ჩვეულებრივი წყრომი
Otus scops
Carpodacus · ტაშკენტის ბოტანიკური ბაღი
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 16–21 სმ
- კვება
- მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი მიგრანტი
- ჰაბიტატი
- ღია ტყე და პარკი
- ოჯახი
- Strigidae
- კონსერვაცია
- ნაკლ. საფრთხე
ჩვეულებრივი წყრომი (Otus scops) პატარა ბუა ყურის კონებითა და ყვითელი თვალებით. ზრდასრული ფრინველის სიგრძე ხშირად დაახლოებით 16–21 სმ-ია, თუმცა ეს ზომა სახეობას ზოგადად ეხება. საქართველოში ბუდობს და გადაფრენისასაც გაივლის, ზამთარში კი აქ არ რჩება. აქ მის ყოფნას ფოტოები, ხმის ჩანაწერები და რგოლით მონიშნული ფრინველების მონაცემები ადასტურებს. ადამიანისთვის პირდაპირ საფრთხეს არ ქმნის. მსოფლიო მასშტაბით ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობად ითვლება, საქართველოს 2024 წლის ჩამონათვალი კი იმავე კატეგორიას ქვეყნისთვისაც უთითებს. ქართულად წყრომსაც ეძახიან და ჩვეულებრივ წყრომსაც, მეცნიერულად კი Strigidae-ს ოჯახს მიაკუთვნებენ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩვეულებრივი წყრომი
პატარა, ჩასხმული ბუაა, თავზე ყურის კონებითა და ყვითელი თვალებით. ბუმბული ხის ქერქის ფერისაა, ამიტომ ხეზე ძნელი შესამჩნევია. 2024 წლისთვის საქართველოში ბუდობს და გადამფრენი ფრინველია. ჩვეულებრივ ჭოტში ერევათ, მაგრამ ჭოტს ყურის კონები არ აქვს და დღისითაც უფრო ხშირად ჩანს.
ჩვეულებრივი წყრომი პატარა ბუა. სიგრძით ხშირად დაახლოებით 16–21 სმ-ია, წონით კი ხშირად დაახლოებით 60–135 გ. ფრთების გაშლილი სიგანე დაახლოებით 47–64 სმ-ია. ეს ზომები ოდნავ შეიძლება განსხვავდებოდეს. მდედრი საშუალოდ მამრზე მძიმეა. თავზე პატარა ყურის კონები აქვს, თუმცა დღისით ისინი ხან ჩაკეცილია და ყოველთვის არ ჩანს. თვალები ყვითელია და არა მუქი, ნისკარტი კი მოკლე და კაუჭივით მოხრილი. ფრთები შედარებით გრძელი და ვიწრო აქვს, რაც შორ გადაფრენას შეეფერება. კუდი მოკლეა.
შეფერილობა რუხ-ყავისფერიდან მოწითალომდე იცვლება, მაგრამ ორივე ფერის ფრინველი ხის ქერქს ჰგავს, მუქი გრძივი ზოლებითა და წინწკლებით. მხარზე ხშირად ღია ხაზი ჩანს. მუცლის მხარე ზურგის მხარეზე ღიაა და ჭრელია. ახალგაზრდა ფრინველი უფრო ფაფუკია. ბუნებაში ფერის ტიპის გარჩევა არ გჭირდებათ, საკმარისია სახეობის ამოცნობა. ღამით ხმაც გეხმარებათ: ერთმარცვლიანი, რიტმულად განმეორებული სასტვენი ჭოტის ხმას არ ჰგავს.
ჭოტი (Athene noctua) ზომით მსგავსია, მაგრამ ყურის კონები არ აქვს და ტანი უფრო მკვეთრად აქვს დალაქავებული. ხშირად ბინდისას და დღისითაც ჩანს, 2024 წლისთვის კი საქართველოში მთელი წლის მობინადრეა. ჩვეულებრივი ბუ (Strix aluco) გაცილებით დიდია და მუქი თვალები აქვს; ყურის კონები მასაც არ აქვს. ბუკიოტი (Aegolius funereus) პატარა ტყის ბუა ყვითელი თვალებით, ოღონდ ყურის კონების გარეშე. ყურებიანი ბუ (Asio otus) უფრო დიდია, გრძელი ყურის კონები და ნარინჯისფერი თვალები აქვს და ისიც მთელი წლის მობინადრეა. ზარნაშო (Bubo bubo) ბევრად დიდია. ბუხრინწა (Tyto alba) ღია ფერისაა, გულის ფორმის სახით, და 2014 წლის წითელ ნუსხაშია. ფერმკრთალი წყრომი (Otus brucei) საქართველოს 2024 წლის ჩამონათვალში არ არის. კვიპროსის წყრომი (Otus cyprius) ცალკე სახეობაა და კვიპროსზე ცხოვრობს.
თუ საქართველოში ზაფხულის ღამეს პატარა, ყვითელთვალა ბუ ყურის კონებით ერთსა და იმავე სასტვენს იმეორებს, ეს ჩვეულებრივი წყრომია და არა ზარნაშო. ადამიანისთვის პირდაპირ საფრთხეს არ ქმნის, მაგრამ ხელში არ აიყვანოთ.
ჩვეულებრივი წყრომი ნახევრად ღია ადგილებში ცხოვრობს, სადაც ხეებია: ტყის პირას, მეჩხერ ფოთლოვან ტყეში, პარკებში, ბაღებში, ხეებიან სოფლის მიდამოებში და მცენარეებით დაფარულ კლდოვან ადგილებში. მკვრივი, დახურული ტყე მისთვის ნაკლებად ჩვეულია. ეს აღწერა სახეობას ზოგადად ეხება და არა მხოლოდ საქართველოს. საქართველოში 2024 წლისთვის დადასტურებული მობუდარი მიგრანტია: აქ ბუდობს, ზამთარში კი არ რჩება. მისი ყოფნა მთლიანად ქვეყნისთვისაა დადასტურებული, ამიტომ ნუ ელით, რომ ყველგან თანაბრად გვხვდება, მათ შორის უხეო მაღალ ზეგნებზე ან მკვრივ, დახურულ ტყეში. თუ მის ნახვას ცდილობთ, ეძებეთ ბუდობის სეზონსა და გადაფრენის დროს.
გავრცელების სხვა ნაწილებში ძირითადად მწერებით იკვებება: ჩრჩილებით, კალიებით, ხოჭოებითა და ციკადებით. ჭამს ობობებს, მატლებსა და ჭიაყელებსაც. თაგვი, პატარა ფრინველი, ხვლიკი ან ბაყაყი იშვიათი ნადავლია და მის საკვებში მცირე ადგილი უჭირავს. ნადავლს ხშირად ტოტიდან იჭერს ან შუქთან მისულ მწერებს იტაცებს.
საქართველოში გადამფრენი ფრინველია: 2024 წლისთვის აქ ბუდობს, ზამთარში კი არ რჩება. ევროპის წყრომები ძირითადად საჰარის სამხრეთით იზამთრებენ. ხმელთაშუაზღვისპირეთში ნაწილი მთელი წელი ადგილზე რჩება, მაგრამ საქართველოში ასე არ არის. ძირითადად ღამითაა აქტიური, განსაკუთრებით მზის ჩასვლიდან შუაღამემდე. დღისით ტოტზე გამართული დგას, ყურის კონები კი ხშირად ჩაკეცილი აქვს. ხის ქერქის ფერისაა, ამიტომ ხშირად ჯერ მისი ხმა ისმის და მერე თვითონ ჩანს. მამალი თავის ტერიტორიას მოკლე, ერთმარცვლიანი სასტვენით ნიშნავს. სასტვენი ყოველ ორ-სამ წამში მეორდება და შეიძლება ათეულობით წუთი გაგრძელდეს. მდედრის ხმა მსგავსია, ოდნავ მაღალი. საქართველოში ზაფხულის ღამეს სწორედ ეს ერთფეროვანი სასტვენია მისი ამოცნობის მთავარი ნიშანი. ჩვეულებრივ ხის ფუღუროში ბუდობს, იშვიათად კედლის ღრუში ან სხვა ფრინველის ძველ ბუდეში. ხელოვნურ საბუდარ ყუთსაც იკავებს. სახეობის საერთო მონაცემებით, ბუდეში ხშირად სამიდან ხუთამდე თეთრი კვერცხია. კვერცხებზე ძირითადად მდედრი ზის, დაახლოებით 24–25 დღე. ბარტყები ბუდეს დაახლოებით სამ-ოთხ კვირაში ტოვებენ. თუ წყრომს შეხვდებით, დატოვეთ ადგილზე და ხელში ნუ აიყვანთ.
IUCN Red List-ზე Otus scops ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის; იქ ბუსნაირებიდან შეტანილია ბუხრინწა (Tyto alba, EN D1). სახეობის დონეზე დოკუმენტირებული წნეხია ჰაბიტატის დაკარგვა და ფრაგმენტაცია, მწერების შემცირება პესტიციდებით და ფუღუროიანი ხეების კარგვა. CITES-ის II დანართშია — საერთაშორისო ვაჭრობა რეგულირდება. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩვეულებრივი წყრომთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. ჩვეულებრივი წყრომი საქართველოში ბუდობს და გადამფრენი ფრინველია. აქ მისი ყოფნა დადასტურებულია ფოტოებით, ხმის ჩანაწერებითა და რგოლით მონიშნული ფრინველების მონაცემებით.
ნახევრად ღია ადგილებში, სადაც ხეებია: ტყის პირას, პარკებსა და ბაღებში, ხეებიან სოფლის მიდამოებში. საქართველოში მისი ყოფნა დადასტურებულია, მაგრამ მთელი ქვეყნის დონეზე და არა ცალკეული რეგიონების მიხედვით.
პატარა ბუაა, თავზე ყურის კონებით, ყვითელი თვალებითა და ხის ქერქის ფერის ბუმბულით. ღამით ხმითაც იცნობთ: მოკლე სასტვენი ყოველ ორ-სამ წამში მეორდება. ჭოტისგან ყურის კონებით გაარჩევთ: ჭოტს ისინი არ აქვს და დღისითაც უფრო ხშირად ჩანს.
სიგრძით ხშირად დაახლოებით 16–21 სმ-ია, ფრთების გაშლილი სიგანე კი დაახლოებით 47–64 სმ-ია. ეს ზომები სახეობას ზოგადად ეხება.
ძირითადად მწერებით იკვებება. პატარა ხერხემლიან ცხოველებს მხოლოდ იშვიათად ჭამს.
ბუდობის სეზონზე და გადაფრენის დროს. ზამთარში საქართველოში მობინადრედ არ ითვლება. ყველაზე ადვილად ღამით ისმის, ამიტომ მის საპოვნელად ღამით ყური მიუგდეთ.
დიახ. საქართველოში ბუდობს და ბუდისთვის ჩვეულებრივ ხის ფუღუროს იყენებს. ბუდეში ხშირად სამიდან ხუთამდე თეთრი კვერცხია. კვერცხებზე ჯდომა დაახლოებით 24–25 დღე გრძელდება, ამ საქმის დიდი ნაწილი კი მდედრს აკისრია. ეს ციფრები სახეობას ზოგადად ეხება, არა მხოლოდ საქართველოს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიო მასშტაბით „ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფ“ სახეობად ითვლება. საქართველოს 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნისთვისაც იმავე კატეგორიას უთითებს, 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი არ შედის. ველური ფრინველია, ამიტომ ხელს ნუ ახლებთ და ნუ დაიჭერთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
