Aegolius funereus
Christoph Moning · ლინდბერგი, გერმანია
ბუკიოტი (Aegolius funereus) პატარა ტყის ბუა ოჯახიდან Strigidae და საქართველოში დადასტურებული მთელი წლის რეზიდენტია. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს YR-R-ად: მობუდარი, წლის განმავლობაში ადგილზე. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო, სამეცნიერო პუბლიკაცია და მუზეუმის ეგზემპლარი. SABUKO-ს სიაში ქართული სახელია ბუკიოტი; იხმარება აგრეთვე მიკიოტი და ომიდი. ინგლისურად 2024 წლის ჩამონათვალი წერს Tengmalm’s Owl; IOC-ის სახელია Boreal Owl. ზრდასრული სახეობის დონეზე სიგრძე ხშირად დაახლოებით 21–28 სმ-ია, ყურის კონების გარეშე, ყვითელი თვალებით. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ეროვნულადაც უთითებს.
ამოცნობა
პატარა კომპაქტური ტყის ბუა ყურის კონების გარეშე, ყვითელი თვალებით და სრული მრგვალი სახის დისკით. საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალით მთელი წლის რეზიდენტია. ჩვეულებრივი აბნევა ჭოტი და წყრომია.
სიგრძე სახეობის დონეზე ხშირად დაახლოებით 21–28 სმ-ია. ქართული ენციკლოპედია უთითებს 21–27 სმ-ს და 120–190 გ-ს; ეს ენციკლოპედიური დიაპაზონია და არა ქართული გაზომილი სერია. მდედრი, როგორც წესი, მამრზე დიდია. თავი დიდი და კვადრატულია; ყურის კონები არ აქვს. სახის დისკი სრული და მრგვალა, მუქი ნაპირით, რომელზეც ღია წვეთებია. თვალები ყვითელია — არა მუქი. ნისკარტი მოკლე და კაუჭიანი, ღია. თითები ბრჭყალებამდე შებუმბულია.
ზურგი მურა-ყავისფერია თეთრი ლაქებით, განსაკუთრებით მხრებზე. ქვედა მხარე ღიაა გრძივი მუქი ზოლებით ან წინწკლებით. NPLG კავკასიურ ქვესახეობას უფრო დაწინწკლულ მუცელსა და მხრებზე მუქ ფერს უთითებს; ველში ამოცნობა სახეობამდეა. ახალგაზრდა სახეობის დონეზე უფრო მუქი შოკოლადისფერია, სახეზე ღია წარბით. ღამით სწრაფი სასტვენების სერია ჩვეულებრივი ბუს ჰუჰუსგან განსხვავდება.
ჭოტი (Athene noctua) 2024 წლის ჩამონათვალში საქართველოშიც მთელი წლის რეზიდენტია; ზომით ახლოსაა და თვალები ყვითელია, მაგრამ სახის დისკი ნაკლებად სრულია, ტანი უფრო მკვეთრად ლაქებიანია და ხშირად ბინდსა და დღისითაც ჩანს ღია ადგილას; ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს. წყრომი (Otus scops) პატარაა ყურის კონებით; საქართველოში მობუდარი მიგრანტია და ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს. ჩვეულებრივი ბუ (Strix aluco) გაცილებით დიდია, მუქი თვალებით; ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს. ყურებიანი ბუ (Asio otus) უფრო დიდია, გრძელი ყურის კონებითა და ნარინჯისფერი თვალებით. ზარნაშო (Bubo bubo) ბევრად დიდია. ბუხრინწა (Tyto alba) გულისებრი სახითაა, ღია; 2014 წლის წითელ ნუსხაშია და ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს.
პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. არ აიყვანოთ. საქართველოში ტყის ღამეს პატარა, ყვითელთვალა, უყურო ბუ სწრაფი სასტვენების სერიით ეს სახეობაა და არა ზარნაშო.
საქართველოში ეძებეთ ტყეში და არა ღია სტეპზე ან უხეო პლატოზე. ეს გვერდი მუნიციპალიტეტების რუკას არ აფერადებს. 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე რეზიდენტობას ადასტურებს, მაგრამ რეგიონების მიხედვით ჩანაწერების სიას არ აქვეყნებს. NPLG კავკასიაში, მათ შორის საქართველოში, წიწვიან და ფოთლოვან ტყეებში ასახელებს. ქართული ენციკლოპედია წერს, რომ სახეობა საქართველოში მცირერიცხოვანი და იშვიათია, გვხვდება წიწვოვან და შერეულ ტყეში, ასევე ანთროპოგენურ ლანდშაფტში, და ვერტიკალურად დაახლოებით 1200 მ-მდე აღწევს; ეს ენციკლოპედიური ფიგურაა და არა ამ გვერდზე გაზომილი ეროვნული სიმაღლის ჭერი. სახეობის დონეზე ჰაბიტატი ტაიგის ან სუბალპური ტყეა, ხშირად წიწვოვანი ან შერეული, სადაც არის ფუღურო ბუდობისთვის. მთელ ქვეყანაში თანაბრად ნუ ივარაუდებთ. ატლასის რუკა ცარიელია, სანამ დასახელებული ქართული ლოკალიტეტები ისეთი წყაროებიდან არ შეგროვდება, რომლებიც მათ ნამდვილად უთითებენ.
ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში ძირითადი ნადავლი ტყის წვრილი ძუძუმწოვარია, განსაკუთრებით მემინდვრიები, თაგვები და ბიგები. იღებს აგრეთვე წვრილ ფრინველს. ნადავლის წილი იცვლება მღრღნელების რაოდენობის ციკლით. სმენა ასიმეტრიული ყურის ხვრელებით ზუსტია და ნადავლს ფოთლის ან თოვლის ქვეშაც პოულობს. ნადავლს ჩვეულებრივ მთლიანად ყლაპავს; მონელებადი ნაწილი მოგვიანებით ბურთის სახით ამოაგდებს. ეს სახეობის დონის კვებაა და არა გაზომილი ქართული მენიუ.
დაკავშირებული გიდები
კითხვები
მოკლე პასუხები ბუკიოტთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას დადასტურებულ მთელი წლის რეზიდენტად იღებს (YR-R): მობუდარი, წლის განმავლობაში ადგილზე. მტკიცებულებაა ფოტო, პუბლიკაცია და მუზეუმის ეგზემპლარი.
ტყეში, განსაკუთრებით წიწვოვან ან შერეულ მთის ტყეში. ამ გვერდზე მუნიციპალიტეტების სია არ არის და რეგიონული რუკა არ არის შეფერილი. არსებობა ქვეყნის დონეზეა დადასტურებული და არა რეგიონების მიხედვით.
პატარა ზომა, ყურის კონების გარეშე, ყვითელი თვალები, სრული მრგვალი სახის დისკი, თეთრლაქებიანი ზურგი. ღამით ისმის სწრაფი სასტვენების სერია. წყრომს ყურის კონები აქვს; ჩვეულებრივ ბუს თვალები მუქია და უფრო დიდია.
სახეობის დონეზე სიგრძე ხშირად დაახლოებით 21–28 სმ-ია. ქართული ენციკლოპედია უთითებს 21–27 სმ-ს. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.
ძირითადად წვრილ ძუძუმწოვრებს, განსაკუთრებით მღრღნელებს; აგრეთვე წვრილ ფრინველებს. საქართველოში კვება ცალკე ამ გვერდზე არ არის შესწავლილი.
მთელი წელი, 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. იქ გავლით მიგრანტად ან მხოლოდ მოზამთრედ არ არის მიჩნეული. ყველაზე ადვილად ღამით ისმის.
კი. 2024 წლის ჩამონათვალის YR-R მობუდარ რეზიდენტს ნიშნავს. ბუდე ჩვეულებრივ ხის ფუღუროშია. ქართული ნაყარის თარიღები ამ გვერდზე ცხრილად არ არის.
ადამიანისთვის უვნებელია. არ მიეკარეთ. გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა და 2024 წლის ჩამონათვალში ეროვნულად LC-ია. 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.
წყაროები
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
