ყურები მოკლე და განიერი. 5–9 გ იწონის, ჭრელ ღამურაზე და ჩრდილოეთის მეგვიანეზე პატარაა. ზუსტ სახეობას სპეციალისტი ადგენს, ამიტომ ღამურას თავად ნუ დაიჭერთ.
მფრინავ მწერებს, რომლებსაც ჰაერში იჭერს. ძირითადად პეპლებს, აფსკიანფრთიანებს, მათ შორის მფრინავ ჭიანჭველებს, და ბუზებს. საძოვრებზე ციკადებსაც ჭამს. ხშირად ნადირობს ქუჩის ფანრებთან და წყლის თავზე.
არა, შხამიანი არ არის და თავს არ გესხმით. მაგრამ არცერთ ღამურას შიშველი ხელით ნუ შეეხებით, რადგან ცოფი გარეგნობით ვერ გამოირიცხება. თუ გიკბინათ ან დაგკაწრათ, ადგილი საპნითა და წყლით მინიმუმ 15 წუთი იბანეთ და მაშინვე ექიმს მიმართეთ. გადაუდებელ შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
საქართველოში მისი სტატუსი მონაცემების ნაკლებობის გამო ვერ შეფასდა (DD). მსოფლიოში საფრთხის ქვეშ არ არის (LC, 2016) და რიცხოვნობა სტაბილურია. ცნობილი საფრთხეები მხოლოდ პესტიციდები და შენობების რემონტია. საქართველოში მისი მდგომარეობის გასარკვევად კვლევაა საჭირო.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
