მთიანეთის მიწის კურდღელი
Allactaga williamsi
Mohammad Amin Ghaffari · Garmi, Ardabil Province, Iran
მთავარი მონაცემები
- კვება
- თესლი, მწერები, მცენარეთა მწვანე ნაწილები
- სტატუსი საქართველოში
- არსებობა დასადასტურებელია
- ზომა
- სხეული 10,2–14,6 სმ, კუდი 16,7–25,5 სმ, 54–143 გ
- ჰაბიტატი
- ნახევრად უდაბნო, მთის მშრალი სტეპი, 2500 მ-მდე
- ოჯახი
- Dipodidae
- კონსერვაცია
- LC / DD
მთიანეთის მიწის კურდღელი მცირე მიწის კურდღლის უფრო დიდი ნათესავია: 143 გ-მდე იწონის, კუდი კი 25 სმ-მდე აქვს. ძირითადად ანატოლიაში, სომხეთში, აზერბაიჯანსა და ირანში ცხოვრობს, ნახევრად უდაბნოებსა და მთის მშრალ სტეპებში. საქართველოში მხოლოდ სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან, ელდარისა და ჭაჭუნას ხეობებიდანაა ცნობილი. ქვეყანაში მისი არსებობა სადავოა და ახალ დადასტურებას საჭიროებს. თუ ამ ადგილებში ღამით დიდ ხტუნიას შეამჩნევთ, ფოტო განსაკუთრებით ღირებული იქნება.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მთიანეთის მიწის კურდღელი
დიდყურა, გრძელფეხა მღრღნელია, რომელიც უკანა ფეხებზე დახტის. ზურგი მომურო-ოხრისფერია, გვერდები და მუცელი სუფთა თეთრი. გრძელი კუდის ბოლოზე ბრტყელი, სამფეროვანი ფუნჯი აქვს. ყველაზე ადვილად მცირე მიწის კურდღელს ერევა, რომელიც უფრო პატარა და ნაცრისფერია.
სხეული 10,2–14,6 სმ-ია, კუდი 16,7–25,5 სმ, ყური 3,8–5,1 სმ, უკანა ტერფი 6,1–7,4 სმ. წონა 54–143 გ-ია, მამრები და მდედრები ზომით თითქმის არ განსხვავდება.
თავი და ზურგი მომურო-ოხრისფერია, გვერდები და მუცელი სუფთა თეთრი. კუდის ფუნჯი ფართო და ბრტყელია: დაახლოებით 2 სმ-იანი კაშკაშა ოხრისფერი რგოლი, 4 სმ-იანი შავი ნაწილი და 2 სმ-იანი თეთრი ბოლო.
უკანა თითები ქვემოდან მოკლე, რბილი თეთრი ბეწვით არის დაფარული, მცირე მიწის კურდღელს კი შიშველი აქვს. მცირე მიწის კურდღელი 77 გ-მდე იწონის და ზურგი ქვიშისფერ-ნაცრისფერი აქვს. ორივე ელდარის ხეობაშია ნაპოვნი, ამიტომ ფოტოზე ზომა, ფერი და კუდის ფუნჯი შეადარეთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ძირითადად ნახევრად უდაბნოებსა და მთის მშრალ სტეპებში ცხოვრობს, მაგრამ სუბალპურ მდელოებზეც ადის, დაახლოებით 2500 მ-მდე. სხვადასხვა ადგილს ეგუება: ნახევრად დამაგრებულ ქვიშიან დიუნებს, კლდოვან გაშიშვლებებს და მარილნარიან ადგილებს. ყველაზე მეტად იშვიათი ავშნისა და ბალახის ლაქებს ეტანება. დარღვეულ ადგილებშიც ცხოვრობს, თუ საკმარისი ბუნებრივი ჰაბიტატი რჩება, სახნავებში კი ჩვეულებრივ არ გვხვდება. საქართველოში ნაპოვნია ელდარისა და ჭაჭუნას ხეობებში.
ძირითადად თესლსა და მწერებს ჭამს, ნაკლებად კი მცენარეთა მწვანე ნაწილებსა და ბოლქვებს. გაზაფხულზე უფრო მეტად მწერებითა და მწვანე ნაწილებით იკვებება, ზაფხულში მცენარეთა სხვადასხვა ნაწილით, შემოდგომაზე კი თესლით.
ღამის ცხოველია: მზის ჩასვლიდან 1,5–2 საათში გამოდის და განთიადამდე სოროში ბრუნდება. ნოემბრიდან თებერვლამდე ზამთრის ძილს ეძლევა. სორო მარტივია: 90–200 სმ სიგრძის ერთი გვირაბი, რომელიც 20–80 სმ სიღრმეზე ბუდის კამერით მთავრდება. შესასვლელს მიწით ხურავს, ზოგ სოროს კი სათადარიგო გასასვლელიც აქვს. თურქეთში ყურებიანი ბუს ხშირი ნადავლია. გამრავლება მარტის ბოლოდან ივნისამდე და აგვისტოდან ოქტომბრამდე აღინიშნება. მაკეობა 25–30 დღეა, ნაშიერში 2–8 ბოკვერია. გამოზამთრებულ მდედრს წელიწადში ორი ნაშიერი შეიძლება ჰყავდეს. ტყვეობაში ერთად მოთავსებული ცხოველები ერთმანეთს ძლიერ ებრძვიან, ზოგჯერ სასიკვდილოდაც.
მსოფლიოში მთიანეთის მიწის კურდღელი ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016). არეალი ფართოა და საერთო რიცხოვნობა დიდი, თუმცა სიმჭიდროვე დაბალია. აზერბაიჯანის ნაწილში ჩვეულებრივია, თურქეთის ნაწილში კი გაიშვიათდა და ზოგან გაქრა. მთავარი საფრთხე სტეპების სახნავად გადაქცევაა. საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებით მონაცემები არასაკმარისია (DD), რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია, ქვეყანაში მისი არსებობა კი დაუდასტურებლად ითვლება.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მთიანეთის მიწის კურდღელთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
შესაძლოა. ის ნაპოვნია სამხრეთ-აღმოსავლეთში, ელდარისა და ჭაჭუნას ხეობებში, და სამხრეთ-აღმოსავლეთი საქართველო მის არეალში შედის. თუმცა ქვეყანაში მისი არსებობა დაუდასტურებლად ითვლება. ამიტომ ამ ადგილებში გადაღებული ყოველი ფოტო ღირებულია.
მთიანეთის მიწის კურდღელი უფრო დიდია, 54–143 გ, ზურგი მომურო-ოხრისფერი აქვს, კუდის ფუნჯის ფუძე კი კაშკაშა ოხრისფერი. მცირე მიწის კურდღელი 77 გ-მდე იწონის და ზურგი ქვიშისფერ-ნაცრისფერი აქვს. უკანა თითებიც განსხვავდება, მაგრამ ეს მხოლოდ ხელში ჩანს, ამიტომ ფოტოზე ზომა და ფერი შეადარეთ.
ძირითადად თესლსა და მწერებს, ნაკლებად მცენარეთა მწვანე ნაწილებსა და ბოლქვებს. გაზაფხულზე მეტად მწერებს ჭამს, შემოდგომაზე კი თესლს. საკვებს ღამით ეძებს.
მსოფლიოში არა: ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016). თურქეთის ნაწილში კი გაიშვიათდა და ზოგან გაქრა, რადგან სტეპები სახნავად იქცა. საქართველოში მონაცემები არასაკმარისია (DD).
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
