ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში ძირითადი ნადავლი ძუძუმწოვარია — მემინდვრიდან და ვირთაგვიდან კურდღლამდე და იშვიათად უფრო დიდ მსხვერპლამდე — აგრეთვე ფრინველი, მათ შორის სხვა მტაცებელი და ბუ. იღებს აგრეთვე ქვეწარმავალს, ამფიბიასა და მსხვილ უხერხემლოს. ნადირობს ძირითადად ღია ან ნახევრად ღია ადგილას, მიწაზე ან ჰაერში. ნადავლს ხშირად მთლიანად ყლაპავს; მონელებადი ნაწილი მოგვიანებით ბურთის სახით ამოაგდებს (პელეტი). ეს სახეობის დონის კვებაა და არა გაზომილი ქართული მენიუ.
ზარნაშო
Bubo bubo
მოუსმინე ხმას
Jesús María Moro Deordal
ევრაზიის უდიდესი ბუ გრძელი ყურის კონებითა და ნარინჯისფერი თვალებით. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც მთელი წლის რეზიდენტი და მობუდარი.
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
- ზომა
- 58–71 სმ
- კვება
- ძუძუმწოვრები და ფრინველები
- სტატუსი საქართველოში
- მთელი წლის რეზიდენტი
- ჰაბიტატი
- კლდე და ტყის პირი
- ოჯახი
- Strigidae
- კონსერვაცია
- ნაკლ. საფრთხე
ზარნაშო (Bubo bubo) დიდი ბუა ოჯახიდან Strigidae და საქართველოში დადასტურებული მთელი წლის რეზიდენტია. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს YR-R-ად: მობუდარი, წლის განმავლობაში ადგილზე. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო. ქართული სახელია ზარნაშო; იხმარება აგრეთვე ჩვეულებრივი ზარნაშო. ჭოტი (Athene noctua) სხვა სახეობაა და არა ამ სახელის სინონიმი. ზრდასრული სახეობის დონეზე სიგრძე ხშირად დაახლოებით 58–71 სმ-ია, გრძელი ყურის კონებითა და ნარინჯისფერი ან ოქროსფერ-ყვითელი თვალებით. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ეროვნულადაც უთითებს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ზარნაშო
ევრაზიის უდიდესი ბუა გრძელი ყურის კონებითა და ნარინჯისფერი თვალებით. საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალით მთელი წლის რეზიდენტია. ჩვეულებრივი აბნევა ყურებიანი ბუა, რომელიც გაცილებით პატარა და წვრილია.
სიგრძე სახეობის დონეზე ხშირად დაახლოებით 58–71 სმ-ია, მასა ხშირად დაახლოებით 1,55–4,2 კგ; მდედრი, როგორც წესი, მამრზე მძიმეა (Owl Pages). ფრთების შლილი სახეობის დონის აღწერებში ხშირად დაახლოებით 1,5–1,8 მ (Peregrine Fund). თავი დიდია; ყურის კონები გრძელი და აშკარაა. თვალები ნარინჯისფერი ან ოქროსფერ-ყვითელია — არა მუქი. ნისკარტი მუქია, კაუჭიანი. სახის დისკი მოყვითალო-მურაა მუქი „ჩარჩოთი“. ნიკაპი და ყელი ხშირად თეთრია. ტანი მკვრივია, ფრთები ფართო, ფეხები ბუმბულით დაფარული.
ზედა მხარე მურა-შავი და მოყვითალო-მურაა, ლაქებითა და ზოლებით. მკერდზე ფართო გრძივი ლაქებია; მუცელზე წვრილი განივი წინწკლები. შეფერილობა გეოგრაფიულად იცვლება; ველში ამოცნობა სახეობამდეა და არა ქვესახეობამდე. ახალგაზრდა უფრო ფაფუკია; ყურის კონები და თვალის ფერი მაინც ამოსაცნობია. ხმა ღრმა „უუჰუ“-ა — არა ტყის ბუს რხევადი ჰუჰუ და არა წყრომის ერთმარცვლიანი სასტვენი.
ყურებიანი ბუ (Asio otus) 2024 წლის ჩამონათვალში საქართველოშიც მთელი წლის რეზიდენტია; მასაც ყურის კონები და ნარინჯისფერი თვალები აქვს, მაგრამ ტანი გაცილებით პატარა და წვრილია. ამ ატლასში ცალკე გვერდი ჯერ არ აქვს. ჭაობის ბუ (Asio flammeus) ღია ადგილის სახეობაა, დღისითაც ჩანს, ყურის კონები მოკლეა; ცალკე გვერდი ჯერ არ აქვს. ჩვეულებრივი ბუ (Strix aluco) საშუალო ზომისაა, ყურის კონების გარეშე, მუქი თვალებით; ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს. ჭოტი (Athene noctua) პატარაა, ყვითელი თვალებით, ყურის კონების გარეშე; ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს. წყრომი (Otus scops) პატარაა, ყურის კონებიანი, საქართველოში მობუდარი მიგრანტი; ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს. ბუხრინწა (Tyto alba) გულისებრი სახითაა, ღია; 2014 წლის წითელ ნუსხაშია და ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს. ბუკიოტი (Aegolius funereus) პატარა ტყის ბუა ყვითელი თვალებით; ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს.
პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. არ აიყვანოთ. საქართველოში დიდი, ყურის კონებიანი, ნარინჯისფერთვალა ბუ ეს სახეობაა და არა ჭოტი ან ტყის ბუ.
საქართველოში ეძებეთ კლდოვან ადგილას, ხევში, ტყის პირზე ან ნანგრევთან — არა თანაბრად უხეო ალპურ პლატოზე ან მკვრივ დახურულ ტყის შუაგულში. ეს გვერდი მუნიციპალიტეტების რუკას არ აფერადებს. 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე რეზიდენტობას ადასტურებს, მაგრამ რეგიონების მიხედვით ჩანაწერების სიას არ აქვეყნებს. ქართულ ენციკლოპედიურ ტექსტებში მობინადრე ფრინველადაა მოხსენიებული, რომელიც ყველგან გვხვდება; ეს ზოგადი ფორმულირებაა და არა ამ გვერდზე დასახელებული მუნიციპალიტეტების სია. ბუხრინწას კვებაზე 2025 წლის ქართულ ნაშრომში ზარნაშო მოხსენიებულია როგორც სახეობა, რომელიც ბუხრინწასგან განსხვავებულ ნიშებს იკავებს — მათ შორის მშრალ სტეპს, ნახევრად უდაბნოსა და მკვრივ ტყეს; ეს მეთოდური შენიშვნაა და არა დადასტურებული ლოკალიტეტების რუკა. სახეობის დონეზე ჰაბიტატი კლდოვანი რელიეფია ტყით ან ბუჩქნარით, აგრეთვე ტყის პირი, ხევი, ნანგრევი და ღია სანადირო ადგილი ბუდესთან ახლოს. ბუდობა ხშირად კლდის რაფაზე, ნაპრალში ან გამოქვაბულის შესასვლელთანაა. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი აქ არ არის გამოქვეყნებული. ატლასის რუკა ცარიელია, სანამ დასახელებული ქართული ლოკალიტეტები ისეთი წყაროებიდან არ შეგროვდება, რომლებიც მათ ნამდვილად უთითებენ.
ძირითადად ბინდსა და ღამითაა აქტიური. დღისით იმალება კლდის ნაპრალში, ხის გვირგვინში ან გამოქვაბულში; ზოგჯერ ბინდისას თვალსაჩინო დასაჯდომზეც ჩანს. ტერიტორიულია და წლის განმავლობაში ადგილზე რჩება; შორ მანძილზე მიგრანტი არ არის. მამლის ტერიტორიული ხმა ღრმა, ერთფეროვანი „უუჰუ“-ა; მდედრის ხმა ოდნავ მაღალია. წყვილი ხშირად დუეტს მღერის. ბუდობს კლდის რაფაზე, ნაპრალში ან გამოქვაბულის შესასვლელთან; ზოგჯერ სხვა დიდი ფრინველის ძველ ბუდესაც იკავებს, იშვიათად მიწაზე. ბუდის მასალას თითქმის არ ამატებს. სახეობის დონეზე ნაყარი ხშირად ერთი-ოთხი თეთრი კვერცხია; კრუხობს მდედრი დაახლოებით 31–36 დღე, მამრი საკვებს მოაქვს. ნაშიერი ბუდეს რამდენიმე კვირაში ტოვებს და ახლომდებარე რელიეფზე იმალება. ეს ფართო არეალის ციფრებია და არა ამ გვერდზე ქართული ბუდეების ნიმუში. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მობუდარ რეზიდენტად იღებს. თუ შეხვდებით, დატოვეთ ადგილზე და არ აიყვანოთ; ბუდესთან შეიძლება თავდაცვითი შეტევა.
IUCN-ის წითელ ნუსხაში ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფად (LC) არის შეფასებული. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის; იქ ბუსნაირებიდან შეტანილია ბუხრინწა (Tyto alba, EN D1). საქართველოს პოპულაციის ტენდენცია ამ გვერდზე არ არის გაზომილი. სახეობის დონეზე დოკუმენტირებული წნეხია ელექტროგადამცემ ხაზზე დაღუპვა, გზაზე შეჯახება და სროლა; ეს საქართველოსთვის რანგირებული საფრთხის სია არ არის. CITES-ის II დანართშია — საერთაშორისო ვაჭრობა რეგულირდება. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.
Tomasz Gustyn · საგარეჯო
Barnabás Bancsik · გარდაბანი
Jesús María Moro Deordal
beilan
Aiken Lau
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ზარნაშოსთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას დადასტურებულ მთელი წლის რეზიდენტად იღებს (YR-R): მობუდარი, წლის განმავლობაში ადგილზე. მტკიცებულებაა ფოტო.
კლდოვან ადგილას, ხევში, ტყის პირზე ან ნანგრევთან. ამ გვერდზე მუნიციპალიტეტების სია არ არის და რეგიონული რუკა არ არის შეფერილი. არსებობა ქვეყნის დონეზეა დადასტურებული და არა რეგიონების მიხედვით.
დიდი ზომა, გრძელი ყურის კონები, ნარინჯისფერი თვალები, მურა ლაქებიანი შეფერილობა, ღრმა „უუჰუ“. ყურებიანი ბუ იმავე ნიშნებით გაცილებით პატარაა. ტყის ბუს ყურის კონები არ აქვს და თვალები მუქია.
სახეობის დონეზე სიგრძე ხშირად დაახლოებით 58–71 სმ-ია; ფრთების შლილი ლიტერატურაში ხშირად დაახლოებით 1,5–1,8 მ. მდედრი, როგორც წესი, მამრზე მძიმეა. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.
ძირითადად ძუძუმწოვრებს და ფრინველებს; აგრეთვე სხვა ხერხემლიანსა და მსხვილ უხერხემლოს. საქართველოში კვება ცალკე ამ გვერდზე არ არის შესწავლილი.
მთელი წელი, 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. იქ გავლით მიგრანტად ან მხოლოდ მოზამთრედ არ არის მიჩნეული. ყველაზე ადვილად ღამით ისმის.
კი. 2024 წლის ჩამონათვალის YR-R მობუდარ რეზიდენტს ნიშნავს. ბუდე ჩვეულებრივ კლდის რაფაზე ან ნაპრალშია. ქართული ნაყარის თარიღები ამ გვერდზე ცხრილად არ არის.
ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს. დიდი ბრჭყალები აქვს; ბუდესთან შეიძლება თავდაცვითი შეტევა; არ მიეკარეთ. გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა და 2024 წლის ჩამონათვალში ეროვნულად LC-ია. 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
სიახლეები
