გიგანტური მეღამურა
Nyctalus lasiopterus
Sultangareyeva Liliya · Meleuzovskiy rayon
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 41–76 გ, ფრთები 41–46 სმ
- კვება
- მწერიჭამია: ხოჭოები, ღამის პეპლები; გადაფრენისას წვრილი ფრინველები
- სტატუსი საქართველოში
- ადგილობრივი, იშვიათი
- ჰაბიტატი
- ფოთლოვანი ტყე, ძველი ფუღუროიანი ხეები
- ოჯახი
- Vespertilionidae
- კონსერვაცია
- VU / VU
გიგანტური მეღამურა (Nyctalus lasiopterus) ევროპის უდიდესი ღამურაა: 41–76 გ-ს იწონის, გაშლილი ფრთები კი 41–46 სმ აქვს. იმ ცოტა ღამურას შორისაა, რომლებიც ფრინველებზე ნადირობენ: ფრინველების გადაფრენისას ღამით მიმავალ წვრილ ბეღურასნაირებს ჰაერშივე იჭერს. დანარჩენ დროს მსხვილ ხოჭოებსა და ღამის პეპლებს ჭამს. საქართველოში იშვიათია და ცნობილია ბორჯომის ხეობიდან, ლაგოდეხიდან, ივრისა და ჯანდარის მიდამოებიდან, ანაკლიიდან და აფხაზეთიდან. წითურ მეღამურას ჰგავს, მაგრამ გაცილებით დიდია. თუ მიწაზე დაღლილ ღამურას იპოვით, შიშველი ხელით ნუ აიღებთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ გიგანტური მეღამურა
დიდი ღამურაა ვიწრო, გრძელი და წაწვეტებული ფრთებით და ერთფეროვანი მოწითალო-მურა ან მუქი ყავისფერი ბეწვით. მთავარი ნიშანი ზომაა: ევროპაში მასზე დიდი ღამურა არ არის. მსგავსი ფერი და ფრთები აქვს წითურ მეღამურას, ამიტომ ორ სახეობას ძირითადად ზომით არჩევენ.
ზომა მთავარი ნიშანია. სხეული 8,4–10,4 სმ-ია, კუდი 5,5–6,6 სმ, წინამხარი 62–68 მმ, გაშლილი ფრთები 41–46 სმ, წონა კი 41–76 გ. წითური მეღამურას წინამხარი 47–52 მმ-ია და 18–40 გ-ს იწონის. ღამურას გასაზომად ნუ დაიჭერთ: ამას სპეციალისტები აკეთებენ.
ფრთები ვიწრო, გრძელი და წაწვეტებულია, ღია ცაში სწრაფი ფრენისთვის. ფრთის ქვედა მხარეს, წინა კიდის გასწვრივ, ბეწვის ზოლი გასდევს. ფრთის აპკი თხელია და ადვილად იხევა, მაგრამ ზიანი უხორცდება.
მუწუკი განიერია, ყურები მოკლე და მომრგვალებული, ტყავის ნაკეცებით. ყურის შიგნით პატარა ნაკეცი, ტრაგუსი, მოკლე, განიერი და სოკოსებურია. ასეთი ტრაგუსი სხვა მეღამურებსაც აქვთ, ამიტომ ეს ნიშანი მხოლოდ გვარის ცნობაში გეხმარებათ.
ძალიან ძლიერ ექოლოკაციურ სიგნალებს გამოსცემს, ყველაზე მაღალი სიხშირით დაახლოებით 18–19 კჰც. მისი ხმები ფრინველების სმენის ზღვარს მიღმაა, რაც ჰაერში ფრინველზე ნადირობაში ეხმარება. თვალები ცუდად აქვს განვითარებული, სამაგიეროდ კარგი სმენა და ყნოსვა აქვს.
ფერი
ზურგი ერთფეროვანია, მოწითალო-მურიდან მუქ ყავისფრამდე, ზოგჯერ ჩალისფერ-წითური ან წაბლისფერ-წითური. მუცელი ზურგზე ოდნავ ღიაა. ყურების უკან ბეწვი უფრო მუქია.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
გიგანტური მეღამურა ტყის ღამურაა და მთელი წელი ხეებში ბუდობს. დღეს ხის ფუღუროებში ატარებს, ყველაზე ხშირად ძველ, გამოფუღუროებულ მუხებსა და წიფლებში, სხვა არჩევანის არქონისას კი ფიჭვებშიც. ერთ ხეს არ ჯერდება: სხვადასხვა ხე სხვადასხვა დანიშნულებით სჭირდება და ხეების მთელ ქსელს იყენებს. ევროპაში ფოთლოვანი ტყეების ბინადარია. ნადირობს ტყის პირებზე და წყალსატევების თავზე. საქართველოში ჩანაწერები ქვეყნის აღმოსავლეთშიც არის და დასავლეთშიც. ნახეს ბორჯომის ხეობასა და ბაკურიანის მიდამოებში, ლაგოდეხის ნაკრძალში, ივრის ჭალის ტყეში, ჯანდარის მიდამოებში, ანაკლიაში, ბახმაროში და აფხაზეთში. თარიღიანი ჩანაწერები 1971–2018 წლებს მოიცავს.
გიგანტური მეღამურა ძირითადად მსხვილ მწერებს ჭამს: მარტორქა ხოჭოებს, ხარაბუზებს, მაისის ხოჭოებს, ირმის ხოჭოებს და ღამის პეპლებს. ფრინველების გადაფრენის პერიოდში კი წვრილ ბეღურასნაირებზე გადადის, რომლებიც ღამით მიფრინავენ, და მათ ჰაერშივე იჭერს. სისხლისა და სკორეს ანალიზით მის მსხვერპლში გულწითელა, ყარანა, ასპუჭაკი და ბოლოცეცხლა აღმოჩნდა. ერთი კვლევით, გადაფრენის პერიოდში ფრინველები მისი საკვების 80%-ზე მეტს შეადგენს. ფრინველზე თავდასხმა ჯერ არავის უნახავს, სავარაუდოდ იმიტომ, რომ ღამით, 700 მ-ზე მაღლა ნადირობს.
გიგანტური მეღამურა თავშესაფარს მხოლოდ მაშინ ტოვებს, როცა სრულიად ბნელა. ნადირობას მაღლა იწყებს და მერე მიწას უახლოვდება. ხეებში ჩვეულებრივ 1–3 ერთად ცხოვრობს, ხშირად წითური და მცირე მეღამურების კოლონიებში. უფრო იშვიათად 8–13, ზოგჯერ 50-მდე ცხოველის კოლონიას ქმნის. ჯგუფები მუდმივი არ არის: ცხოველები ერთი ხიდან მეორეზე გადადიან და რამდენიმე ჯგუფს უერთდებიან. ნადირობის არეალი დაახლოებით 2500 კმ²-ია, ღამურებს შორის ერთ-ერთი უდიდესი. მისი გამრავლების შესახებ ცოტა რამაა ცნობილი, რადგან იშვიათია და ნაკლებად შესწავლილი. მაკეობა დაახლოებით ორნახევარი თვე გრძელდება, ჩვეულებრივ ორი პატარა უჩნდება. შორს გადაადგილება შეუძლია, ამიტომ მდედრებისა და მამრების შეფარდება ადგილის მიხედვით ძალიან განსხვავდება. მის მტრებს შორის არიან ჭოტი და ბუ: ისინი სწორედ მაშინ ნადირობენ, როცა მეღამურა სანადიროდ გამოდის.
გიგანტური მეღამურა მოწყვლადია მსოფლიო მასშტაბითაც (VU, 2016) და საქართველოშიც: 2021 წლის ეროვნული შეფასებით ის ასევე მოწყვლადია (VU), რიცხოვნობის ტენდენცია კი უცნობია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ შედის. მთავარი საფრთხე ძველი, ფუღუროიანი ხეების დაკარგვაა. ბოლო წლებში ხეს უფრო მეტად საწვავად იყენებენ და ტყის ჭრა გაიზარდა. რიცხოვნობის შეფასება მისი ცხოვრების წესის გამო ძალიან რთულია, დაბალი რიცხოვნობის მიზეზები კი უცნობია. ამიტომ დაცვის ზომები ჯერ ზოგადია: ძველი ფუღუროიანი ფოთლოვანი ხეების შენარჩუნება და სახეობის შესწავლა.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები გიგანტური მეღამურასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მაგრამ იშვიათია. 1835–2022 წლების მონაცემებში სულ 23 ჩანაწერი აქვს. ნახეს ბორჯომის ხეობაში, ლაგოდეხის ნაკრძალში, ივრისა და ჯანდარის მიდამოებში, ანაკლიაში, ბახმაროში და აფხაზეთში. დღეს ხის ფუღუროში ატარებს და ბნელში გამოდის, ამიტომ თვალით მისი ნახვა ძნელია.
დიახ. ფრინველების გადაფრენის პერიოდში ღამით მიმავალ წვრილ ბეღურასნაირებს ჰაერში იჭერს. ეს სისხლისა და სკორეს ანალიზმა აჩვენა: მსხვერპლში გულწითელა, ყარანა, ასპუჭაკი და ბოლოცეცხლა აღმოჩნდა. ერთი კვლევით, ამ პერიოდში ფრინველები მისი საკვების 80%-ზე მეტია. დანარჩენ დროს მსხვილ ხოჭოებსა და ღამის პეპლებს ჭამს.
ზომით. გიგანტური მეღამურა 41–76 გ-ს იწონის, წინამხარი 62–68 მმ აქვს, ფრთები 41–46 სმ. წითური მეღამურა 18–40 გ-ია, წინამხარი 47–52 მმ, ფრთები 32–40 სმ. ორივე მოწითალო-მურაა და ვიწრო, წაწვეტებული ფრთები აქვს. ზუსტად მათ სპეციალისტები არჩევენ, ამისთვის ღამურას ნუ დაიჭერთ.
თავს არ გესხმით, მაგრამ შიშველი ხელით ნუ შეეხებით. ღამურის ნაკბენი შეიძლება პატარა იყოს და ადვილად გამოგრჩეთ. ცოფს გარეგნობით ვერ გამორიცხავთ, თუმცა ნანახი ღამურების უმეტესობა ცოფიანი არ არის. ნაკბენის ან ნაკაწრის შემდეგ ადგილი საპნითა და წყლით მინიმუმ 15 წუთი იბანეთ და ექიმს მიმართეთ, გადაუდებელ შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
მოწყვლადი სახეობაა. მსოფლიოში ის მოწყვლადია (VU, 2016), საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც მოწყვლადია (VU). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ შედის. მთავარი საფრთხე ძველი ფუღუროიანი ხეების მოჭრაა, ამიტომ მისთვის ასეთი ხეების შენარჩუნებაა ყველაზე მნიშვნელოვანი.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
