ტბორის ბაყაყი

Pelophylax ridibundus

წყალთან, მთელ საქართველოშიადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

ტბორი, არხი, ტბა

ზომა

დაახლ. 6–12 სმ

აქტიურობა

წყალთან, თბილი სეზონი

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

ნაკლ. საფრთხე (LC)

ოჯახი

Ranidae

ადამიანთან ურთიერთობა

ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus) ადამიანისთვის შხამიანი არ არის და, როგორც წესი, საფრთხეს არ წარმოადგენს. ადამიანის მიახლოებისას ხშირად ცდილობს წყალში გაქცევას. მიუხედავად ამისა, ველური ბაყაყის ხელში აყვანა და შეწუხება არ არის რეკომენდებული. ტბორის ბაყაყი საქართველოში ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება მდინარეებში, ტბებში, ტბორებში, არხებსა და სხვა წყალსატევებში. თუ წყალსატევთან ბაყაყს შეხვდებით, არ არის საჭირო მისი დაჭერა ან სხვა ადგილას გადაყვანა. უბრალოდ დააკვირდით და დატოვეთ ბუნებრივ გარემოში. რა უნდა გააკეთოთ ბაყაყთან შეხების შემთხვევაში? თუ ტბორის ბაყაყს შეეხეთ, ხელები კარგად დაიბანეთ საპნითა და წყლით. მოერიდეთ დაუბანელი ხელებით თვალებთან ან პირთან შეხებას. არ ეცადოთ ბაყაყის სახლში წაყვანას და შინაურ ცხოველად დატოვებას. ასევე არ გადაიყვანოთ ერთი წყალსატევიდან მეორეში, რადგან ამგვარმა გადაადგილებამ შესაძლოა ბუნებრივ პოპულაციებს შორის დაავადებების გავრცელებას შეუწყოს ხელი. გაითვალისწინეთ, რომ ეს არის საგანმანათლებლო ინფორმაცია და არა სამედიცინო ოქმი. ველური ამფიბიის ბუნებრივ გარემოში დატოვება მისი დაცვის მნიშვნელოვანი ნაწილია.

მიმოხილვა

ტბორის ბაყაყი საქართველოში

ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus) საქართველოში ყველაზე ფართოდ გავრცელებული უშხამო წყლის ბაყაყია. ნამდვილი ბაყაყების ოჯახისაა (Ranidae). სახეობის დონეზე ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 6–12 სმ-ია ცხვირიდან კლოაკამდე; მდედრი, როგორც წესი, მამრზე დიდია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის. ადამიანისთვის შხამიანი არ არის. IUCN-ით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. ეძებეთ ღია, თბილ წყალთან — ტბორზე, არხზე, ტბაზე, გუბესა და ნელ ნაკადულზე, მათ შორის სოფლისა და ქალაქის წყალსატევებზე. 1996 წლის ქართული მიმოხილვა მას ქვეყანაში თითქმის ყველგან ასახელებს და 62 დოკუმენტირებულ ლოკალიტეტს უთითებს. 2024 წლის ნიმუშები შავი და კასპიის აუზებიდან, დიდი და მცირე კავკასიონიდანაა. 2026 წლის ჩამონათვალის ფიგურა წალენჯიხის სკურიდანაა. დასახელებულია აგრეთვე ბორჯომის ხეობა და თბილისის დაბლობი. ტაქსონომიური შენიშვნა: ძველ წიგნებში Rana ridibunda იწერებოდა. ზოგი ნაშრომი P. bedriagae-ს ცალკე სახეობად იღებს; 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი სახეობას P. ridibundus-ად მიიჩნევს.

ბოლო განახლება 15 სექტემბერი 2026

გალერეა

ტბორის ბაყაყი ფოტოებში

ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus) — ალმათი, ყაზახეთი — Геннадий Дякин — ფოტო: Геннадий Дякин · iNaturalist
ალმათი, ყაზახეთი · 25 აპრილი 2026

ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus) — წყალთან, მთელ საქართველოში — Aleksandar Urosevic — ფოტო: Aleksandar Urosevic

ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus) — წყალთან, მთელ საქართველოში — Vlad Muresan — ფოტო: Vlad Muresan

ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus) — Gy, შვეიცარია (აქსანთური ფერი) — Manuel Ruedi — ფოტო: Manuel Ruedi · iNaturalist
Gy, შვეიცარია (აქსანთური ფერი) · 20 ივნისი 2021

ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus) — ფოთი — გიორგი იანქოშვილი — ფოტო: გიორგი იანქოშვილი
ფოთი · 30 მაისი 2016
საქართველოს ველში

ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus) — წყალთან, მთელ საქართველოში — ლაშა გოგოძე — ფოტო: ლაშა გოგოძე

გავრცელება

სად გვხვდება ტბორის ბაყაყი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ ტბორის ბაყაყი

დიდი, წყალთან მიბმული ბაყაყია გლუვი კანით, ჰორიზონტალური გუგით და თითების წებოვანი დისკების გარეშე. საქართველოში ყველაზე ხშირად მცირეაზიურ ბაყაყს ერევა.

სხეული მკვრივია, უკანა ფეხები გრძელი, თითები აპკით. თითების ბოლოზე წებოვანი დისკები არა აქვს — ამით ვასაკასგან გამოირჩევა. ზრდასრული სახეობის დონეზე ჩვეულებრივ დაახლოებით 6–12 სმ-ია ცხვირიდან კლოაკამდე; მდედრი ხშირად მამრზე დიდია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომვები ამ გვერდზე არ არის.
ზურგი მწვანე, ზეთისხილისფერი, ნაცრისფერი ან მოყავისფროა, ხშირად მუქი ლაქებით. ხშირად ღია შუა ზოლია ზურგზე. მუცელი ღიაა და ზოგჯერ მუქი ლაქებიანი. ყავისფერ ბაყაყებზე დამახასიათებელი მუქი საფარველი თვალის უკან (საფეთქლის ლაქა) ჩვეულებრივ არა აქვს. ფერი ცვალებადია; მხოლოდ მწვანე ზურგზე დაყრდნობა საკმარისი არ არის.
გუგა ჰორიზონტალურია. ყურის აპკი ჩანს. ზურგის გვერდებზე ორი კანის ნაოჭია (დორსოლატერალური ნაოჭები). მამრს პირის კუთხეებთან წყვილი ნაცრისფერი ვოკალური პარკი აქვს და შეწყვილებისას პირველ თითზე ქორწინების ბალიში. ეს ნიშნები სასარგებლოა, მაგრამ ზომა და ჰაბიტატი ერთად უნდა ნახოთ.
მცირეაზიური ბაყაყი (Rana macrocnemis) უფრო ხმელეთისა და ტყის ბაყაყია. მას ხშირად მუქი საფეთქლის ლაქა აქვს და წყალს ქვირითობის გარეთ ნაკლებად ეკვრის. ტბორის ბაყაყი დღისითაც წყლის პირას რჩება და შეწუხებისას წყალში ხტება. ამფიბიაWeb აღნიშნავს, რომ ამიერკავკასიის პოპულაციებში ქუსლების გადაფარვის ტესტი ყოველთვის არ მუშაობს — ამ ნიშანს აქ არ ეყრდნობა.
აღმოსავლური და მცირეაზიური ვასაკა პატარაა, თითებზე წებოვანი დისკებით, და ხეზე ან ბუჩქზე ადის. გომბეშოებს მეჭეჭებიანი კანი და დიდი ყურისუკანა ჯირკვლები აქვთ. კავკასიურ ჯვრიანასა და სირიულ მყვარს გუგა ვერტიკალურია.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Rana macrocnemis

მცირეაზიური ბაყაყი

ტყე და მთის წყალსატევები

Hyla orientalis

აღმოსავლური ვასაკა

საქართველოს უმეტესი ნაწილი

Bufotes viridis

მწვანე გომბეშო

საქართველო — ღია ადგილები

Pelodytes caucasicus

კავკასიური ჯვრიანა

ნოტიო კავკასიური ტყე

Hyla savignyi

მცირეაზიური ვასაკა

სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველო

Pelobates syriacus

სირიული მყვარი

აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალი ადგილები

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

ეს წყლის ბაყაყია და წყალს იშვიათად ტოვებს. 1996 წლის მიმოხილვით გვხვდება არხში, ნაკადულსა და გუბეში; უტყეო მაღლობზე, მცირე კავკასიონზე, უფრო დიდ აუზსა და ტბას ეკვრის. ღია, კარგად გათბობილ ნაპირს ბალახით ანიჭებს უპირატესობას. სასოფლო და ქალაქის ლანდშაფტშიც ხშირია. ბორჯომის ხეობაში ღია ადგილების ქვირითობის ჯგუფშია და ერთ სეზონში ერთზე მეტ ნაყარს დებს. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2 500 მ-ზე მეტამდეა აღნიშნული; დიდი კავკასიონის სუბალპურ და ალპურ სარტყელში იშვიათია. ატლასის რუკა ყველა ადმინისტრაციულ რეგიონს აღნიშნავს — ეს ფართო არეალს ასახავს და არა თანაბარ სიმჭიდროვეს. დასახელებული წერტილებია წალენჯიხა (სკური), ბორჯომის ხეობა (დაახლ. 900 მ) და თბილისის დაბლობი. სამხრეთ საქართველოს მაღლობზე ქვირითობა დაახლოებით 1 950 მ-ზეა აღწერილი. 2024 წლის ექვსი ბარკოდი ქვეყნის სხვადასხვა ნაწილიდანაა; ზუსტი კოორდინატები იმ ნაშრომის სურათსა და დანართშია. ეს გვერდი ყველა მუნიციპალიტეტის ჩამონათვალს არ იძლევა.

კვება

ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. სახეობის დონეზე ზრდასრული იჭერს უხერხემლოებს, ძირითადად წყლისა და ნაპირის მწერებს. დიდი ინდივიდი ზოგჯერ სხვა ამფიბიას, წვრილ თევზს ან სხვა წვრილ ხერხემლიანსაც იკბინავს. ლიფსიტები ძირითადად დეტრიტს, წყალმცენარეებსა და წვრილ უხერხემლოებს ჭამენ.

ქცევა

დღისით ხშირად ზის წყლის პირას ან წყლის ზედაპირზე თავით. შეწუხებისას წყალში ხტება. უფრო აქტიურია თბილ სეზონზე. სახეობის დონეზე ზამთარს ხშირად წყალში ატარებს; სამხრეთში თბილ ამინდში აქტივობა შეიძლება გაგრძელდეს. საქართველოს სრული ზამთრის კალენდარი ამ გვერდზე არ არის. ქვირითობა წყლის ტემპერატურაზეა დამოკიდებული და სხვა ამფიბიებზე გვიან იწყება. თბილისის დაბლობზე მამრები გვიან მარტში იძახიან, ქვირითი შუა აპრილიდან გვიან სექტემბრამდეა აღნიშნული. ბორჯომის ხეობაში (დაახლ. 900 მ) სეზონი დაახლოებით ადრეული მაისიდან შუა ივლისამდეა. სამხრეთის მაღლობზე (დაახლ. 1 950 მ) კვერცხი შუა ივნისიდან დაახლოებით ერთ თვეს იდება — ეს დასახელებული უბნებია და არა ერთი ეროვნული კალენდარი. მამრს პირის კუთხეებთან წყვილი ნაცრისფერი ვოკალური პარკი აქვს; გუნდი შორიდან ისმის. თუ შეხვდებით, დააკვირდით და დატოვეთ ადგილზე. არ აიყვანოთ და წყალსატევებს შორის არ გადაიტანოთ. შეხების შემდეგ ხელები დაიბანეთ.

კონსერვაცია

IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში ეს სახეობა არ არის. სახეობის დონეზე დაბინძურების მიმართ შედარებით გამძლეა და დასახლებულ ადგილშიც რჩება. ადგილობრივად შეიძლება იკლოს, თუ წყალსატევი გაშრება, დაიბეტონდება ან ქვირითობის ნაპირი გაქრება. 2026 წლის ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს. P. bedriagae აქ ცალკე სახეობად არ არის მიღებული: ქართული მიტოქონდრიული თანმიმდევრობები უფრო ახლოსაა დასავლეთ აზიისა და ბალკანეთის ჰაპლოჯგუფთან, რომელსაც ზოგი bedriagae-ს უწოდებს, ვიდრე ცენტრალური ევროპის ტიპურ ridibundus-თან (სხვაობა 5%-ზე მეტი), მაგრამ ორივე ჰაპლოჯგუფი სახეობის ტიპურ არეალშია. ველში საქართველოს ინდივიდს bedriagae-დ ნუ მიაკუთვნებთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები ტბორის ბაყაყთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს. 1996 წლის მიმოხილვა ქვეყანაში თითქმის ყველგან ასახელებს. ბარკოდები საქართველოს სხვადასხვა ნაწილიდანაა; ფიგურა წალენჯიხის სკურიდანაა.

ტბორთან, არხთან, ტბასთან, გუბესთან და ნელ ნაკადულთან — დაბლობიდან მთისწინეთამდე, სოფელსა და ქალაქშიც. მაღალ სუბალპურ და ალპურ სარტყელში იშვიათია. რუკა ყველა რეგიონს აღნიშნავს, მაგრამ სიმჭიდროვე თანაბარი არ არის.

არა. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის უვნებელია. არ აიყვანოთ. შეხების შემდეგ ხელები დაიბანეთ.

დიდი ან საშუალო ბაყაყი წყლის პირას, გლუვი კანით, ჰორიზონტალური გუგით, აპკიანი თითებით და წებოვანი დისკების გარეშე. ხშირად მწვანე ან ზეთისხილისფერია მუქი ლაქებით. ტყის ყავისფერ ბაყაყს ჩვეულებრივ მუქი საფეთქლის ლაქა აქვს და წყალს ნაკლებად ეკვრის.

ტბორის ბაყაყი წყალში რჩება და ხშირად მწვანეა. მცირეაზიური ბაყაყი (Rana macrocnemis) უფრო ყავისფერია, ტყესა და ხმელეთზეა და თვალის უკან ხშირად მუქი ლაქა აქვს.

სახეობის დონეზე ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 6–12 სმ-ია ცხვირიდან კლოაკამდე. მდედრი, როგორც წესი, მამრზე დიდია. საქართველოში ცალკე გაზომვები ამ გვერდზე არ არის.

თბილ სეზონზე, წყალთან. თბილისის დაბლობზე ქვირითობა გაზაფხულიდან შემოდგომამდეა აღნიშნული; მაღლობზე უფრო გვიან და მოკლეა. ზამთრის სრული კალენდარი საქართველოსთვის აქ არ არის.

ამ ჩამონათვალში არა. 2024–2026 წლის ქართული ტაქსონომია P. bedriagae-ს P. ridibundus-ის უმცროს სინონიმად ან გეოგრაფიულ ქვესახეობად იღებს. ველში სახელი Pelophylax ridibundus გამოიყენეთ.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები