ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus) საქართველოში ფართოდ გავრცელებული წყლის ბაყაყია. ნამდვილი ბაყაყების ოჯახს (Ranidae) მიეკუთვნება. ზრდასრული ინდივიდის სხეულის სიგრძე სახეობის დონეზე ჩვეულებრივ დაახლოებით 6–12 სმ-ია, ხოლო მდედრი ხშირად მამრზე დიდია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომვების სრული სერია ამ გვერდზე არ გვაქვს. სახეობა ადამიანისთვის შხამიანი არ არის. IUCN-ის მიხედვით გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. საქართველოში გვხვდება ტბორებში, ტბებში, არხებში, გუბეებში, ნელ ნაკადულებსა და სხვა წყალსატევებში — მათ შორის დასახლებულ ადგილებშიც. ძველ წყაროებში სახეობა Rana ridibunda-ს სახელითაც გვხვდება. თანამედროვე ქართულ ჩამონათვალში გამოიყენება Pelophylax ridibundus.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ტბორის ბაყაყი
დიდი ან საშუალო ზომის წყლის ბაყაყია გლუვი კანით, ჰორიზონტალური გუგითა და გრძელი უკანა ფეხებით. თითებზე წებოვანი დისკები არ აქვს. საქართველოში ყველაზე ხშირად მცირეაზიურ ბაყაყს ერევა.
რომელ სახეობებს ჰგავს
სხეული მკვრივია, უკანა ფეხები — გრძელი, თითებს შორის კი აპკი აქვს. თითების ბოლოებზე წებოვანი დისკები არ აქვს, რაც ვასაკებისგან გარჩევაში გვეხმარება. ზრდასრული ტბორის ბაყაყი სახეობის დონეზე ჩვეულებრივ დაახლოებით 6–12 სმ-ია ცხვირიდან კლოაკამდე. მდედრი ხშირად მამრზე დიდია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომვების სრული მონაცემები ამ გვერდზე არ გვაქვს.
ზურგი შეიძლება იყოს მწვანე, ზეთისხილისფერი, ნაცრისფერი ან მოყავისფრო და ხშირად მუქი ლაქები აქვს. ბევრ ინდივიდს ზურგის შუაში ღია ზოლიც გასდევს. მუცელი ღია ფერისაა და ზოგჯერ მუქი ლაქებიც აქვს. შეფერილობა საკმაოდ ცვალებადია, ამიტომ მხოლოდ მწვანე ფერზე დაყრდნობით სახეობის ამოცნობა სანდო არ არის.
გუგა ჰორიზონტალურია, ყურის აპკი კარგად ჩანს, ხოლო ზურგის გვერდებზე ორი გამოკვეთილი კანის ნაოჭი გასდევს. მამრს პირის კუთხეებთან წყვილი ნაცრისფერი ვოკალური პარკი აქვს. ეს ნიშნები ამოცნობაში გვეხმარება, თუმცა უკეთესია ერთდროულად გაითვალისწინო სხეულის ფორმა, ზომა და ჰაბიტატიც.
მცირეაზიური ბაყაყი (Rana macrocnemis) უფრო მეტად ტყესა და ხმელეთთან არის დაკავშირებული და თვალის უკან ხშირად მუქი საფეთქლის ლაქა აქვს. ტბორის ბაყაყი კი წყალს გაცილებით მეტად ეკვრის და შეწუხებისას ხშირად პირდაპირ წყალში ხტება. მხოლოდ ფეხების პროპორციებით გარჩევა სანდო არ არის, ამიტომ ამოცნობისას რამდენიმე ნიშანი ერთად უნდა გაითვალისწინო.
აღმოსავლური და მცირეაზიური ვასაკები უფრო პატარები არიან და თითების ბოლოებზე წებოვანი დისკები აქვთ, რაც მათ მცენარეებზე ასვლაში ეხმარება. გომბეშოებს უფრო მეჭეჭებიანი კანი და თვალების უკან დიდი ჯირკვლები აქვთ. კავკასიურ ჯვრიანასა და სირიულ მყვარს კი გუგა ვერტიკალური აქვს.
ტბორის ბაყაყი წყალთან მჭიდროდ დაკავშირებული სახეობაა. გვხვდება არხებში, ნაკადულებში, გუბეებში, ტბორებსა და ტბებში. განსაკუთრებით ხშირად გვხვდება ღია, კარგად გათბობილ ნაპირებთან, სადაც მცენარეული საფარია. სახეობა სოფლისა და ქალაქის წყალსატევებშიც გვხვდება. საქართველოში დაფიქსირებულია როგორც დაბლობში, ისე მთიან ადგილებში, თუმცა დიდი კავკასიონის მაღალ სუბალპურ და ალპურ სარტყლებში იშვიათია. ზოგ წყაროში გავრცელება ზღვის დონიდან 2 500 მეტრზე მაღლაც არის აღნიშნული. ეს ფართო არეალის მონაცემია და არ ნიშნავს, რომ სახეობა ასეთ სიმაღლეზე ყველგან ჩვეულებრივია.
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
საქართველოში ტბორის ბაყაყის კვება ცალკე სრულად შესწავლილი არ არის. სახეობის დონეზე ზრდასრული ინდივიდები ძირითადად წყლისა და ნაპირის უხერხემლოებს, განსაკუთრებით მწერებს, იჭერენ. დიდმა ინდივიდმა ზოგჯერ შეიძლება სხვა ამფიბია, წვრილი თევზი ან სხვა მცირე ხერხემლიანიც შეჭამოს. ლიფსიტები ძირითადად წყალმცენარეებით, დეტრიტითა და წვრილი უხერხემლოებით იკვებებიან.
ქცევა
დღისით ხშირად ზის წყლის პირას ან წყლის ზედაპირზე. საფრთხისას სწრაფად ხტება წყალში. ყველაზე აქტიურია თბილ სეზონზე. გამრავლების პერიოდი ადგილისა და სიმაღლის მიხედვით იცვლება. თბილისის დაბლობში მამრების ხმა უკვე მარტის ბოლოს შეიძლება ისმოდეს, ხოლო ქვირითობა გაზაფხულიდან შემოდგომამდეა დაფიქსირებული. ბორჯომის ხეობასა და სამხრეთის მაღლობებში სეზონი უფრო გვიან იწყება და მოკლეა. ეს ცალკეული ადგილების მონაცემებია და არა მთელი საქართველოს ერთიანი კალენდარი. მამრს პირის კუთხეებთან წყვილი ვოკალური პარკი აქვს და მისი ხმა შორიდანაც ისმის. თუ ბაყაყს შეხვდებით, დატოვეთ ადგილზე და წყალსატევებს შორის ნუ გადაიყვანთ.
კონსერვაცია
IUCN-ის მიხედვით ტბორის ბაყაყი გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში სახეობა შეტანილი არ არის. იგი დასახლებულ ადგილებშიც გვხვდება და გარემოს გარკვეულ ცვლილებებს იტანს, თუმცა ადგილობრივად შეიძლება დაზარალდეს წყალსატევის დაშრობის, ნაპირის განადგურების ან ქვირითობის ადგილების დაკარგვის გამო. ტაქსონომიაში გარკვეული განსხვავებული მიდგომები არსებობს Pelophylax bedriagae-სთან დაკავშირებით. ამ ატლასში საქართველოს პოპულაციებისთვის გამოიყენება Pelophylax ridibundus.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ტბორის ბაყაყთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. ტბორის ბაყაყი საქართველოში დადასტურებული და ფართოდ გავრცელებული სახეობაა. ჩანაწერები ქვეყნის სხვადასხვა ნაწილიდანაა ცნობილი.
ტბორის ბაყაყი გვხვდება ტბორებთან, ტბებთან, არხებთან, გუბეებთან და ნელ ნაკადულებთან. ის ცხოვრობს როგორც დაბლობში, ისე მთისწინეთში და შეიძლება სოფლისა და ქალაქის წყალსატევებშიც შეგხვდეს. მაღალ სუბალპურ და ალპურ ზონებში იშვიათია.
არა. ტბორის ბაყაყს შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს. არ არის საჭირო მისი დაჭერა. თუ შეეხეთ, ხელები საპნითა და წყლით დაიბანეთ.
დააკვირდით გლუვ კანს, ჰორიზონტალურ გუგას, გრძელ უკანა ფეხებსა და აპკიან თითებს. თითების ბოლოებზე წებოვანი დისკები არ აქვს. ხშირად მწვანე ან ზეთისხილისფერია და ზურგზე მუქი ლაქები აქვს, თუმცა შეფერილობა ცვალებადია.
ტბორის ბაყაყი წყალთან უფრო მჭიდროდ არის დაკავშირებული და ხშირად მწვანე ან ზეთისხილისფერია. მცირეაზიური ბაყაყი (Rana macrocnemis) უფრო ხშირად ტყესა და ხმელეთზე გვხვდება და თვალის უკან ხშირად მუქი საფეთქლის ლაქა აქვს.
ზრდასრული ტბორის ბაყაყის სხეულის სიგრძე სახეობის დონეზე ჩვეულებრივ დაახლოებით 6–12 სმ-ია. მდედრი, როგორც წესი, მამრზე დიდია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომვების სრული სერია ამ გვერდზე არ გვაქვს.
ყველაზე აქტიურია თბილ სეზონზე და ძირითადად წყალთან გვხვდება. ქვირითობის დრო სიმაღლისა და ადგილის მიხედვით იცვლება — დაბლობში სეზონი უფრო ადრე იწყება, მაღალ ადგილებში კი უფრო გვიან და მოკლეა.
ამ ატლასში — არა. საქართველოს თანამედროვე ჩამონათვალში გამოიყენება Pelophylax ridibundus, ხოლო P. bedriagae ცალკე სახეობად არ არის მიღებული. საველე ამოცნობისას გამოიყენეთ სახელი Pelophylax ridibundus.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Tarkhnishvili, Todua & Iankoshvili 2024 — Pelophylax ridibundus species complex in the Caucasus
- Tarkhnishvili 1996 — The distribution and ecology of the amphibians of Georgia and the Caucasus
- Tarkhnishvili & Gokhelashvili 1999 — The amphibians of the Caucasus
- Tarkhnishvili 1993 — Anurans of Borjomi Canyon
- Frost — Amphibian Species of the World (Pelophylax ridibundus)
- AmphibiaWeb — Pelophylax ridibundus
- IUCN SSC Amphibian Specialist Group — Pelophylax ridibundus
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
