ზარნაშო

Bubo bubo

ევრაზიის უდიდესი ბუ გრძელი ყურის კონებითა და ნარინჯისფერი თვალებით. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც მთელი წლის რეზიდენტი და მობუდარი.

მთელი წლის რეზიდენტი საქართველოში

მოუსმინე ხმას

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

კვება

ძუძუმწოვრები და ფრინველები

სტატუსი საქართველოში

მთელი წლის რეზიდენტი

ზომა

58–71 სმ

ჰაბიტატი

კლდე და ტყის პირი

ოჯახი

Strigidae

კონსერვაცია

ადამიანთან ურთიერთობა: ადამიანისთვის შხამი არ აქვს. დიდი ბრჭყალები აქვს; არ მიეკარეთ და არ აიყვანოთ. ბუდესთან შეიძლება თავდაცვითი შეტევა. ველური ფრინველის დაჭერა არ შეიძლება.

მიმოხილვა

რა არის ზარნაშო

ზარნაშო (Bubo bubo) დიდი ბუა ოჯახიდან Strigidae და საქართველოში დადასტურებული მთელი წლის რეზიდენტია. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს YR-R-ად: მობუდარი, წლის განმავლობაში ადგილზე. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო. ქართული სახელია ზარნაშო; იხმარება აგრეთვე ჩვეულებრივი ზარნაშო. ჭოტი (Athene noctua) სხვა სახეობაა და არა ამ სახელის სინონიმი. ზრდასრული სახეობის დონეზე სიგრძე ხშირად დაახლოებით 58–71 სმ-ია, გრძელი ყურის კონებითა და ნარინჯისფერი ან ოქროსფერ-ყვითელი თვალებით. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ეროვნულადაც უთითებს.

ბოლო განახლება 1 სექტემბერი 2026

გალერეა

ზარნაშო ფოტოებში

ზარნაშო (Bubo bubo) — ლისტა, ნორვეგია — Marton Berntsen — ფოტო: Marton Berntsen
ლისტა, ნორვეგია · 8 ოქტომბერი 2014

ზარნაშო (Bubo bubo) — ბალი, გოჯალი, გილგიტ-ბალტისტანი — Imran Shah — ფოტო: Imran Shah
ბალი, გოჯალი, გილგიტ-ბალტისტანი · 17 მარტი 2020

ზარნაშო (Bubo bubo) — მონსენი, კატალონია — Scarabinol — ფოტო: Scarabinol
მონსენი, კატალონია · 26 მარტი 2025

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ ზარნაშო

ევრაზიის უდიდესი ბუა გრძელი ყურის კონებითა და ნარინჯისფერი თვალებით. საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალით მთელი წლის რეზიდენტია. ჩვეულებრივი აბნევა ყურებიანი ბუა, რომელიც გაცილებით პატარა და წვრილია.

01
სიგრძე სახეობის დონეზე ხშირად დაახლოებით 58–71 სმ-ია, მასა ხშირად დაახლოებით 1,55–4,2 კგ; მდედრი, როგორც წესი, მამრზე მძიმეა (Owl Pages). ფრთების შლილი სახეობის დონის აღწერებში ხშირად დაახლოებით 1,5–1,8 მ (Peregrine Fund). თავი დიდია; ყურის კონები გრძელი და აშკარაა. თვალები ნარინჯისფერი ან ოქროსფერ-ყვითელია — არა მუქი. ნისკარტი მუქია, კაუჭიანი. სახის დისკი მოყვითალო-მურაა მუქი „ჩარჩოთი“. ნიკაპი და ყელი ხშირად თეთრია. ტანი მკვრივია, ფრთები ფართო, ფეხები ბუმბულით დაფარული.
02
ზედა მხარე მურა-შავი და მოყვითალო-მურაა, ლაქებითა და ზოლებით. მკერდზე ფართო გრძივი ლაქებია; მუცელზე წვრილი განივი წინწკლები. შეფერილობა გეოგრაფიულად იცვლება; ველში ამოცნობა სახეობამდეა და არა ქვესახეობამდე. ახალგაზრდა უფრო ფაფუკია; ყურის კონები და თვალის ფერი მაინც ამოსაცნობია. ხმა ღრმა „უუჰუ“-ა — არა ტყის ბუს რხევადი ჰუჰუ და არა წყრომის ერთმარცვლიანი სასტვენი.
03
ყურებიანი ბუ (Asio otus) 2024 წლის ჩამონათვალში საქართველოშიც მთელი წლის რეზიდენტია; მასაც ყურის კონები და ნარინჯისფერი თვალები აქვს, მაგრამ ტანი გაცილებით პატარა და წვრილია. ამ ატლასში ცალკე გვერდი ჯერ არ აქვს. ჭაობის ბუ (Asio flammeus) ღია ადგილის სახეობაა, დღისითაც ჩანს, ყურის კონები მოკლეა; ცალკე გვერდი ჯერ არ აქვს. ჩვეულებრივი ბუ (Strix aluco) საშუალო ზომისაა, ყურის კონების გარეშე, მუქი თვალებით; ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს. ჭოტი (Athene noctua) პატარაა, ყვითელი თვალებით, ყურის კონების გარეშე; ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს. წყრომი (Otus scops) პატარაა, ყურის კონებიანი, საქართველოში მობუდარი მიგრანტი; ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს. ბუხრინწა (Tyto alba) გულისებრი სახითაა, ღია; 2014 წლის წითელ ნუსხაშია და ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს. ბუკიოტი (Aegolius funereus) პატარა ტყის ბუა ყვითელი თვალებით; ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს.
04
პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. არ აიყვანოთ. საქართველოში დიდი, ყურის კონებიანი, ნარინჯისფერთვალა ბუ ეს სახეობაა და არა ჭოტი ან ტყის ბუ.

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში ეძებეთ კლდოვან ადგილას, ხევში, ტყის პირზე ან ნანგრევთან — არა თანაბრად უხეო ალპურ პლატოზე ან მკვრივ დახურულ ტყის შუაგულში. ეს გვერდი მუნიციპალიტეტების რუკას არ აფერადებს. 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე რეზიდენტობას ადასტურებს, მაგრამ რეგიონულ გაზეთირს არ აქვეყნებს. NPLG საქართველოში მას მობინადრე ფრინველად ასახელებს და წერს, რომ გვხვდება ყველგან; ეს ენციკლოპედიური ფორმულირებაა და არა ამ გვერდზე დასახელებული მუნიციპალიტეტების სია. ქართულ ნაშრომში ბუხრინწას კვებაზე (Kitel და Bukhnikashvili 2025) ზარნაშო მოხსენიებულია როგორც სახეობა, რომელიც ბუხრინწასგან განსხვავებულ ნიშებს იკავებს — მათ შორის მშრალ სტეპს, ნახევრად უდაბნოსა და მკვრივ ტყეს; ეს მეთოდური შენიშვნაა და არა დადასტურებული ლოკალიტეტების რუკა. სახეობის დონეზე ჰაბიტატი კლდოვანი რელიეფია ტყით ან ბუჩქნარით, აგრეთვე ტყის პირი, ხევი, ნანგრევი და ღია სანადირო ადგილი ბუდესთან ახლოს. ბუდობა ხშირად კლდის რაფაზე, ნაპრალში ან გამოქვაბულის შესასვლელთანაა. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი აქ არ არის გამოქვეყნებული. ატლასის რუკა ცარიელია, სანამ დასახელებული ქართული ლოკალიტეტები ისეთი წყაროებიდან არ შეგროვდება, რომლებიც მათ ნამდვილად უთითებენ.

კვება

ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში ძირითადი ნადავლი ძუძუმწოვარია — მემინდვრიდან და ვირთაგვიდან კურდღლამდე და იშვიათად უფრო დიდ მსხვერპლამდე — აგრეთვე ფრინველი, მათ შორის სხვა მტაცებელი და ბუ. იღებს აგრეთვე ქვეწარმავალს, ამფიბიასა და მსხვილ უხერხემლოს. ნადირობს ძირითადად ღია ან ნახევრად ღია ადგილას, მიწაზე ან ჰაერში. ნადავლს ხშირად მთლიანად ყლაპავს; მონელებადი ნაწილი მოგვიანებით ბურთის სახით ამოაგდებს (პელეტი). ეს სახეობის დონის კვებაა და არა გაზომილი ქართული მენიუ.

ქცევა

ძირითადად ბინდსა და ღამითაა აქტიური. დღისით იმალება კლდის ნაპრალში, ხის გვირგვინში ან გამოქვაბულში; ზოგჯერ ბინდისას თვალსაჩინო დასაჯდომზეც ჩანს. ტერიტორიულია და წლის განმავლობაში ადგილზე რჩება; შორ მანძილზე მიგრანტი არ არის. მამლის ტერიტორიული ხმა ღრმა, ერთფეროვანი „უუჰუ“-ა; მდედრის ხმა ოდნავ მაღალია. წყვილი ხშირად დუეტს მღერის. ბუდობს კლდის რაფაზე, ნაპრალში ან გამოქვაბულის შესასვლელთან; ზოგჯერ სხვა დიდი ფრინველის ძველ ბუდესაც იკავებს, იშვიათად მიწაზე. ბუდის მასალას თითქმის არ ამატებს. სახეობის დონეზე ნაყარი ხშირად ერთი-ოთხი თეთრი კვერცხია; კრუხობს მდედრი დაახლოებით 31–36 დღე, მამრი საკვებს მოაქვს. ნაშიერი ბუდეს რამდენიმე კვირაში ტოვებს და ახლომდებარე რელიეფზე იმალება. ეს ფართო არეალის ციფრებია და არა ამ გვერდზე ქართული ბუდეების ნიმუში. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მობუდარ რეზიდენტად იღებს. თუ შეხვდებით, დატოვეთ ადგილზე და არ აიყვანოთ; ბუდესთან შეიძლება თავდაცვითი შეტევა.

კონსერვაცია

BirdLife International Bubo bubo-ს IUCN Red List-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებს. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის; იქ ბუსნაირებიდან შეტანილია ბუხრინწა (Tyto alba, EN D1). საქართველოს პოპულაციის ტენდენცია ამ გვერდზე არ არის გაზომილი. სახეობის დონეზე დოკუმენტირებული წნეხია ელექტროგადამცემ ხაზზე დაღუპვა, გზაზე შეჯახება და სროლა; ეს საქართველოსთვის რანგირებული საფრთხის სია არ არის. CITES-ის II დანართშია — საერთაშორისო ვაჭრობა რეგულირდება. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები ზარნაშო-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

კი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას დადასტურებულ მთელი წლის რეზიდენტად იღებს (YR-R): მობუდარი, წლის განმავლობაში ადგილზე. მტკიცებულებაა ფოტო.

კლდოვან ადგილას, ხევში, ტყის პირზე ან ნანგრევთან. ამ გვერდზე მუნიციპალიტეტების სია არ არის და რეგიონული რუკა არ არის შეფერილი. არსებობა ქვეყნის დონეზეა დადასტურებული და არა რეგიონების მიხედვით.

დიდი ზომა, გრძელი ყურის კონები, ნარინჯისფერი თვალები, მურა ლაქებიანი შეფერილობა, ღრმა „უუჰუ“. ყურებიანი ბუ იმავე ნიშნებით გაცილებით პატარაა. ტყის ბუს ყურის კონები არ აქვს და თვალები მუქია.

სახეობის დონეზე სიგრძე ხშირად დაახლოებით 58–71 სმ-ია; ფრთების შლილი ლიტერატურაში ხშირად დაახლოებით 1,5–1,8 მ. მდედრი, როგორც წესი, მამრზე მძიმეა. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.

ძირითადად ძუძუმწოვრებს და ფრინველებს; აგრეთვე სხვა ხერხემლიანსა და მსხვილ უხერხემლოს. საქართველოში კვება ცალკე ამ გვერდზე არ არის შესწავლილი.

მთელი წელი, 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. იქ გავლით მიგრანტად ან მხოლოდ მოზამთრედ არ არის მიჩნეული. ყველაზე ადვილად ღამით ისმის.

კი. 2024 წლის ჩამონათვალის YR-R მობუდარ რეზიდენტს ნიშნავს. ბუდე ჩვეულებრივ კლდის რაფაზე ან ნაპრალშია. ქართული ნაყარის თარიღები ამ გვერდზე ცხრილად არ არის.

შხამი არ აქვს. დიდი ბრჭყალები აქვს; ბუდესთან შეიძლება თავდაცვითი შეტევა; არ მიეკარეთ. გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა და 2024 წლის ჩამონათვალში ეროვნულად LC-ია. 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები