ბლაზის ცხვირნალა
Rhinolophus blasii
Vincent Rufray · MMJ4+43R
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 7–15 გ, ფრთები 27–31 სმ
- კვება
- მწერიჭამია, ძირითადად ღამის პეპლები
- სტატუსი საქართველოში
- ძალიან იშვიათი, მღვიმეებში
- ჰაბიტატი
- კარსტული მღვიმეები
- ოჯახი
- Rhinolophidae
- კონსერვაცია
- EN / LC
ბლაზის ცხვირნალა (Rhinolophus blasii) საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე ნაკლებად ცნობილი ღამურაა: 2022 წლამდე ქვეყანაში მხოლოდ ექვსი ჩანაწერი ჰქონდა, ყველა მღვიმეებიდან. პატარა ცხოველია, 7–15 გ წონის, ცხვირზე ნალის ფორმის კანის ფოთოლი აქვს. ღამით ფრენისას თითქმის მხოლოდ ღამის პეპლებით იკვებება. ძალიან ჰგავს სამხრეთულ ცხვირნალას და ბუნებაში მათი გარჩევა სპეციალისტსაც უჭირს. ადამიანისთვის საშიში არ არის, თუმცა მღვიმეში ჩამოკიდებულ ღამურებს ნუ შეეხებით და ნუ შეაწუხებთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ბლაზის ცხვირნალა
საშუალო ზომის ცხვირნალაა, წინამხარი 41–51 მმ-ია, ფრთების გაშლა 27–31 სმ. ბეწვი ფაფუკი, ღია მურა ან მოყვითალო-მურაა, მუცელი მოთეთრო. ყველაზე სანდო ნიშანი ცხვირის ფოთოლშია, მაგრამ ის მხოლოდ ხელში დაჭერილ ცხოველზე ჩანს. ამიტომ ბუნებაში სამხრეთული ცხვირნალისგან თვალით ვერ გაარჩევთ.
თავ-ტანის სიგრძე 46,5–54 მმ-ია, კუდი 20–31 მმ, წინამხარი 41–51 მმ, წონა 7–15 გ. ზომით თითქმის ზუსტად ემთხვევა სამხრეთულ ცხვირნალას, ამიტომ ზომა მათ გასარჩევად არ გამოგადგებათ.
ცხვირზე ნალის ფორმის კანის ფოთოლი აქვს. ცენტრში, ცხვირის ნესტოებს ზემოთ, ვიწრო, მაღალი და წვეტიანი მორჩი ამოდის, რქასავით. მის წინ მდგარი „უნაგირი“ სოლისებრია და ზემოთ ვიწროვდება, ამიტომ ინგლისურად ზოგჯერ „წვეტიანუნაგირა ცხვირნალასაც“ უწოდებენ. სამხრეთულ ცხვირნალას იგივე მორჩი წინ და ქვემოთ აქვს მოხრილი, უნაგირი კი პარალელურგვერდებიანი და ზემოთ განიერი.
ზურგი ღია მურა ან მოყვითალო-მურაა, თმის ძირი კრემისფერია. მუცელი მონაცრისფრო, თეთრი ან კრემისფერია. კეფაზე ბეწვი ოდნავ ღიაა და ღია ზოლად ჩანს, თითოეული თვალის ქვეშ კი მუქი მურა ლაქა აქვს.
დიდი ცხვირნალა შესამჩნევად დიდია: ფრთების გაშლა 35–40 სმ აქვს და 30 გ-მდე იწონის. მცირე ცხვირნალა კი პატარაა, 5–9 გ. ბლაზის ცხვირნალა მათ შორისაა. ექოლოკაციის ზარი მისი 85–98 კჰც-ზეა, სამხრეთული ცხვირნალისა კი 100–109 კჰც-ზე, ამიტომ ულტრაბგერითი დეტექტორი ხანდახან ეხმარება სპეციალისტს. ცხოველს თავად ნუ დაიჭერთ: სახეობას მხოლოდ ღამურების მკვლევარი ადგენს.
ბლაზის ცხვირნალა მღვიმის ღამურაა: საქართველოში მხოლოდ მღვიმეებში უნახავთ. 2004–2022 წლებში ჩანაწერები ღლიანას მღვიმიდან (იმერეთი), ყუმისთავის პრომეთეს მღვიმიდან, ზოდის მიდამოების ორი მღვიმიდან და გოგოლეთის მღვიმიდანაა, ზღვის დონიდან დაახლოებით 170–900 მ სიმაღლეზე. ზაფხულს და ზამთარს ჩვეულებრივ ერთმანეთის მეზობელ მღვიმეებში ატარებს. ევროპაში კირქვიან ადგილებს უკავშირდება, ხშირად ნაკადულებთან, ბუჩქნარსა და ტყიან ადგილებში. წყალზე ძალიან არის დამოკიდებული.
ბლაზის ცხვირნალა თითქმის მხოლოდ ღამის პეპლებით იკვებება. ძირითადად ფრენისას იჭერს მათ, მაგრამ მწერს ფოთლიდან ან მიწიდანაც აიღებს. ფრთის ფართხალს ესმის, როცა პეპელა სადმე ჯდება, მიფრინავს, ჩამოჯდება, დაიჭერს და ისევ აფრინდება. ნელა და მოქნილად დაფრინავს, მკვეთრად უხვევს და წამით ჰაერში გაჩერებაც შეუძლია. წყალს წყლის ზედაპირზე გადაფრენისას სვამს.
ბლაზის ცხვირნალა ღამის ცხოველია. დღეს მღვიმის ჭერზე თავდაყირა, თავისუფლად ჩამოკიდებული ატარებს, ხშირად გაშეშებულ, დუნე მდგომარეობაში. ჩვეულებრივ 20–40 ცხოველის პატარა კოლონიებად ცხოვრობს, მაგრამ 3–4 ცხოველის ჯგუფები და მარტოხელა ღამურებიც ხშირად გვხვდება. სხვა ცხვირნალებთან, მღამიობებთან და ფრთაგრძელებთან ერთად ერთ მღვიმეს იყოფს. ზაფხულში მდედრები შვილებთან ერთად სამშობიარო კოლონიებში იკრიბებიან, სადაც 30–400 ცხოველია. შეწყვილება სავარაუდოდ ზამთრის ძილამდე ხდება, ჩანასახის განვითარება კი გაზაფხულამდე ჩერდება. წელიწადში ერთ ნაშიერს შობს. ზამთრის ძილს ევროპაში ჩვეულებრივ ნოემბერში იწყებს, როცა ტემპერატურა 14°C-ზე დაბლა ეცემა, ზამთარს კი მღვიმეებში ატარებს. გადამფრენი არ არის. ჩამოკიდებული ღამურა თუ მღვიმეში დაინახეთ, ჩუმად და სწრაფად გაიარეთ.
საქართველოში ბლაზის ცხვირნალა გადაშენების საფრთხის ქვეშაა (EN B1a+2ab(iii), 2021 წლის ეროვნული შეფასება). მისი გავრცელების ფართობი 500 კმ²-ზე ნაკლებია, ის ადგილები კი, სადაც რეალურად ცხოვრობს, 50 კმ²-ზე ნაკლებს იკავებს. რიცხოვნობა მცირდება. მსოფლიო მასშტაბით სახეობა საფრთხის ქვეშ არ არის (LC, 2016), თუმცა რიცხოვნობა მასაც მცირდება: იტალიაში უკვე გადაშენდა, ევროპაში კი ერთ-ერთ ყველაზე იშვიათ ცხვირნალად ითვლება. მისი მთავარი საფრთხე კოლონიების შეწუხება და მღვიმეებისა და სხვა თავშესაფრების განადგურებაა. საფრთხეა ხმელთაშუაზღვისპირულ ტყეებზე ნადირობის ადგილების დაკარგვაც. საქართველოში ღლიანას მღვიმე, სადაც ის ნახეს, კოლონიებიან შეფასებულ მღვიმეებს შორის ყველაზე საფრთხის ქვეშ მყოფადაა მიჩნეული, მთავარი მიზეზი კი ადამიანის მიერ შეწუხებაა. ასეთი იშვიათი სახეობისთვის ერთი მღვიმის დაკარგვაც დიდი დანაკლისია.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ბლაზის ცხვირნალასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მაგრამ ძალიან იშვიათად. ქვეყანაში მხოლოდ რამდენიმე მღვიმიდანაა ცნობილი, მათ შორის ღლიანას და ყუმისთავის პრომეთეს მღვიმეებიდან. 2022 წლამდე მას სულ ექვსი ჩანაწერი ჰქონდა. ამიტომ საქართველოში გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობადაა შეფასებული.
ბუნებაში თითქმის ვერ გაარჩევთ. ზომა და ფერი ორივეს მსგავსი აქვს. განსხვავება ცხვირის ფოთოლშია: ბლაზის ცხვირნალას შუა მორჩი მაღალი და სწორი, რქასავით წვეტიანია, უნაგირი კი ზემოთ ვიწროვდება. სამხრეთულს მორჩი წინ აქვს მოხრილი, უნაგირი კი ზემოთ განიერი. ეს მხოლოდ ხელში დაჭერილ ცხოველზე ჩანს, ამიტომ სახეობას ღამურების მკვლევარი ადგენს.
პატარაა: 7–15 გ იწონის, თავ-ტანი 46,5–54 მმ აქვს, ფრთების გაშლა კი 27–31 სმ. დიდ ცხვირნალაზე შესამჩნევად პატარაა, მცირე ცხვირნალაზე კი დიდი. სამხრეთულ ცხვირნალას ზომით თითქმის ზუსტად ემთხვევა.
თითქმის მხოლოდ ღამის პეპლებს. ძირითადად ფრენისას იჭერს, ზოგჯერ ფოთლიდან ან მიწიდან იღებს. ნელა და მოქნილად დაფრინავს და წამით ჰაერში გაჩერებაც შეუძლია.
არა, შხამიანი არ არის და თავს არ გესხმით. მაგრამ ნებისმიერ ღამურას შიშველი ხელით ნუ შეეხებით, რადგან ცოფი გარეგნობით ვერ გამოირიცხება. თუ გიკბინათ ან დაგკაწრათ, ადგილი საპნითა და წყლით მინიმუმ 15 წუთი დაიბანეთ და მაშინვე მიმართეთ ექიმს. გადაუდებელ შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
საქართველოში გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობადაა შეფასებული (EN, 2021). მსოფლიოში საფრთხის ქვეშ არ არის (LC, 2016), მაგრამ რიცხოვნობა მცირდება. მისთვის მთავარი საფრთხე მღვიმეებში კოლონიების შეწუხება და თავშესაფრების განადგურებაა. მღვიმეში ღამურებს ნუ შეაწუხებთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
