ჩვეულებრივი ღამურა
Vespertilio murinus
Nikolai Kondakov · აფხაზეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მწერიჭამია: კოღოები, ქინქლები, პეპლები
- სტატუსი საქართველოში
- ადგილობრივი, ცუდად შესწავლილი
- ზომა
- სხეული 4,8–6,4 სმ, წონა 11–24 გ
- ჰაბიტატი
- მთები, ტყეები, ქალაქები; შენობების ნაპრალები
- ოჯახი
- Vespertilionidae
- კონსერვაცია
- LC / DD
ჩვეულებრივი ღამურა (Vespertilio murinus) ორფეროვანი ბეწვით ადვილად გამოირჩევა: ზურგის მუქი ყავისფერი თმები ვერცხლისფერ-თეთრად ბოლოვდება, მუცელი კი თეთრი ან ნაცრისფერია. სახე, ყურები და ფრთები თითქმის შავია. მოგზაური სახეობაა: ასობით კილომეტრს გადის, ყველაზე შორს კი 1780 კმ დაფიქსირდა. შემოდგომაზე, შეჯვარების დროს, მისი ჩიტისნაირი ჭიკჭიკი ადამიანის ყურსაც ესმის. საქართველოში ძირითადად დასავლეთიდან და ცენტრიდანაა ცნობილი, ფოთიდან და სოხუმიდან ბორჯომამდე. თუ ღამურა სახლში შემოფრინდა, შიშველი ხელით ნუ დაიჭერთ: გაუღეთ ფანჯარა და გასასვლელად დრო მიეცით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩვეულებრივი ღამურა
საშუალო ზომის, მსხვილი ღამურაა, ვიწრო ფრთებით და მოკლე, განიერი, მომრგვალებული ყურებით. ზურგის ბეწვი მუქია, ვერცხლისფერი წვერებით, და „გაჭირხლულს“ ჰგავს. ეს ორფეროვანი ბეწვი მას საქართველოს სხვა ღამურებისგან კარგად გამოარჩევს.
ზომით საშუალოა: სხეული 4,8–6,4 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 26–33 სმ, წონა 11–24 გ. ფრთები ვიწროა, ფრენა სწრაფი და მოხერხებული, მეღამურებისას ჰგავს.
მთავარი ნიშანი ბეწვია: ზურგის თმების ძირი მუქი ყავისფერია, წვერები კი ვერცხლისფერ-თეთრი. მუცელი თეთრი ან ნაცრისფერია და ზურგისგან მკვეთრად გამოირჩევა. სახე, ყურები და ფრთის აპკი შავი ან მუქი ყავისფერია.
ჩვეულებრივ მეგვიანესა და წითურ მეღამურას ბეწვზე ასეთი ვერცხლისფერი წვერები არ აქვს. მაინც, ფრენისას ღამურების გარჩევა ძნელია, ამიტომ სახეობის დასადგენად ნუ დაიჭერთ: ამას სპეციალისტები აკეთებენ.
ფერი
ზურგი მოწითალოდან მუქ ყავისფრამდეა, ვერცხლისფერ-თეთრი წვერებით, რაც მას გაჭირხლულ იერს აძლევს. მუცელი თეთრი ან ნაცრისფერია. სახე, ყურები და ფრთები შავი ან მუქი ყავისფერია.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ჩვეულებრივი ღამურა მთებში, ველებსა და ტყიან ადგილებში ცხოვრობს, მაგრამ ადამიანის გარემოსაც კარგად ეგუება და ხშირად დიდ ქალაქებშიც გვხვდება. ზაფხულში შენობებისა და ხეების ნაპრალებში იმალება. ზამთარში შენობების ნაპრალებს მიწისქვეშა თავშესაფრებს ურჩევნია, თუმცა საქართველოში მიწისქვეშა ადგილებშიც უნახავთ. საქართველოში ნანახია ფოთთან, სოხუმთან, რიწის ნაკრძალში, ფსხუ-გუმისთის ნაკრძალში, ტყიბულთან, ხარაგაულთან, ბორჯომსა და ბორჯომის ხეობაში და წონასთან. ეს ცალკეული ჩანაწერებია და არა იმის ნიშანი, რომ ამ ადგილებში ყველგან მრავლადაა.
ჩვეულებრივი ღამურის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ძალიან ცოტაა: საკმარისი ჩანაწერები არცერთ რეგიონში არ არის.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ჩვეულებრივი ღამურა წვრილი მფრინავი მწერებით იკვებება: კოღოებით, ქინქლებით, ჩაფრინებითა და პეპლებით. ნადირობს ჰაერში, ღია სივრცის თავზე, ხშირად მწერების გუნდებში. სანადიროდ შებინდების შემდეგ გამოდის და 20–40 მ სიმაღლეზე დაფრინავს: ნაკადულებისა და ტბების თავზე, ტყის ზემოთ ან ქუჩის ფარნებთან. მსხვერპლს ექოლოკაციით პოულობს, ძირითადად 25–27 კჰც სიხშირეზე.
ჩვეულებრივი ღამურა გადამფრენი სახეობაა. ცნობილია 900 კმ-მდე გადაფრენები, ყველაზე შორი კი 1780 კმ იყო. ოქტომბრიდან მარტამდე ძილში ატარებს, მარტო, და ყინვას −5 °C-მდე უძლებს. ცივ ამინდში შეიძლება თავშესაფრიდან საერთოდ არ გამოვიდეს. შემოდგომაზე, შეჯვარების დროს, ჩიტის ჭიკჭიკის მსგავს ხმას გამოსცემს. მაის–ივლისში მდედრები სამშობიარო კოლონიებში იკრიბებიან, ჩვეულებრივ დაახლოებით 50 ცხოველი, ზოგჯერ რამდენიმე ასეულიც. მდედრს ჩვეულებრივ ტყუპი უჩნდება. პატარები ექვს კვირაზე ადრე დამოუკიდებლდებიან, რის შემდეგაც მდედრები კოლონიას ტოვებენ. 12 წლამდე ცოცხლობს.
მსოფლიო მასშტაბით ჩვეულებრივი ღამურა ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016), რიცხოვნობა კი სტაბილურია. საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებით მონაცემები არასაკმარისია (DD), რიცხოვნობის ტენდენცია კი უცნობია. ძირითადად თავშესაფრების შეწუხება და განადგურება ემუქრება, ასევე ინსექტიციდები და ჰაბიტატის ცვლილება. რუსეთის რამდენიმე რეგიონის წითელ წიგნში, მათ შორის მოსკოვისაში, შეტანილია.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩვეულებრივი ღამურასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
ძირითადად დასავლეთსა და ცენტრში. ნანახია ფოთთან, სოხუმთან, რიწისა და ფსხუ-გუმისთის ნაკრძალებში, ტყიბულთან, ხარაგაულთან, ბორჯომთან და წონასთან. ჩანაწერები ცოტაა და საქართველოში მისი გავრცელება კარგად შესწავლილი არ არის.
ბეწვით. ზურგის მუქი თმები ვერცხლისფერ-თეთრად ბოლოვდება, ამიტომ ცხოველი თითქოს ჭირხლით არის დაფარული. მუცელი თეთრი ან ნაცრისფერია, სახე, ყურები და ფრთები კი თითქმის შავი. ყურები მოკლე და მომრგვალებულია. ფრენისას ეს ნიშნები არ ჩანს, ამიტომ ღამურას ნუ დაიჭერთ.
თავს არ გესხმით, მაგრამ შიშველი ხელით ნუ შეეხებით. ღამურის ნაკბენი შეიძლება პატარა იყოს და ადვილად გამოგრჩეთ. ცოფს გარეგნობით ვერ გამორიცხავთ, თუმცა ნანახი ღამურების უმეტესობა ცოფიანი არ არის. ნაკბენის ან ნაკაწრის შემდეგ ადგილი საპნითა და წყლით მინიმუმ 15 წუთი იბანეთ და ექიმს მიმართეთ, გადაუდებელ შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
დაიცავით სიმშვიდე და ოთახიდან ბავშვები და შინაური ცხოველები გაიყვანეთ. სხვა ოთახების კარი დახურეთ, გარე ფანჯარა ან კარი ფართოდ გააღეთ და ზედმეტი შუქი ჩააქრეთ. მერე უკან დაიხიეთ და დრო მიეცით: ღამურა ჩვეულებრივ თვითონ პოულობს გასასვლელს. მფრინავი ღამურის დაჭერას ნუ ცდილობთ.
წვრილ მფრინავ მწერებს: კოღოებს, ქინქლებს, ჩაფრინებსა და პეპლებს. ნადირობს მაღლა, 20–40 მ სიმაღლეზე, წყლის, ტყისა და ღია ადგილების თავზე. ქალაქში ხშირად ქუჩის ფარნებთან ნადირობს, სადაც მწერები იკრიბება.
მსოფლიოში საფრთხის ქვეშ არ არის: ის ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016). საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებით მონაცემები არასაკმარისია (DD), ამიტომ მის მდგომარეობაზე დასკვნის გაკეთება ჯერ ძნელია. მისთვის ყველაზე საზიანოა თავშესაფრების შეწუხება და განადგურება. თუ სახლის ნაპრალებში ღამურები ცხოვრობენ, ნუ გამოყრით მათ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
