უფეხურა
Caprimulgus europaeus
paullouisv · კახეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 24,5–28 სმ, ფრთები 52–59 სმ; 51–101 გ
- კვება
- მფრინავი მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი, გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- კახეთი; აჭარა
- ჰაბიტატი
- მშრალი ღია ადგილები, ბუჩქნარი, ტყის ფერდობები
- ოჯახი
- Caprimulgidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2025); საქართველოში LC (2024)
უფეხურას ხმას უფრო ადვილად შეამჩნევთ, ვიდრე თავად ფრინველს: მამალი ბინდისას ტოტზე ზის და გაბმულ, ჩხრიალა ტრელს გამოსცემს, ზოგჯერ 10 წუთს შეუსვენებლად. ეს ხმა 200 მ-ზე ადვილად ისმის, კარგ ამინდში 600 მ-ზეც. დღისით უფეხურა მიწაზე ან ტოტზე, მის გასწვრივ წევს და რუხ-მურა, ჭრელი ბუმბულის გამო თითქმის უხილავია. სიგრძე 24,5–28 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 52–59 სმ. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ და გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში აპრილიდან ოქტომბრამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად მაისსა და სექტემბერში. ყველაზე მეტი ჩანაწერი კახეთიდან და აჭარიდანაა. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ უფეხურა
ბინდისას გრძელფრთიან, უხმაუროდ მფრინავ ფრინველს ჰგავს, რომელიც ჰაერში მსუბუქად ტრიალებს. ბუმბული რუხ-მურაა, მუქი ზოლებითა და ღია ლაქებით, და ხის ქერქს ან ხმელ ფოთლებს წააგავს. მამალს ფრენისას ფრთებსა და კუდზე თეთრი ლაქები უჩანს, დედალს არა.
მამალს ფრთაზე, სამი პირველადი ბუმბულის გასწვრივ, თეთრი ლაქა აქვს, კუდის ორ გარე ბუმბულს კი თეთრი წვერები. დედალს ფრენისას თეთრი საერთოდ არ უჩანს. ზემოდან რუხ-მურაა მუქი ზოლებით, კეფაზე ღია მოყვითალო საყელო აქვს, ნისკარტის ქვემოთ კი თეთრი ზოლი.
სიგრძე 24,5–28 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 52–59 სმ. მამალი 51–101 გ-ს იწონის, დედალი 67–95 გ-ს. ნისკარტი პატარა და შავია, მაგრამ პირს ძალიან ფართოდ აღებს, პირის ირგვლივ კი გრძელი, მგრძნობიარე ჯაგრები აქვს. თვალები დიდი და მუქი ყავისფერია, ფანრის შუქზე ბრწყინავს.
ყველაზე ადვილად ხმით ამოიცნობა: მამლის გაბმული ჩხრიალა ტრელი 10 წუთამდე გრძელდება და ხანდახან სიჩქარეს ან სიმაღლეს იცვლის. მახრის ხმას ძალიან ჰგავს. ჩვეულებრივი წყრომიც ზაფხულის ღამის ფრინველია და ხის ქერქის ფერისაა, მაგრამ მას ყურის კონები და ყვითელი თვალები აქვს, ხმა კი ერთი და იგივე სასტვენია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
მშრალი, ღია ადგილების ფრინველია, სადაც ცალკეული ხეები და ბუჩქებია: ტყის ფერდობები და მოჭრილი ტყე, ბუჩქნარიანი ველი, ქვიანი ფერდობები, მუხნარის ბუჩქნარი, ნახევარუდაბნო. ბუდობისას თავს არიდებს უხეო ადგილებს, ხშირ ტყეს, ქალაქებს და სახნავ-სათეს მიწებს, მაგრამ საკვებს ხშირად ჭაობების, ბაღებისა და მინდვრების თავზეც ეძებს. 2800 მ-მდე ბუდობს. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი კახეთიდანაა: დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტიდან, მათ შორის ივლისში, და ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტიდან, მაისში. აჭარაში ძირითადად ბათუმთან, ჭოროხის დელტასთან და ქობულეთთან ჩანს, უმეტესად სექტემბერში, გადაფრენის დროს. ცალკეული ჩანაწერებია სამცხე-ჯავახეთიდან, მადათაფას ტბიდან, აფხაზეთიდან, გაგრიდან და სოხუმიდან, შიდა ქართლიდან, გორიდან და ქარელის მუნიციპალიტეტიდან, მცხეთა-მთიანეთიდან, გუდაურიდან, და თბილისიდან.
უფეხურას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ორ რეგიონშია: კახეთსა და აჭარაში.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
მფრინავი მწერებით იკვებება: ღამის პეპლებით, ხოჭოებით, ორფრთიანებით, ნემსიყლაპიებით, ტარაკნებითა და ლოცვია მწერებით. მსხვერპლს ფრენისას იჭერს, ხშირად ტოტიდან აფრინდება მის დასაჭერად. ნადირობს მხედველობით: მწერს ღამის ცის ფონზე ხედავს. სმენაზე, როგორც ჩანს, არ არის დამოკიდებული და ექოლოკაციას არ იყენებს. მთვარიან ღამეებში ორჯერ მეტს ნადირობს. ხშირად ნადირობს საქონლის, თხისა და ცხვრის ფარების ირგვლივ, რადგან ისინი მწერებს იზიდავენ. სვამს ფრენისას, წყლის ზედაპირზე დაშვებით.
ბინდისა და ღამის ფრინველია. დღისით მიწაზე, ხშირად ჩრდილში, ან ტოტზე, მის გასწვრივ, უძრავად წევს. საფრთხისას მიწაზე მიეკვრება და თვალებს თითქმის ხუჭავს, აფრინდება მხოლოდ მაშინ, როცა ადამიანი 2–5 მ-ზე მიუახლოვდება. ღამით ხშირად ზის გზებსა და ბილიკებზე. ყველა პოპულაცია გადამფრენია და ზამთარს საჰარის სამხრეთით, ძირითადად სამხრეთ და აღმოსავლეთ აფრიკაში ატარებს. ღამით მიფრინავს, მარტო ან 20-მდე ფრინველის ფხვიერ ჯგუფებად, და გადაფრენას ხშირად სავსე მთვარეზე იწყებს. ბუდობს მაისის ბოლოდან აგვისტომდე. მამალი ტერიტორიას ფრთების V-სავით აწევით და გაშლილი კუდით დასცავს, ფრთებს ტკაცუნით იქნევს და დედალს სპირალურ ფრენაში მისდევს. ბუდეს არ აშენებს: 1–2 კვერცხს პირდაპირ მიწაზე, ფოთლებსა ან ფიჭვის წიწვებზე დებს. კრუხობს ძირითადად დედალი, 17–21 დღე. ბარტყები 16–17 დღეში ფრთიანდებიან და დაახლოებით 32 დღეში დამოუკიდებლები ხდებიან. ზოგი წყვილი წელიწადში ორჯერ ბუდობს. თუ დედალს შეაშინებენ, მიწაზე დაჭრილივით მიხტის და მტერს ბუდიდან შორს მიიტყუებს. ჩვეულებრივ 4 წელი ცოცხლობს, ცნობილი მაქსიმალური ასაკი 12 წელზე მეტია.
მსოფლიოში უფეხურა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2025). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 2021 წლის წინასწარი შეფასებით 2 980 000–5 550 000-ია, ევროპაში 1 190 000–2 220 000, ტენდენცია კი უცნობია. მთავარი საფრთხეებია პესტიციდები, რომლებიც მწერებს ამცირებს, და ჰაბიტატის დაკარგვა: ბუჩქნარისა და ტყის ღია ადგილების სახნავად, ვენახად, სატყეო პლანტაციად ან ქალაქად გადაქცევა. საფრთხეა შეშფოთება და გზაზე დაჯახებაც. სახეობა ბერნის კონვენციის II დანართში და ევროკავშირის ფრინველთა დირექტივის I დანართშია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები უფეხურასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ და გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. აპრილიდან ოქტომბრამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად მაისსა და სექტემბერში. ზამთარს საჰარის სამხრეთით, აფრიკაში ატარებს.
ყველაზე მეტი ჩანაწერი კახეთიდანაა, დედოფლისწყაროსა და ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტებიდან, და აჭარიდან, ბათუმიდან და ქობულეთიდან. ცალკეული ჩანაწერებია სამცხე-ჯავახეთიდან, აფხაზეთიდან, შიდა ქართლიდან, მცხეთა-მთიანეთიდან და თბილისიდან. ზაფხულის ბინდისას ბუჩქნარიან ფერდობებზე ხმას მიუგდეთ ყური.
იმიტომ, რომ ღამით აქტიურია, დღისით კი უძრავად წევს. რუხ-მურა, ჭრელი ბუმბული ხის ქერქსა და ხმელ ფოთლებს ჰგავს, ტოტზე კი გასწვრივ წევს და მის ნაწილად გამოიყურება. მიწაზე მწოლი ზოგჯერ მზისკენ შემობრუნდება, რომ ჩრდილი შეიმციროს.
ხმით და თვალებით. უფეხურა გაბმულ, ჩხრიალა ტრელს გამოსცემს, წყრომი კი ერთსა და იმავე მოკლე სასტვენს იმეორებს. წყრომს ყურის კონები და ყვითელი თვალები აქვს, უფეხურას თვალები მუქია და ყურის კონები არ აქვს. უფეხურა ტოტზე გასწვრივ წევს და უფრო გრძელფრთიანია.
სიგრძე 24,5–28 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 52–59 სმ. მამალი 51–101 გ-ს იწონის, დედალი 67–95 გ-ს. ფრთები და კუდი გრძელი აქვს, ამიტომ შაშვზე დიდი ჩანს.
მფრინავ მწერებს: ღამის პეპლებს, ხოჭოებს, ორფრთიანებს, ნემსიყლაპიებს. მსხვერპლს ფრენისას იჭერს, ღამის ცის ფონზე ხედავს და ექოლოკაციას არ იყენებს. ხშირად ნადირობს საქონლის ფარების ირგვლივ.
არა. ეს ძველი რწმენაა, საიდანაც გვარის სახელიც მოდის: Caprimulgus „თხის მწველელს“ ნიშნავს. უფეხურა საქონლის ირგვლივ იმიტომ ნადირობს, რომ იქ ბევრი მწერია.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
