ჩვეულებრივი მეგვიანე
Eptesicus serotinus
eduardmarques · Girona
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მწერიჭამია, ძირითადად დიდი ხოჭოები
- სტატუსი საქართველოში
- ფართოდ გავრცელებული, 160 ჩანაწერი
- ზომა
- 18–25 გ, ფრთები დაახლოებით 37 სმ
- ჰაბიტატი
- დასახლებები, ტყის პირები, საძოვრები
- ოჯახი
- Vespertilionidae
- კონსერვაცია
- LC / LC
ჩვეულებრივი მეგვიანე ჩვენი ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი ღამურაა: საქართველოში 160 ჩანაწერი აქვს, ბათუმიდან და კოლხეთიდან შირაქამდე და თუშეთამდე. დიდი ღამურაა, 18–25 გ წონის, ფართო ფრთებით, რომლებიც 37 სმ-მდე იშლება. დღეს ძირითადად შენობებში, კედლისა და სახურავის ნაპრალებში ატარებს. საღამოს ადრე გამოდის და ნელა, მოქნილად დაფრინავს. ევროპაში ღამურების ცოფის შემთხვევების დიდი ნაწილი სწორედ ამ სახეობაზე მოდის, ამიტომ შიშველი ხელით ნუ შეეხებით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩვეულებრივი მეგვიანე
დიდი, მსხვილი ღამურაა ფართო ფრთებით და შედარებით დიდი ყურებით. ზურგი კვამლისფერ-მურაა მოყვითალო ელფერით, მუცელი უფრო ღია. სახე, ყურები და ფრთის აპკი მუქი მურა ან მოშავოა. ფრენაში მას ფართო ფრთები და ნელი, მოქნილი ფრენა მოკლე სრიალით გასცემს.
თავ-ტანის სიგრძე 62–82 მმ-ია, კუდი 39–65 მმ, წინამხარი 48–58 მმ, წონა 18–25 გ. ფრთების გაშლა დაახლოებით 37 სმ-ია. კუდის წვერი აპკიდან 3–5 მმ-ით გამოდის.
ბეწვი გრძელი, ხშირი და აბრეშუმისებრია. ზურგი კვამლისფერ-მურაა, თმის ძირი მუქი და წვერი მოყვითალო, ზოგ ცხოველს კი თითქმის მოწითალო ელფერი აქვს. მუცელი ნაცრისფერიდან ღია მოყავისფრომდეა. ახალგაზრდები ზრდასრულებზე მუქია.
ჩრდილოეთის მეგვიანე შესამჩნევად პატარაა, წინამხარი 37–44 მმ აქვს, ზურგი კი უფრო მუქი და ოქროსფრად მოელვარე. ჩვეულებრივი მეგვიანის ზარი ზომით ახლოს მდგარ წითურ მეღამურას ჰგავს. მეღამურებისგან ყურის მორჩით, ტრაგუსით განსხვავდება: მას ის თხელი და წვეტიანი აქვს, მეღამურებს კი თირკმლის ფორმის.
ექოლოკაციის ზარის პიკი ჩვეულებრივ 23–44 კჰც-ზეა. ზარი სხვა მსგავსი ღამურების ზარისგან არარეგულარული, არარიტმული რიტმით განსხვავდება, თუმცა სიხშირეები ბევრ სახეობას ემთხვევა. ამიტომ ზუსტ სახეობას სპეციალისტი ადგენს, ღამურას კი ხელით ნუ დაიჭერთ.
ჩვეულებრივი მეგვიანე ადამიანის გვერდით ცხოვრებას შეჩვეულია: დღეს ხშირად შენობებში, კედლის ნაპრალებში, სახურავქვეშ და სხვენზე ატარებს. იყენებს ხიდებს, კლდის ნაპრალებს და მღვიმის შესასვლელებსაც. სანადიროდ ღია ადგილებს ირჩევს: ტყის პირებს, ჭალებს, ბაღებს, საძოვრებს, ქალაქის პარკებს და წყალსატევებს. ნახევრად უდაბნოდან და ბუჩქნარიდან მაღალმთის საძოვრებამდე გვხვდება. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული, 1885 წლიდან 160 ჩანაწერი აქვს. ნანახია აჭარაში, მათ შორის ბათუმის ბოტანიკურ ბაღში, კოლხეთის ეროვნულ პარკში, ბორჯომში, თბილისში, გარდაბნის აღკვეთილში, შირაქსა და ლაგოდეხში. ზღვის დონიდან თუშეთის ომალომდე და დიდმაღალამდე, დაახლოებით 2000 მ-მდე აღწევს. მღვიმეებშიც უნახავთ, თუმცა ნაპრალების ღამურაა და მიწისქვეშა ადგილები მისთვის ჩვეული თავშესაფარი არ არის.
ჩვეულებრივი მეგვიანე დიდ მწერებზე ნადირობს, ძირითადად ხოჭოებზე. ნადავლის ზომა 5–25 მმ-ია: ნაკელის ხოჭოები, მაისის ხოჭოები, პეპლები, ბაღლინჯოები და ბუზები. მწერს ჰაერში იჭერს, მაგრამ ფოთლიდან ან მიწიდანაც აიღებს. ხშირად ნადირობს ქუჩის ფანრებთან, ტყის პირებთან და საძოვრების თავზე. დიდ ხოჭოს ფრენაშივე ღეჭავს, ფრთებს და ფეხებს კი ძირს ყრის. ერთ ღამეში 10-მდე სანადირო ადგილს სტუმრობს, ჩვეულებრივ თავშესაფრიდან 4–12 კმ-ში. საკვებს ადგილისა და სეზონის მიხედვით იცვლის, ამიტომ მოქნილი მონადირეა.
ჩვეულებრივი მეგვიანე ერთ-ერთი პირველია, ვინც საღამოს გამოფრინდება, მზის ჩასვლიდან დაახლოებით 20 წუთში. ნელა და მოქნილად დაფრინავს, მოკლე სრიალით, ზოგჯერ 30 მ სიმაღლემდე. ძირითადად მჯდომარეა, ყველაზე შორი ცნობილი გადაადგილება დაახლოებით 330 კმ-ია. ზამთარს ძირითადად შენობებში, კედლის სიღრუეებსა და მიტოვებულ საკვამურებში ატარებს, იშვიათად მღვიმის ყველაზე ცივ ნაწილში. სამშობიარო კოლონიები მაისიდან აგვისტომდე იკრიბება, ჩვეულებრივ 10–60 მდედრით, ზოგჯერ 300-მდე. შეწყვილება შემოდგომაზეა, მდედრი კი სპერმას ზამთარში ინახავს. ორსულობა დაახლოებით 52 დღე გრძელდება, მშობიარობა ივნის-ივლისშია. ჩვეულებრივ ერთ ნაშიერს შობს, ტყუპი იშვიათია. ახალგაზრდა სამი კვირისა იწყებს ფრენას და 5–6 კვირაში დამოუკიდებლად ნადირობს. ყველაზე ხანდაზმული ცნობილი ცხოველი 19,5 წლის იყო.
საქართველოში ჩვეულებრივი მეგვიანე საფრთხის ქვეშ არ არის (LC, 2021 წლის ეროვნული შეფასება), რიცხოვნობა სტაბილურია. მსოფლიოშიც ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2020) და არეალის დიდ ნაწილში ხშირია. ზოგ ქვეყანაში მაინც მცირდება: ბრიტანეთში, ავსტრიაში და პანონიის დაბლობზე. ავსტრიაში რიცხოვნობა 70%-ით შემცირდა და ქვეყნის აღმოსავლეთ დაბლობებიდან გაქრა. მთავარი საფრთხეებია შენობებში კოლონიების შეწუხება და განადგურება სარემონტო სამუშაოებისას, ხის დასამუშავებელი ტოქსიკური საშუალებები და დიდი მწერებით მდიდარი სანადირო ადგილების დაკარგვა.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩვეულებრივი მეგვიანესთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
თითქმის მთელ ქვეყანაში. ჩანაწერები აჭარიდან და კოლხეთიდან ბორჯომამდე, თბილისამდე, შირაქამდე და ლაგოდეხამდეა. ზღვის დონიდან დაახლოებით 2000 მ-მდე აღწევს, თუშეთის ომალომდე. ხშირად სოფლებსა და ქალაქებში, შენობებში ცხოვრობს.
მათ ნუ შეაწუხებთ და შიშველი ხელით ნუ შეეხებით. ჩვეულებრივი მეგვიანე ხშირად სწორედ შენობებში აწყობს კოლონიას, განსაკუთრებით მაისიდან აგვისტომდე, როცა მდედრები ნაშიერს ზრდიან. ამ დროს კოლონიას ნუ შეაწუხებთ და სხვენს ნუ ჩაკეტავთ: ნაშიერი ფრენას მხოლოდ სამი კვირისა იწყებს. თუ რემონტს გეგმავთ, ის შემოდგომამდე გადადეთ, როცა კოლონია იშლება.
შეიძლება. ევროპაში ღამურების ცოფის შემთხვევების 90%-ზე მეტი ამ სახეობაზე მოდის, ის EBLV-1 ვირუსის ძირითადი მატარებელია. ღამურების უმეტესობა ავად არ არის, მაგრამ გარეგნობით ამას ვერ გაიგებთ. ამიტომ შიშველი ხელით ნუ შეეხებით. თუ გიკბინათ ან დაგკაწრათ, ადგილი საპნითა და წყლით მინიმუმ 15 წუთი იბანეთ, მაშინვე ექიმს მიმართეთ, გადაუდებელ შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
დიდ მწერებს, ძირითადად ხოჭოებს: ნაკელის და მაისის ხოჭოებს. ჭამს პეპლებს, ბაღლინჯოებს და ბუზებსაც. ხშირად ნადირობს ქუჩის ფანრებთან და საძოვრების თავზე. მწერს ჰაერშიც იჭერს და მიწიდანაც იღებს.
ზომით. ჩვეულებრივი მეგვიანის წინამხარი 48–58 მმ-ია, ჩრდილოეთისა 37–44 მმ. ჩრდილოეთის მეგვიანეს ზურგი უფრო მუქი და ოქროსფრად მოელვარე აქვს. საქართველოში ჩვეულებრივი მეგვიანე ბევრად ხშირია: 160 ჩანაწერი აქვს, ჩრდილოეთისას კი მხოლოდ ოთხი.
საქართველოშიც და მსოფლიოშიც საფრთხის ქვეშ არ არის (LC), საქართველოში რიცხოვნობა სტაბილურია. ზოგ ევროპულ ქვეყანაში მაინც მცირდება, ავსტრიაში 70%-ით. მთავარი საფრთხე შენობებში კოლონიების განადგურებაა, ამიტომ სხვენზე მცხოვრებ ღამურებს გაუფრთხილდით.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
