მცირე მიწის კურდღელი
Allactaga elater
Ralph Martin · Kurshim District
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- სხეული 9–12 სმ, კუდი 14–19 სმ, 32–77 გ
- კვება
- თესლი, მცენარეთა მწვანე ნაწილები, მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, ცოტა ცნობილი
- ჰაბიტატი
- ნახევრად უდაბნო, მშრალი ხეობები
- ოჯახი
- Dipodidae
- კონსერვაცია
- LC / DD
მცირე მიწის კურდღელი პატარა მღრღნელია, რომელიც კენგურუსავით უკანა ფეხებზე დახტის: ერთ ნახტომში 2 მ-მდე გადის. კუდი სხეულზე ბევრად გრძელია და ბოლოში შავ-თეთრი ფუნჯით მთავრდება. საქართველოში სამხრეთ-აღმოსავლეთშია გავრცელებული: ივრისა და ელდარის ხეობებში, ჭათმის ხეობასა და ჯანდარის ტბასთან. ღამის ცხოველია, ამიტომ დღისით თითქმის არ ჩანს. საქართველოში მის შესახებ ძალიან ცოტა რამ არის ცნობილი, ამიტომ ყოველი ფოტო მნიშვნელოვანია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მცირე მიწის კურდღელი
პატარა მღრღნელია მოკლე წინა და ძალიან გრძელი უკანა ფეხებით, დიდი ყურებითა და გრძელი კუდით, რომლის ბოლოზე ბრტყელი შავ-თეთრი ფუნჯია. ზურგი ქვიშისფერ-ნაცრისფერია, გვერდები და მუცელი სუფთა თეთრი. საქართველოში ყველაზე ადვილად მთიანეთის მიწის კურდღელს ერევა, რომელიც უფრო დიდია.
სხეული 9–12 სმ-ია, კუდი 14–19 სმ, ყური 2,8–4,1 სმ, უკანა ტერფი 4,3–5,8 სმ. წონა 32–77 გ-ია, მამრები და მდედრები ზომით თითქმის არ განსხვავდება.
თავი და ზურგი თიხისფერ-ნაცრისფრიდან ქვიშისფერ-ნაცრისფრამდეა, მოყვითალო, მოვარდისფრო ან ოხრისფერი ელფერით. გვერდები და მუცელი სუფთა თეთრია, თეძოზე თეთრი ზოლი გასდევს. კუდის ფუნჯი სამფეროვანია: მოკლე თეთრი ან მოყვითალო რგოლი, 2–3,5 სმ-იანი შავი ნაწილი და 1,5–2 სმ-იანი თეთრი ბოლო.
მთიანეთის მიწის კურდღელი უფრო დიდია, 54–143 გ, ზურგი მომურო-ოხრისფერი აქვს, უკანა თითები კი ქვემოდან რბილი თეთრი ბეწვით აქვს დაფარული. მცირე მიწის კურდღელს უკანა თითები ქვემოდან შიშველი აქვს. ეს ნიშანი მხოლოდ ხელში ჩანს, ამიტომ ფოტოზე ზომა, ფერი და კუდის ფუნჯი შეადარეთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
უდაბნოსა და ნახევრად უდაბნოს ცხოველია. გაურბის როგორც სრულიად შიშველ, უბუჩქო სივრცეებს, ისე ძალიან ხშირ მცენარეულობას. ქვიშაში არ ცხოვრობს, თუმცა ქვიშიან ადგილებს კვეთს და ქვიშიან მასივებში მკვრივი ნიადაგის პატარა ნაკვეთებს იკავებს. დარღვეულ ადგილებსა და სასოფლო-სამეურნეო მიწების განაპირასაც გვხვდება. საქართველოში ნაპოვნია ივრის, ელდარისა და ჭათმის ხეობებში და ჯანდარის ტბასთან, 2017 წლის სექტემბერში კი ივრის ზეგანზე გადაიღეს.
თესლსა და მცენარეთა მწვანე ნაწილებს ჭამს, სამხრეთ რეგიონებში დაახლოებით თანაბრად. მწერები და მცენარეთა მიწისქვეშა ნაწილები რაციონის მუდმივი, მაგრამ მცირე ნაწილია. ადრე გაზაფხულზე და ზაფხულის ბოლოს ძირითადად მწვანე ნაწილებს ჭამს, გვიან გაზაფხულზე, ზაფხულის დასაწყისსა და შემოდგომაზე კი თესლს. ერთ ადგილზე მისი საკვები 21–58 სახეობის ბუჩქი და ბალახია.
შებინდების და ღამის ცხოველია: მზის ჩასვლიდან 15–25 წუთში გამოდის. გაზაფხულსა და ზაფხულში მთელი ღამე აქტიურია, შემოდგომაზე კი ძირითადად ღამის პირველ ნახევარში. შუა აზიაში 2,5–4,5 თვე ზამთრის ძილს ეძლევა, ამიერკავკასიაში კი ზამთრის ძილი არ აღინიშნება, მხოლოდ აქტივობა იკლებს. ნელა უკანა ფეხებით მონაცვლეობით დადის, სწრაფად კი ნახტომებით დარბის: ნახტომი 202 სმ-მდეა, სიჩქარე 8,3 მ/წმ-მდე. საფრთხისას ზიგზაგებით გარბის, ზევით ხტება და ბუჩქის ქვეშ იმალება. ზაფხულის სორო მარტივია, 45–300 სმ სიგრძის, ბუდის კამერა ჩვეულებრივ 40–70 სმ სიღრმეზეა, შესასვლელს კი მიწით ხურავს. ამიერკავკასიაში გამრავლებას თებერვალში იწყებს, პიკი კი აპრილსა და აგვისტო–სექტემბერშია. მაკეობა 20–21 დღეა, ნაშიერში 1–9 ბოკვერია. მდედრს წელიწადში 2–3 ნაშიერი ჰყავს, ბოკვრებს კი 35–40 დღე აწოვებს. გაზაფხულზე დაბადებულები შემოდგომაზე, 2,5–3,5 თვისანი მწიფდებიან.
მსოფლიოში მცირე მიწის კურდღელი ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016): სერიოზული საფრთხე არ ემუქრება და ბევრ დაცულ ტერიტორიაზე ცხოვრობს. საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებით მონაცემები არასაკმარისია (DD), რიცხოვნობის ტენდენცია კი უცნობია. საქართველოს წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის. სახეობის მდგომარეობის შესაფასებლად ქვეყანაში ახალი დაკვირვებებია საჭირო.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მცირე მიწის კურდღელთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
სამხრეთ-აღმოსავლეთში: ივრის, ელდარისა და ჭათმის ხეობებში და ჯანდარის ტბასთან. 2017 წლის სექტემბერში ივრის ზეგანზე გადაიღეს.
დიდი ყურები და გრძელი უკანა ფეხები აქვს და ნახტომებით მოძრაობს, რაც კურდღელს ამსგავსებს. სინამდვილეში ის მღრღნელია, ხტუნიების ოჯახიდან. მსგავს სახელს ამ გვარს რუსულადაც უწოდებენ.
მცირე მიწის კურდღელი უფრო პატარაა, 32–77 გ, ზურგი ქვიშისფერ-ნაცრისფერი აქვს და უკანა თითები ქვემოდან შიშველი. მთიანეთის მიწის კურდღელი 143 გ-მდე იწონის, ზურგი მომურო-ოხრისფერია, უკანა თითები კი ქვემოდან თეთრი ბეწვით აქვს დაფარული. ორივე ელდარის ხეობაშია ნაპოვნი, ამიტომ ფოტოზე ზომა და ფერი შეადარეთ.
მსოფლიოში არა: ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016). საქართველოში 2021 წლის შეფასებით მონაცემები არასაკმარისია (DD) და რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია. ამიტომ ქვეყანაში ყოველი დაკვირვება ღირებულია.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
