მცირე მეღამურა
Nyctalus leisleri
Maksymilian Wojtkiewicz · Świętokrzyskie
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 12–20 გ, ფრთები 26–32 სმ
- კვება
- მწერიჭამია: ღამის პეპლები, ხოჭოები, ბუზები
- სტატუსი საქართველოში
- ადგილობრივი, ფართოდ გავრცელებული
- ჰაბიტატი
- ფოთლოვანი და შერეული ტყე, ჭალები, შენობები
- ოჯახი
- Vespertilionidae
- კონსერვაცია
- LC / LC
მცირე მეღამურა (Nyctalus leisleri) ვიწროფრთიანი, სწრაფი ტყის ღამურაა: მზის ჩასვლისთანავე გამოდის და ხეების კენწეროების სიმაღლეზე ნადირობს. იწონის 12–20 გ-ს, გაშლილი ფრთები 26–32 სმ აქვს. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული: ნახეს კოლხეთში, აჭარაში, იმერეთში, ქვემო ქართლსა და კახეთში, თუშეთში და აფხაზეთში. მკლავების ქვედა მხარე ბეწვით აქვს დაფარული, ამიტომ ინგლისურად „ბალნიანმკლავა ღამურასაც“ ეძახიან. წითურ მეღამურას ჰგავს, მაგრამ უფრო პატარაა. ხის ფუღურო ან სხვენი, სადაც ცხოვრობს, ხშირად მისი ხმამაღალი ჭყივილით ვლინდება: თუ გაიგონებთ, კოლონიას ნუ შეაწუხებთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მცირე მეღამურა
საშუალო ზომის ღამურაა გრძელი, ვიწრო ფრთებით, მოკლე, მომრგვალებული ყურებით და მუქი სახით. ბეწვი ყავისფერია, ძირში უფრო მუქი, წვერებზე ოქროსფერი ან მოწითალო. ძალიან ჰგავს წითურ მეღამურას, რომელიც უფრო დიდია და ბეწვი მთელ სიგრძეზე ერთი ფერისა აქვს.
ზომა მთავარი ნიშანია. სხეული 5–7 სმ-ია, წინამხარი 38–47 მმ, გაშლილი ფრთები 26–32 სმ, წონა 12–20 გ. წითური მეღამურა უფრო დიდია: წინამხარი 47–52 მმ აქვს და 18–40 გ-ს იწონის. ღამურას გასაზომად ნუ დაიჭერთ: ამას სპეციალისტები აკეთებენ.
ბეწვი ძირში უფრო მუქია, ვიდრე წვერებზე, წითურ მეღამურას კი თმა მთელ სიგრძეზე ერთი ფერისა აქვს. მხრებსა და ზურგის ზედა ნაწილზე ბეწვი გრძელია და ფაფარივით ჩანს. მკლავების ქვედა მხარე, ფრთის ძვლების გასწვრივ, ბეწვით აქვს დაფარული.
სახე, ყურები და ფრთები მუქია. ყურები მოკლე და მომრგვალებულია, ყურის შიგნით პატარა ნაკეცი, ტრაგუსი, კი სოკოსებური. ასეთი ტრაგუსი სხვა მეღამურებსაც აქვთ, ამიტომ ეს ნიშანი მხოლოდ გვარის ცნობაში გეხმარებათ.
ექოლოკაციის ხმები 15–45 კჰც-ზეა, ყველაზე ძლიერად დაახლოებით 25 კჰც-ზე. ზოგჯერ ადამიანის ყურიც იჭერს. დეტექტორზე „ჩიპ-ჩოპის“ მსგავსად ისმის, წითური მეღამურას ხმაზე უფრო რბილად.
ფერი
ბეწვი ყავისფერია: წვერებზე ოქროსფერი ან მოწითალო-ყავისფერი, ძირში უფრო მუქი. სახე, ყურები და ფრთის აპკი მუქია.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
მცირე მეღამურა ძირითადად ტყის ღამურაა. ურჩევნია ძველი, მაღალღეროიანი ფოთლოვანი და შერეული ტყეები, სადაც მდელოები და წყალსატევებია, თუმცა წიწვოვან ტყეებში, პარკებსა და ქალაქებშიც ცხოვრობს. დღეს ხის ფუღუროებში ატარებს, ძირითადად მრგვალშესასვლელიანში, ზოგჯერ ღამურებისთვის გაკეთებულ სახლუკებში. შენობებშიც ბინადრობს: სხვენებში, კრამიტის ქვეშ, სარკმლის დარაბების უკან და გამოუყენებელ საკვამურებში. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული და ცნობილია ზღვისპირეთიდან თუშეთამდე. ნახეს კოლხეთის ეროვნულ პარკში, ფოთთან და სენაკთან, აჭარისწყლის ხეობასა და კინტრიშის ნაკრძალში, ქუთაისსა და ტყიბულის წყალსაცავთან, გარდაბნის აღკვეთილსა და რუსთავის ჭალის ტყეში, ალაზნის ხეობაში და თუშეთში, ბეღელასთან, ასევე აფხაზეთში. მღვიმეებშიც უნახავთ, თუმცა ის მღვიმის ღამურად კი არა, ტყის სახეობად ითვლება.
მცირე მეღამურა მფრინავ მწერებს ჭამს: ღამის პეპლებს, ხოჭოებსა და ბუზებს. მზის ჩასვლისთანავე გამოდის, წითური მეღამურას ცოტა მოგვიანებით. სწრაფად და სწორად დაფრინავს, ხეების კენწეროების სიმაღლეზე ან მის ქვემოთ, დაბლა მოკლე ჩაყვინთვებით. ზოგჯერ ქუჩის სანათებთან ნადირობს, სადაც მწერები გროვდება. საკვების საძებნელად 10 კმ-მდე გადის, ცივ ამინდში კი საერთოდ არ იკვებება.
მცირე მეღამურა მოძრავი სახეობაა: ერთ თავშესაფარს ხშირად მხოლოდ რამდენიმე დღე იყენებს, მერე კოლონია სხვაგან გადადის. სეზონურ გადაადგილებას დაახლოებით 1000 კმ-მდე ახერხებს. გამოფრენამდე ძალიან ხმაურობს, განსაკუთრებით ცხელ ზაფხულის დღეებში, და ხმამაღალ, ლითონის მსგავს ჭყივილს გამოსცემს. ზამთარს ხის ფუღუროებში, შენობების ნაპრალებში, ზოგჯერ მღვიმეებსა და გვირაბებში ატარებს. შეჯვარება ზაფხულის ბოლოდან შუა შემოდგომამდე გრძელდება. მამალი შებინდებისას თავშესაფრიდან გამოდის, ახლომახლო, 300 მ-ის რადიუსში, ნელა დაფრინავს და დაახლოებით წამში ერთხელ ხმამაღლა იძახის. ეს ძახილი ადამიანსაც ესმის. ამ დროს მამალი არ იკვებება და 9-მდე მდედრს იკრებს. მდედრები ზაფხულში მამლებისგან ცალკე, ჩვეულებრივ 20–50 ცხოველის კოლონიებში იკრიბებიან. პატარა ივნისის შუა რიცხვებში იბადება, ერთი ან ორი; ტყუპები აღმოსავლეთ ევროპაში უფრო ხშირია. 9 წლამდე ცოცხლობს.
მსოფლიო მასშტაბით მცირე მეღამურა ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016). საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა კი სტაბილურია. არეალის უმეტეს ნაწილში მაინც იშვიათია. ყველაზე მრავალრიცხოვანი ირლანდიაშია, სადაც მესამე ყველაზე ხშირი ღამურაა. მისთვის საფრთხეა მსხვილი მწერების შემცირება, ტყეებისა და ფუღუროიანი ხეების დაკარგვა და შენობებში ხის დასამუშავებლად გამოყენებული შხამიანი ქიმიკატები. რადგან ხშირად იცვლის თავშესაფარს, ერთ ტყეში მას ბევრი ფუღუროიანი ხე სჭირდება.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მცირე მეღამურასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, და ფართოდაა გავრცელებული. 1835–2022 წლების მონაცემებში 87 ჩანაწერი აქვს. ნახეს კოლხეთის ეროვნულ პარკში, აჭარაში, ქუთაისსა და ტყიბულთან, გარდაბნისა და რუსთავის ჭალის ტყეებში, ალაზნის ხეობაში, თუშეთსა და აფხაზეთში. დღეს ხის ფუღუროში ან შენობაში ატარებს, ამიტომ ყველაზე ადვილად შებინდებისას შეამჩნევთ, ხეების თავზე სწრაფად მფრინავს.
ზომითა და ბეწვით. მცირე მეღამურა 12–20 გ-ს იწონის და წინამხარი 38–47 მმ აქვს, წითური მეღამურა 18–40 გ-ს და 47–52 მმ-ს. მცირე მეღამურას ბეწვი ძირში უფრო მუქია, წითურს კი თმა მთელ სიგრძეზე ერთი ფერისა აქვს. ორივეს ვიწრო ფრთები და სოკოსებური ტრაგუსი აქვს, ამიტომ ზუსტად მათ სპეციალისტები არჩევენ.
თავს არ გესხმით, მაგრამ შიშველი ხელით ნუ შეეხებით. ღამურის ნაკბენი შეიძლება პატარა იყოს და ადვილად გამოგრჩეთ. ცოფს გარეგნობით ვერ გამორიცხავთ, თუმცა ნანახი ღამურების უმეტესობა ცოფიანი არ არის. ნაკბენის ან ნაკაწრის შემდეგ ადგილი საპნითა და წყლით მინიმუმ 15 წუთი იბანეთ და ექიმს მიმართეთ, გადაუდებელ შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
დაიცავით სიმშვიდე და ოთახიდან ბავშვები და შინაური ცხოველები გაიყვანეთ. სხვა ოთახების კარი დახურეთ, გარე ფანჯარა ან კარი ფართოდ გააღეთ და ზედმეტი შუქი ჩააქრეთ. მერე უკან დაიხიეთ და დრო მიეცით: ღამურა ჩვეულებრივ თვითონ პოულობს გასასვლელს. მფრინავი ღამურის დაჭერას ნუ ცდილობთ.
საფრთხის ქვეშ არ არის. მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016), საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც LC-ა და რიცხოვნობა სტაბილურია. მაინც არეალის უმეტეს ნაწილში იშვიათია. მას ფუღუროიანი ხეები და მსხვილი მწერებით მდიდარი ტყეები სჭირდება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
