მინდვრის ძელქორი
Circus cyaneus
Vladimir Bryukhov · Kirovo-Chepetskiy
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 41–52 სმ, ფრთები 0,97–1,22 მ
- კვება
- პატარა ძუძუმწოვრები და ფრინველები
- სტატუსი საქართველოში
- ზაფხულის სტუმარი, გადამფრენი და მოზამთრე
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი; შიდა ქართლი; კახეთი; მცხეთა-მთიანეთი
- ჰაბიტატი
- ღია მინდვრები, ველები, ჭაობების პირი
- ოჯახი
- Accipitridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2021)
მინდვრის ძელქორი (Circus cyaneus) საშუალო ზომის მტაცებელი ფრინველია: სიგრძე 41–52 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 0,97–1,22 მ. მამლის წონა 290–400 გ-ია, დედლისა 390–750 გ. მამალი ზემოდან ნაცრისფერია, ქვემოდან თეთრი, ფრთის ბოლოები კი შავი აქვს. დედალი ზემოდან ყავისფერია, ქვემოდან მოყვითალო, ყავისფერი ზოლებით. ორივეს თეთრი გავა აქვს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის ზაფხულის სტუმარ, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. დაკვირვებები ძირითადად ნოემბრიდან აპრილამდეა, ივნისიდან აგვისტომდე კი არცერთი არ არის. გავრცელებულია ოთხ რეგიონში: ქვემო ქართლში, შიდა ქართლში, კახეთსა და მცხეთა-მთიანეთში. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია (LC, 2021), მაგრამ რიცხვი მცირდება.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მინდვრის ძელქორი
გრძელფრთიანი და გრძელკუდიანი ძელქორია თეთრი გავით. მამალი ღია ნაცრისფერია, თეთრი მუცლით და შავი ფრთის ბოლოებით. დედალი და ახალგაზრდა ყავისფერია, ქვემოდან მოყვითალო, ზოლიანი. დაბლა, ფრთებაწეული, V-ს ფორმით დაფრინავს მინდვრებისა და ჭაობების თავზე.
სიგრძე 41–52 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე 0,97–1,22 მ. მამლის წონა 290–400 გ-ია, საშუალოდ 350 გ, დედლისა 390–750 გ, საშუალოდ 530 გ. დედალი მამალზე დიდია. ფრთები და კუდი შედარებით გრძელი აქვს. სახეზე ბუსავით მრგვალი „დისკო“ აქვს, რაც კარგ სმენაში ეხმარება.
მამალი ზემოდან ნაცრისფერია, ქვემოდან თეთრი, მხოლოდ მკერდის ზედა ნაწილია ნაცრისფერი; გავა თეთრია, ფრთები ნაცრისფერი, ბოლოები კი შავი. დედალი ზემოდან ყავისფერია, თეთრი გავით, ქვემოდან მოყვითალო, ყავისფერი ზოლებით. ახალგაზრდები დედალს ჰგვანან, მაგრამ ზოლები ნაკლებად აქვთ გამოკვეთილი.
Circus aeruginosus უფრო დიდი და მასიურია. მისი მამალი სამფეროვანია, ყავისფერი სხეულით, დედალი კი შოკოლადისფერია ღია, მოყვითალო თავით და თეთრი გავის გარეშე. მინდვრის ძელქორის ორივე სქესს თეთრი გავა აქვს, მამალი კი თითქმის მთლიანად ნაცრისფერი და თეთრია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ღია ადგილების ფრინველია. ბუდობს ტორფიან ტყეებსა და ბალახოვან სიმაღლეებზე, ჭაობებში, მდელოებსა და სასოფლო-სამეურნეო მიწებზე. ზამთარში ღია ადგილებში ცხოვრობს: მინდვრებში, ველებზე და ჭაობების პირას. ზამთრობით ღამეს ხშირად სხვა ძელქორებთან ერთად ატარებს. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა, კუმისის ტბიდან, და შიდა ქართლიდან, ნადარბაზევის ტბიდან. ჩანს კახეთშიც, ძირითადად დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში, და მცხეთა-მთიანეთში. აფხაზეთსა და აჭარაში მხოლოდ რამდენიმე ჩანაწერია, თბილისში — ერთი.
მინდვრის ძელქორის რუკაზე iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებია. საკმარისი ჩანაწერები ოთხ რეგიონშია: ქვემო ქართლში, შიდა ქართლში, კახეთსა და მცხეთა-მთიანეთში. აფხაზეთიდან და აჭარიდან მხოლოდ რამდენიმე ჩანაწერია, თბილისიდან — ერთი. დაკვირვებები ძირითადად ნოემბრიდან აპრილამდეა, ივნისიდან აგვისტომდე კი არცერთი არ არის.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ნადირობს ძელქორებისთვის ჩვეული წესით: დაბლა მიფრინავს მიწის თავზე, ფრთებს V-ს ფორმით აწევს და ნადირს მოულოდნელად ესხმის თავს. ნადირს მხედველობით და სმენით პოულობს. საკვების 95%-მდე პატარა ძუძუმწოვრებია. ასევე იჭერს ფრინველებს, განსაკუთრებით მამალი: ღია ადგილების ბეღურასნაირებს, მაგალითად ტოროლებსა და მწყერჩიტებს, პატარა ჭაობის ფრინველებს და იხვებისა და ქათმისნაირების ბარტყებს. ზოგჯერ ბაყაყებს, ქვეწარმავლებსა და მწერებსაც ჭამს.
ძირითადად გადამფრენია: ბუდობის შემდეგ სამხრეთით მიფრინავს, მაღალ ადგილებს ზამთარში თითქმის ტოვებს. რბილი ზამთრის ქვეყნებში, მაგალითად საფრანგეთსა და ბრიტანეთში, ნაწილი მთელი წელი რჩება. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის ზაფხულის სტუმარ, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში დაკვირვებები ძირითადად ნოემბრიდან აპრილამდეა, ცოტა მაისსა და სექტემბერ-ოქტომბერშიც; ივნისიდან აგვისტომდე ჩანაწერი არ არის. იმ იშვიათ მტაცებელ ფრინველთა რიცხვშია, რომლებშიც ერთ მამალს რამდენიმე დედალი ჰყავს, ზოგჯერ ხუთამდე. ბუდეს მიწაზე ან მცენარეულობის ბორცვზე, ტოტებისგან აკეთებს და ბალახითა და ფოთლებით ამოფენს. დებს 4–8 მოთეთრო კვერცხს, იშვიათად 2-დან 10-მდე. კვერცხებზე ძირითადად დედალი ზის, 31–32 დღე, მამალი კი ამ დროს მას საკვებს მოუტანს. ბარტყები დაახლოებით 36 დღის ასაკში იწყებენ ფრენას.
მსოფლიოში მინდვრის ძელქორის გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2021). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 2021 წლის შეფასებით 330 000–512 000-ია და, სავარაუდოდ, მცირდება. მთავარი საფრთხეებია ჰაბიტატის შეცვლა ინტენსიური სოფლის მეურნეობით, ჭაობების გაქრობა და გატყევება, მცენარეულობის გადაწვა და უკანონო სროლა. სახეობა CITES-ისა და ბონის კონვენციის II დანართებშია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც მისი საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC).
Vladimir Bryukhov · Paul Cools · Dmitry Ivanov · Konstantin Samodurov · გიორგი ნაცვლიშვილი · Vladimir Belinsky
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მინდვრის ძელქორთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის ზაფხულის სტუმარ, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. დაკვირვებები ძირითადად ნოემბრიდან აპრილამდეა.
ზამთარში ყველაზე ხშირად ქვემო ქართლში, კუმისის ტბასთან, და შიდა ქართლში, ნადარბაზევის ტბასთან. ჩანს კახეთში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში, და მცხეთა-მთიანეთშიც.
მამალი ღია ნაცრისფერი და თეთრია, შავი ფრთის ბოლოებით. დედალი ყავისფერია, ქვემოდან მოყვითალო და ზოლიანი. ორივეს თეთრი გავა აქვს.
2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდრად არ არის აღნიშნული. საქართველოში ივნისიდან აგვისტომდე ჩანაწერი არ არის.
სიგრძე 41–52 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 0,97–1,22 მ. მამლის წონა 290–400 გ-ია, დედლისა 390–750 გ.
ძირითადად პატარა ძუძუმწოვრებს, მაგალითად მემინდვრიებს, ასევე პატარა ფრინველებს. ზოგჯერ ბაყაყებს, ქვეწარმავლებსა და მწერებს.
მინდვრის ძელქორი ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია, მაგრამ რიცხვი მცირდება. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც LC-ად არის შეფასებული.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
