ჩვეულებრივი ბუ

Strix aluco

საშუალო ზომის ტყის ბუ მრგვალი თავით, მუქი თვალებით და ყურის კონების გარეშე. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც მთელი წლის რეზიდენტი და მობუდარი.

მთელი წლის რეზიდენტი საქართველოში

მოუსმინე ხმას

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

კვება

მღრღნელები

სტატუსი საქართველოში

მთელი წლის რეზიდენტი

ზომა

37–46 სმ

ჰაბიტატი

ტყე და პარკი

ოჯახი

Strigidae

კონსერვაცია

ადამიანთან ურთიერთობა: ადამიანისთვის შხამი არ აქვს და უვნებელია, თუ არ მიეკარებით. ბუდესთან შეიძლება თავზე შეტევა. ველური ფრინველის დაჭერა არ შეიძლება.

მიმოხილვა

რა არის ჩვეულებრივი ბუ

ჩვეულებრივი ბუ (Strix aluco) საშუალო ზომის ტყის ბუა ოჯახიდან Strigidae და საქართველოში დადასტურებული მთელი წლის რეზიდენტია. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს YR-R-ად: მობუდარი, წლის განმავლობაში ადგილზე. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო და ხმის ჩანაწერი. SABUKO-ს სიაში ქართული სახელია ტყის ბუ; იხმარება აგრეთვე რუხი ბუ და ჩვეულებრივი ტყის ბუ. ზრდასრული სახეობის დონეზე დაახლოებით 37–46 სმ-ია, ყურის კონების გარეშე, მუქი თვალებით. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ეროვნულადაც უთითებს.

ბოლო განახლება 28 აგვისტო 2026

გალერეა

ჩვეულებრივი ბუ ფოტოებში

ჩვეულებრივი ბუ (Strix aluco) — მარბურგი — Andreas Trepte — ფოტო: Andreas Trepte
მარბურგი · 19 მაისი 2013

ჩვეულებრივი ბუ (Strix aluco) — ბელდიბი, მარმარისი — nottsexminer — ფოტო: nottsexminer
ბელდიბი, მარმარისი · 28 ივნისი 2010

ჩვეულებრივი ბუ (Strix aluco) — ვრშაცის მთები — Zoran Gavrilović — ფოტო: Zoran Gavrilović
ვრშაცის მთები · 27 მაისი 2019

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ ჩვეულებრივი ბუ

საშუალო ზომის კომპაქტური ბუა მრგვალი თავით, მუქი თვალებით და ყურის კონების გარეშე. საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალით მთელი წლის რეზიდენტია. ჩვეულებრივი აბნევა ყურებიანი ბუა, რომელსაც ყურის კონები და ნარინჯისფერი თვალები აქვს.

01
სიგრძე სახეობის დონეზე დაახლოებით 37–46 სმ-ია, ფრთების შლილი დაახლოებით 81–105 სმ, მასა ხშირად დაახლოებით 385–800 გ. მდედრი, როგორც წესი, მამრზე დიდია (დაახლოებით 5% სიგრძით და 25%-ზე მეტი მასით). თავი დიდი და მრგვალა; ყურის კონები არ აქვს. სახის დისკი მკაფიოა, თვალები მუქი ყავისფერი ან შავი — არა ყვითელი. ნისკარტი მოკლე, მოყვითალო, კაუჭიანი. ტანი მკვრივია, ფრთები ფართო, კუდი შედარებით მოკლე.
02
შეფერილობა ორ მთავარ ტიპს მოიცავს: რუხ-ყავისფერი და მოწითალო-ყავისფერი; შუალედებიც არის. ორივეში ქვედა მხარე ღიაა გრძივი მუქი ზოლებით. ზურგზე ღია და მუქი ლაქები შენიღბვას იძლევა. ახალგაზრდა უფრო ფაფუკი და განივად ზოლიანია, თვალი მაინც მუქია. NPLG ამიერკავკასიაში, მათ შორის საქართველოში, რუხ და მურა-ყავისფერ ტიპებს ასახელებს. ველში ამოცნობა სახეობამდეა და არა ფერის ტიპამდე.
03
ყურებიანი ბუ (Asio otus) 2024 წლის ჩამონათვალში საქართველოშიც მთელი წლის რეზიდენტია; მას გრძელი ყურის კონები და ნარინჯისფერი თვალები აქვს, ტანი უფრო წვრილია. ჭაობის ბუ (Asio flammeus) ღია ადგილის სახეობაა, დღისითაც ჩანს, ყურის კონები მოკლეა. ზარნაშო (Bubo bubo) ბევრად დიდია, ყურის კონებითა და ნარინჯისფერი თვალებით. ჭოტი (Athene noctua) პატარაა, ყვითელი თვალებით. წყრომი (Otus scops) პატარაა, ყურის კონებიანი, საქართველოში მობუდარი მიგრანტი. ბუხრინწა (Tyto alba) გულისებრი სახითაა, ღია, თითქმის თეთრი; 2014 წლის წითელ ნუსხაშია. ბუკიოტი (Aegolius funereus) პატარა ტყის ბუა ყვითელი თვალებით. ამ ატლასში იმ სახეობების ცალკე გვერდები ჯერ არ არის.
04
პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. არ აიყვანოთ. საქართველოში ტყის ღამის „ჰუჰუ“ მრგვალთავიანი, უყურო, მუქთვალა ბუ ეს სახეობაა და არა ზარნაშო.

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში ეძებეთ ტყეში, ტყის პირზე, ძველი ხეებით პარკსა და ბაღში — არა უხეო მაღალ პლატოზე ან ღია სტეპზე თანაბარი სიმჭიდროვით. ეს გვერდი მუნიციპალიტეტების რუკას არ აფერადებს. 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე რეზიდენტობას ადასტურებს, მაგრამ რეგიონულ გაზეთირს არ აქვეყნებს. სახეობის დონეზე ჰაბიტატი ფოთლოვანი ან შერეული ტყეა, ასევე ჭალის ტყე, სასაფლაო, დიდი ბაღი და ქალაქის პარკი ძველი ხეებით; სჭირდება ფუღურო ან სხვა ღრუ ბუდობისთვის. მკვრივ დახურულ წიწვოვან ტაიგაში ნაკლებად ტიპიურია. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი აქ არ არის გამოქვეყნებული. არეალის სხვა ნაწილებში მთებში მაღლა ადის (თურქეთში სახეობის დონის ლიტერატურაში დაახლოებით 2350 მ-მდე); ეს ქართული გაზომვა არ არის. ატლასის რუკა ცარიელია, სანამ დასახელებული ქართული ლოკალიტეტები ისეთი წყაროებიდან არ შეგროვდება, რომლებიც მათ ნამდვილად უთითებენ.

კვება

ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში ძირითადი ნადავლი ტყის წვრილი ძუძუმწოვარია, განსაკუთრებით მემინდვრიები და თაგვები. იღებს აგრეთვე ფრინველებს, ამფიბიებს, ხოჭოებსა და ჭიაყელებს. დასახლებულ ადგილებში ფრინველის წილი ხშირად იზრდება. ნადავლს ჩვეულებრივ მთლიანად ყლაპავს; მონელებადი ნაწილი მოგვიანებით ბურთის სახით ამოაგდებს (პელეტი) — ძვლები და ბეწვი შეიძლება ღეროს ძირში იპოვოთ. ეს სახეობის დონის კვებაა და არა გაზომილი ქართული მენიუ.

ქცევა

ძირითადად ღამითაა აქტიური. დღისით იმალება ხის გვირგვინში ან ტანთან; ხშირად ჯერ ისმის, მერე ჩანს. ტერიტორიულია და წლის განმავლობაში ადგილზე რჩება; შორ მანძილზე მიგრანტი არ არის. მამლის ტერიტორიული ხმა რხევადი ჰუჰუა; კონტაქტის ხმა მოკლე, მკვეთრი „კი-ვიკ“-ია. ორივე სქესს ორივე ტიპის ხმა შეუძლია; ცნობილი „ტუიტ-ტუო“ ხშირად წყვილის დუეტია და არა ერთი ფრინველის ერთი ფრაზა. ბუდობს ხის ფუღუროში, იშვიათად შენობის ღრუებსა ან სკვარის ბუდეში; ხელოვნურ ყუთსაც იკავებს. სახეობის დონეზე ნაყარი ხშირად ორი ან სამი თეთრი კვერცხია; ინკუბაცია დაახლოებით 28–30 დღე (BTO-ს გაერთიანებული სამეფოს ნიმუში). ნაშიერი ბუდეს ფრენამდე რამდენიმე დღით ადრე ტოვებს და ახლომდებარე ტოტებზე იმალება. ეს ფართო არეალის ციფრებია და არა ამ გვერდზე ქართული ბუდეების ნიმუში. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მობუდარ რეზიდენტად იღებს. თუ შეხვდებით, დატოვეთ ადგილზე და არ აიყვანოთ; ბუდესთან შეიძლება თავდაცვითი შეტევა.

კონსერვაცია

BirdLife International Strix aluco-ს IUCN Red List-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებს. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის; იქ ბუსნაირებიდან შეტანილია ბუხრინწა (Tyto alba, EN D1). საქართველოს პოპულაციის ტენდენცია ამ გვერდზე არ არის გაზომილი. სახეობის დონეზე დოკუმენტირებული წნეხია ძველი ფუღუროიანი ხეების კარგვა, გზაზე დაღუპვა და მღრღნელების საწინააღმდეგო შხამის მეორადი მოწამვლა; ეს საქართველოსთვის რანგირებული საფრთხის სია არ არის. CITES-ის II დანართშია — საერთაშორისო ვაჭრობა რეგულირდება. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები ჩვეულებრივი ბუ-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

კი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას დადასტურებულ მთელი წლის რეზიდენტად იღებს (YR-R): მობუდარი, წლის განმავლობაში ადგილზე. მტკიცებულებაა ფოტო და ხმა.

ტყეში, ტყის პირზე და ძველი ხეებით პარკში ან ბაღში. ამ გვერდზე მუნიციპალიტეტების სია არ არის და რეგიონული რუკა არ არის შეფერილი. არსებობა ქვეყნის დონეზეა დადასტურებული და არა რეგიონების მიხედვით.

მრგვალი თავი, ყურის კონების გარეშე, მუქი თვალები, კომპაქტური ტანი, ღია მუცელი გრძივი ზოლებით. ღამით ისმის რხევადი ჰუჰუ და „კი-ვიკ“. ყურებიან ბუს ყურის კონები და ნარინჯისფერი თვალები აქვს.

სახეობის დონეზე სიგრძე დაახლოებით 37–46 სმ-ია, ფრთების შლილი დაახლოებით 81–105 სმ. მდედრი, როგორც წესი, მამრზე დიდია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.

ძირითადად წვრილ ძუძუმწოვრებს, განსაკუთრებით მღრღნელებს; აგრეთვე ფრინველებსა და უხერხემლოებს. საქართველოში კვება ცალკე ამ გვერდზე არ არის შესწავლილი.

მთელი წელი, 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. იქ გავლით მიგრანტად ან მხოლოდ მოზამთრედ არ არის მიჩნეული. ყველაზე ადვილად ღამით ისმის.

კი. 2024 წლის ჩამონათვალის YR-R მობუდარ რეზიდენტს ნიშნავს. ბუდე ჩვეულებრივ ხის ფუღუროშია. ქართული ნაყარის თარიღები ამ გვერდზე ცხრილად არ არის.

შხამი არ აქვს. ბუდესთან შეიძლება თავდაცვითი შეტევა; არ მიეკარეთ. გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა და 2024 წლის ჩამონათვალში ეროვნულად LC-ია. 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები