ჭაობის ძელქორი
Circus aeruginosus
Peter T. Rühr · დედოფლისწყარო, კახეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 48–56 სმ, ფრთები 1,15–1,3 მ
- კვება
- პატარა ფრინველები და ძუძუმწოვრები, ბაყაყები
- სტატუსი საქართველოში
- მობინადრე, გადამფრენი და მოზამთრე
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი, მცხეთა-მთიანეთი, აჭარა, სამცხე-ჯავახეთი და სხვ.
- ჰაბიტატი
- ლერწმიანი ჭაობები, ტბების პირი
- ოჯახი
- Accipitridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2021)
ჭაობის ძელქორი (Circus aeruginosus) ევროპის ძელქორებიდან ყველაზე დიდი და მასიურია: სიგრძე 48–56 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 1,15–1,3 მ, მამლის წონა 400–650 გ, დედლისა 550–800 გ. მამლის ბუმბული ძირითადად მოწითალო-ყავისფერია, ფრთებსა და კუდზე ნაცრისფერი, ფრთის ბოლოები კი შავი. დედალი თითქმის მთლიანად შოკოლადისფერია, თავის ზედა ნაწილი, ყელი და მხრები კი ღია, მოყვითალო აქვს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მთელი წლის მობინადრე, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. ჩანაწერები რვა რეგიონიდანაა, ყველაზე მეტი ქვემო ქართლიდან. ზამთრის თითქმის ყველა ჩანაწერიც იქიდანაა. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია (LC, 2021), რიცხვი კი სტაბილურია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჭაობის ძელქორი
დიდი, მასიური ძელქორია შედარებით განიერი ფრთებით. მამალი ფრენისას სამფეროვანია: ყავისფერი სხეული და ფრთის წინა ნაწილი, ნაცრისფერი ფრთის უკანა ნაწილი და კუდი, შავი ფრთის ბოლოები. დედალი შოკოლადისფერია ღია, მოყვითალო თავითა და ყელით. დაბლა, ფრთებაწეული, V-ს ფორმით დაფრინავს ჭაობებისა და მინდვრების თავზე.
სიგრძე 48–56 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე 1,15–1,3 მ. მამლის წონა 400–650 გ-ია, დედლისა 550–800 გ. ევროპის სხვა ძელქორებზე დიდი და მასიურია. ფეხები, თვალები და ნისკარტის ფუძე ყვითელი აქვს, ნისკარტი კი შავი.
მამალი ძირითადად მოწითალო-ყავისფერია ღია, მოყვითალო ზოლებით, განსაკუთრებით მკერდზე. თავი და მხრები ღია, მონაცრისფრო-მოყვითალოა. კუდი და ფრთის უკანა ბუმბული სუფთა ნაცრისფერია, ფრთის ბოლოები კი შავი. დედალი თითქმის მთლიანად შოკოლადისფერია, თავის ზედა ნაწილი, ყელი და მხრები კი ღია, მოყვითალო; თვალის ირგვლივ მუქი აქვს. ახალგაზრდები დედალს ჰგვანან, მაგრამ ნაკლები ყვითელი აქვთ. იშვიათად გვხვდება თითქმის მთლიანად მუქი ფრინველებიც.
მუქ დედალს შეიძლება შეეშალოს Milvus migrans-ში, მაგრამ მას კუდი ჩაჭრილი აქვს და ღია, მოყვითალო თავი არა აქვს. Buteo buteo უფრო მოკლეფრთიანია და ჰაერში წრეებს ბრტყლად გაშლილი ფრთებით აკეთებს. ჭაობის ძელქორი დაბლა, ნელა დაფრინავს და ფრთებს V-ს ფორმით აწევს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ჭაობების ფრინველია: ცხოვრობს მტკნარი ან მლაშე წყლის დიდ ჭაობებში ხშირი მცენარეულობით, განსაკუთრებით ლერწმიანებში. ასევე ნადირობს ჭაობების პირას მდებარე მინდვრებსა და ბალახოვან ადგილებში. ძირითადად დაბლობებში გვხვდება, აზიაში 2000 მ-მდე. ბუდობს ევროპიდან და ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკიდან ცენტრალურ აზიამდე და ახლო აღმოსავლეთის ჩრდილოეთამდე. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა, გარდაბნის მუნიციპალიტეტიდან და კუმისის ტბიდან. ხშირია მცხეთა-მთიანეთში, ბაზალეთის ტბასთან და მცხეთის მუნიციპალიტეტში, აჭარაში, ბათუმთან, სახალვაშოსა და ქობულეთთან, სამცხე-ჯავახეთში, ნინოწმინდისა და ახალქალაქის ზეგანის ტბებთან, შიდა ქართლში, ნადარბაზევის ტბაზე, და თბილისში, ლისის ტბის ჩათვლით. დაფიქსირებულია აფხაზეთში, ინკიტისა და სკურჩის ტბებთან, და კახეთში, დედოფლისწყაროსა და საგარეჯოს მხარეში. სამეგრელო-ზემო სვანეთიდან, გურიიდან და იმერეთიდან მხოლოდ ცალკეული ჩანაწერებია.
ბევრ რამეს ჭამს. ნადირობს ძელქორებისთვის ჩვეული წესით: დაბლა, ნელა მისრიალებს ჭაობებისა და ღია ვაკეების თავზე, ფრთებს V-ს ფორმით აწევს და ხშირად ფეხებს ჩამოუშვებს. ძირითადად პატარა ფრინველებს იჭერს, ზოგ რეგიონში კი უფრო მნიშვნელოვანია ძუძუმწოვრები: მემინდვრიები, ბოცვრები და ვირთხები. ასევე ჭამს მწერებს, ქვეწარმავლებსა და ბაყაყებს.
ძირითადად გადამფრენი ფრინველია, თუმცა დასავლეთ ევროპის, ჩრდილოეთ აფრიკისა და სამხრეთ აზიის ფრინველები ბინადრები არიან. გადამფრენები ბუდობის ადგილებს სექტემბერ-ოქტომბერში ტოვებენ, ზამთარს სამხრეთ ევროპიდან ტროპიკულ აფრიკამდე და ახლო აღმოსავლეთამდე ატარებენ და მარტ-აპრილში ბრუნდებიან. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მთელი წლის მობინადრე, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში ჩანაწერები ყველა თვეშია, ყველაზე მეტი აპრილსა და სექტემბერში, გადაფრენისას. ზამთრის ჩანაწერები თითქმის მხოლოდ ქვემო ქართლიდანაა. ჩვეულებრივ, მარტო ცხოვრობს, თუმცა ღამის გასათევად ზოგჯერ ასობით ფრინველი იკრიბება. ბუდობა მარტის შუა რიცხვებიდან მაისის დასაწყისამდე იწყება. მამალი ხშირად ორ, ზოგჯერ სამ დედალთან წყვილდება. ბუდეს მიწაზე, ჩვეულებრივ, ლერწმიანში, ტოტებისგან, ლერწმისა და ბალახისგან აკეთებს, ზოგჯერ სახნავ მინდორშიც. 3–8 თეთრ კვერცხს დებს. კვერცხებზე 31–38 დღე სხედან, ბარტყები კი 30–40 დღეში იწყებენ ფრენას.
მსოფლიოში ჭაობის ძელქორის გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2021). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 2021 წლის შეფასებით 600 000–1 100 000-ია და სტაბილურია. XIX–XX საუკუნეებში ბევრგან შემცირდა დევნის, ჰაბიტატის განადგურებისა და პესტიციდების გამო. მთავარი საფრთხეებია ჭაობების დაშრობა, სროლა, პესტიციდებით დაბინძურება და ტყვიით მოწამვლა, როცა ნასროლი ტყვიით დაზიანებულ წყლის ფრინველებს ჭამს. სულ უფრო ხშირად ბუდობს და ნადირობს სასოფლო-სამეურნეო მიწებზე, ამიტომ ინტენსიური მეურნეობა მის ნადირს ამცირებს. სახეობა CITES-ისა და ბონის კონვენციის II დანართებშია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც მისი საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC).
Roman Vrbíček · sssuresh · Peter T. Rühr · Donsky · Arnold Wijker · hasenzahn · Anton Chechulin · გიორგი ნაცვლიშვილი · Anastasiia Pashkovskaia
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჭაობის ძელქორთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მთელი წლის მობინადრე, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. დაკვირვებები წლის ყველა თვეშია.
ყველაზე ხშირად ქვემო ქართლში, გარდაბნისა და კუმისის ჭაობებთან, ასევე ბაზალეთისა და ნადარბაზევის ტბებზე. სექტემბერში ბევრი გადის აჭარაში, ბათუმის მხარეში.
მამალი სამფეროვანია: ყავისფერი, ნაცრისფერი და შავი. დედალი თითქმის მთლიანად შოკოლადისფერია, ღია, მოყვითალო თავით, ყელით და მხრებით.
დიახ, ნაწილი ზამთარსაც აქ ატარებს. ზამთრის თითქმის ყველა ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა.
სიგრძე 48–56 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 1,15–1,3 მ. მამლის წონა 400–650 გ-ია, დედლისა 550–800 გ.
ძირითადად პატარა ფრინველებსა და ძუძუმწოვრებს, ასევე ბაყაყებს, ქვეწარმავლებსა და მწერებს.
ჭაობის ძელქორი ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია და რიცხვი სტაბილურია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც LC-ად არის შეფასებული.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
