Athene noctua
Frank Vassen · ამბულა, მონტენეგრო
ჭოტი (Athene noctua) პატარა ბუა ოჯახიდან Strigidae და საქართველოში დადასტურებული მთელი წლის რეზიდენტია. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს YR-R-ად: მობუდარი, რომელიც წლის განმავლობაში ადგილზეა. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო. SABUKO-ს სიაში ქართული სახელია ჭოტი. ზრდასრული სახეობის დონეზე სიგრძე ხშირად დაახლოებით 21–23 სმ-ია, ბრტყელთავიანი, ყვითელი თვალებითა და ყურის კონების გარეშე. ხშირად დღისითაც ჩანს ბოძზე, სახურავზე ან ნანგრევზე. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ეროვნულადაც უთითებს.
ამოცნობა
პატარა კომპაქტური ბუა ყვითელი თვალებით, ბრტყელი თავითა და ყურის კონების გარეშე. საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალით მთელი წლის რეზიდენტია. ხშირად დღისითაც ჩანს; ჩვეულებრივი აბნევა წყრომია, რომელსაც ყურის კონები აქვს და მობუდარი მიგრანტია.
სიგრძე სახეობის დონეზე ხშირად დაახლოებით 21–23 სმ-ია; ფრთების შლილი ლიტერატურაში ხშირად დაახლოებით 50–56 სმ-ია; მასა ხშირად დაახლოებით 105–260 გ. ციფრები წყაროებს შორის ოდნავ განსხვავდება. მდედრი, როგორც წესი, მამრზე მძიმეა. თავი მრგვალი და ბრტყელთავიანია, ყურის კონების გარეშე. თვალები ყვითელია. ღია „წარბის“ ხაზები შეჭმუხნულ იერს აძლევს. ფეხები ბუსთვის შედარებით გრძელია; კუდი მოკლეა.
ზედა მხარე რუხ-ყავისფერიდან ყავისფერამდეა, მოთეთრო ლაქებითა და ზოლებით. ქვედა მხარე უფრო ღიაა მუქი ზოლებით ან ჭრელობით. ახალგაზრდა უფრო ფაფუკია და ნაკლებად მკაფიოდაა ნიშნებიანი. ველში ამოცნობა სახეობამდეა. დღისით ხშირად ღიად ზის ბოძზე, სახურავზე, მავთულზე ან ნანგრევზე — ტყის ბუებისგან განსხვავებით. განმეორებადი ცხვირისებრი სიმღერა წყრომის ერთმარცვლიანი სასტვენისგან განსხვავდება.
ჩვეულებრივი წყრომი (Otus scops) ზომით ახლოსაა, მაგრამ ყურის კონები აქვს და 2024 წლის ჩამონათვალში მობუდარი მიგრანტია და არა მთელი წლის რეზიდენტი; ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს. ბუკიოტი (Aegolius funereus) პატარა ტყის ბუა ყურის კონების გარეშე და ყვითელი თვალებით, მაგრამ უფრო დიდი სახის დისკითა და მკვრივი ტყის ჰაბიტატით; ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს. ჩვეულებრივი ბუ (Strix aluco) გაცილებით დიდია, მუქი თვალებითა და ყურის კონების გარეშე; ამ ატლასში ცალკე გვერდი აქვს. ყურებიანი ბუ (Asio otus) უფრო დიდია, გრძელი ყურის კონებითა და ნარინჯისფერი თვალებით. ზარნაშო (Bubo bubo) ბევრად დიდია; ქართულად ჭოტი ზოგჯერ არასწორად ზარნაშოს სინონიმად იხმარება. ბუხრინწა (Tyto alba) გულისებრი სახითაა, ღია; 2014 წლის წითელ ნუსხაშია.
პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. არ აიყვანოთ. საქართველოში სასოფლო ადგილას ან სოფელში დღისით ღიად მჯდომი პატარა, ყვითელთვალა, ყურის კონების გარეშე ბუ ეს სახეობაა და არა ზარნაშო.
საქართველოში ეძებეთ ღია და ნახევრად ღია ადგილას — არა მკვრივ დახურულ ტყეში. ეს გვერდი მუნიციპალიტეტების რუკას არ აფერადებს. 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე რეზიდენტობას ადასტურებს, მაგრამ რეგიონების მიხედვით ჩანაწერების სიას არ აქვეყნებს. NPLG საქართველოში მობუდარ ფრინველად ასახელებს. სახეობის დონეზე ჰაბიტატია სასოფლო ადგილი ხეებით ან ღობეებით, ბაღი, პარკი, კლდოვანი ადგილი, ველი, ნახევრად უდაბნო, ნანგრევი, კარიერი და სოფლის პირი. ხშირად შენობებსა და სხვა ადამიანის ნაგებობებსაც იყენებს. მკვრივ დახურულ ტყეში ნაკლებად ტიპიურია. მთელ ქვეყანაში, მათ შორის უხეო ალპურ პლატოზე, თანაბრად ნუ ივარაუდებთ. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი აქ არ არის გამოქვეყნებული. ატლასის რუკა ცარიელია, სანამ დასახელებული ქართული ლოკალიტეტები ისეთი წყაროებიდან არ შეგროვდება, რომლებიც მათ ნამდვილად უთითებენ.
ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში დიეტა შერეულია: მწერები (ხოჭო, კალია და სხვა), ჭიაყელა და სხვა უხერხემლო, აგრეთვე წვრილი ხერხემლიანი — მღრღნელი, ბიგა, პატარა ფრინველი, ხვლიკი, ბაყაყი. ნადავლს ხშირად ტოტიდან მოკლე დაცემით იჭერს ან მიწაზე ნადირობს. ზედმეტ საკვებს შესაძლოა ღრუში დაიმარხოს. ეს სახეობის დონის კვებაა და არა გაზომილი ქართული მენიუ.
დაკავშირებული გიდები
კი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას დადასტურებულ მთელი წლის რეზიდენტად და მობუდრად იღებს (YR-R). მტკიცებულებაა ფოტო.
ღია და ნახევრად ღია ადგილას: ხეებიან სასოფლო ადგილას, ბაღში, კლდოვან ადგილას, ველზე, ნანგრევსა და სოფლის პირზე. ამ გვერდზე მუნიციპალიტეტების სია არ არის და რეგიონული რუკა არ არის შეფერილი. არსებობა ქვეყნის დონეზეა დადასტურებული და არა რეგიონების მიხედვით.
პატარა ზომა, ყვითელი თვალები, ყურის კონების გარეშე, ლაქებიანი ყავისფერი შეფერილობა. ხშირად დღისითაც ღიად ზის. წყრომს ყურის კონები აქვს და საქართველოში ზამთარში არ რჩება.
სახეობის დონეზე სიგრძე ხშირად დაახლოებით 21–23 სმ-ია; ფრთების შლილი ლიტერატურაში ხშირად დაახლოებით 50–56 სმ. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.
მწერებს, ჭიაყელას და სხვა უხერხემლოს, აგრეთვე წვრილ მღრღნელს, ფრინველს, ხვლიკსა და ბაყაყს. საქართველოში კვება ცალკე ამ გვერდზე არ არის შესწავლილი.
მთელი წელი, 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. ნადირობს ძირითადად ბინდსა და ღამით, თუმცა დღისითაც ხშირად ჩანს დასაჯდომზე.
კი. 2024 წლის ჩამონათვალის YR-R მობუდარს ნიშნავს, რომელიც წლის განმავლობაში ადგილზეა. ბუდე ღრუშია — ხეში, კლდეში ან შენობაში. ქართული ნაყარის თარიღები ამ გვერდზე ცხრილად არ არის.
ადამიანისთვის უვნებელია. არ მიეკარეთ. გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა და 2024 წლის ჩამონათვალში ეროვნულად LC-ია. 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.
წყაროები
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
