მცირეაზიური ბაყაყი
Rana macrocnemis
ყავისფერი ბაყაყი ჰორიზონტალური გუგით. საქართველოში ფართოდ გავრცელებული; ადამიანისთვის უვნებელი.
სწრაფი მიმოხილვა
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
ზომა
დაახლ. 4–8 სმ
ჰაბიტატი
ტყე, ნაკადული, მთის ტბორი
აქტიურობა
გამრავლება გაზაფხული–ზაფხული
სტატუსი საქართველოში
დადასტურებული
ადამიანის რისკი
ოჯახი
Ranidae
კონსერვაცია
LC
ადამიანთან ურთიერთობა: ადამიანისთვის შხამიანი არ არის და სამედიცინო საფრთხეს არ წარმოადგენს. ნუ აიყვანთ; კანი ლორწოს გამოყოფს, როგორც სხვა ამფიბიები.
მიმოხილვა
რა არის მცირეაზიური ბაყაყი
მცირეაზიური ბაყაყი (Rana macrocnemis) ყავისფერი ბაყაყია ოჯახიდან Ranidae, საქართველოში ბიოლოგიურად დადასტურებული და ადამიანისთვის უვნებელი. ეს ხმელეთთან უფრო დაკავშირებული Rana-ა და არა ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus), რომელიც წყალთან რჩება. აღწერა Boulenger-ს ეკუთვნის 1885 წელს; ტიპური ლოკალიტეტია ბურსა, თურქეთი. ქართულად იხმარება აგრეთვე კავკასიური მურა ბაყაყი; ინგლისურად Caucasian brown frog ან long-legged wood frog. Tarkhnishvili et al. 2026 სახეობას ადასტურებს და საქართველოში ორ მეზობელ ფორმას ასახელებს — R. m. macrocnemis და R. m. camerani; camerani-ს ფორმალური რანგი შემდგომ კვლევას საჭიროებს და აქ ცალკე სახეობად არ არის აყვანილი. COI ბარკოდებია ტაბაწყურიდან (camerani) და ბჯოლეთიდან, გურია (macrocnemis); ნაშრომის ფიგურა გურია, ბჯოლეთია. IUCN-ზე Least Concern.
ბოლო განახლება
გალერეა
მცირეაზიური ბაყაყი ფოტოებში
ფოტო: ზაური ხაჩიძე
ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი ·
ფოტო: ზაური ხაჩიძე
ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი ·
ფოტო: ზაური ხაჩიძე
ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი ·
ფოტო: evgeniy_57 · iNaturalist
ფოტო: სანდრო ხახვა
ფოტო: სანდრო ხახვა
ფოტო: Tereza Bohatá · iNaturalist
ფოტო: Jan Ebr & Ivana Ebrová · iNaturalist
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მცირეაზიური ბაყაყი
საშუალო ზომის ყავისფერი ბაყაყი ჰორიზონტალური გუგით, გვერდითი კანის ნაოჭებით და თვალის უკან მუქი „ნიღბით“. საქართველოში ერთადერთი Rana-ა. ყველაზე ხშირი აბნევა ტბორის ბაყაყია.
გუგა ჰორიზონტალურია. თვალის უკან დიდი მუქი საფეთქლის ლაქაა — ყავისფერი ბაყაყების ტიპური ნიშანი. ზურგი ზეთისხილისფერი, რუხი, მოყავისფრო, მოწითალო ან მუქი-იისფერია; მუქი ლაქების რაოდენობა იცვლება. ზურგის შუა ღია ზოლი შეიძლება იყოს ან არა. მუცელი ჩვეულებრივ ულაქებოა, მოყავისფრო-ვარდისფერი, ნარინჯისფერ-წითელი ან მოთეთრო. უკანა ფეხები გრძელია (სახელი macrocnemis გრძელ წვივს აღნიშნავს); ქუსლები იკვეთება, როცა წვივებს სხეულის ღერძის მართობულად დებთ. შიდა მეტატარზული ბორცვი ოვალური და შედარებით პატარაა. AmphibiaWeb-ით მამალს შიგნითა რეზონატორები და პირველ თითზე შეჯვარების ბალიშები აქვს. სახეობის დონეზე ზრდასრულის სიგრძე ხშირად დაახლოებით 4–8 სმ-ია: თურქულ სერიაში 40–79 მმ; ნეძურას ხეობაში გამრავლების ასაკის ბაყაყები მეორე გამოზამთრებამდე 50 მმ-ს აჭარბებენ. ცალკე ქართული ზომის სერია ამ გვერდზე არ არის.
საქართველოში ორი მეზობელი ფორმაა აღწერილი. ტყის macrocnemis უფრო გლუვკანიანია, ლაქები სუსტია, შუა ზოლი ხშირად არ ჩანს, მეტატარზული ბორცვი პატარაა. პლატოს camerani უფრო ხორკლიანია, ზურგის ლაქები გამოკვეთილია, შუა ზოლი კონტრასტულია. სადაც ფორმები იკვეთება, მაგალითად თრიალეთის ჩრდილო კალთაზე, შუალედური ნიშნები გვხვდება. ეს საველე განსხვავებაა და არა ორი ცალკე სახეობის დასტური ამ ატლასში.
ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus) უფრო წყალთან რჩება, ხშირად მწვანე ან ზეთისხილისფერია და ხმამაღლა იძახის; ყავისფერი ბაყაყი გამრავლების გარეთ ტყეში ან მდელოზეა. კავკასიური ჯვრიანა (Pelodytes caucasicus) პატარაა, გუგა ვერტიკალურია, ზურგზე ირიბი ჯვარია. სირიული მყვარი (Pelobates syriacus) მსხვილია დიდი „ნიჩბით“ და აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ სარტყელშია. გომბეშოები კოპლებიანია დიდი ყურისუკანა ჯირკვლებით. ვასაკას თითის დისკები აქვს და ხეზე ადის. ევროპული მოქნილი ბაყაყი (Rana dalmatina) საქართველოში არ გვხვდება — ძველი ჩანაწერები ამ სახეობასთან აბნევად ითვლება.
შხამიანი არ არის. ტყის გზის გუბესთან ან მთის ტბორთან ყავისფერი ბაყაყი ჰორიზონტალური გუგით და თვალისუკანა ნიღბით ამ სახეობას ემთხვევა უფრო, ვიდრე ტბორის ბაყაყს. ნუ აიყვანთ.
Tarkhnishvili et al. 2026 სახეობას ადასტურებს და საქართველოში ორ მეზობელ ფორმას ასახელებს — R. m. macrocnemis და R. m. camerani; camerani-ს ფორმალური რანგი შემდგომ კვლევას საჭიროებს და აქ ცალკე სახეობად არ არის აყვანილი. საქართველოში ერთადერთი Rana-ა. COI ბარკოდებია ტაბაწყურიდან (camerani) და ბჯოლეთიდან, გურია (macrocnemis). ევროპული მოქნილი ბაყაყი (Rana dalmatina) საქართველოში არ გვხვდება.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
საქართველოში ფართოდ გვხვდება და მხოლოდ ერთ რეგიონზე არ არის მიბმული. Tarkhnishvili (1996) ტიპურ macrocnemis-ს 42 ქართულ ლოკალიტეტში ასახელებს — მათ შორის სოხუმი, გაგრა, ბათუმი, ქობულეთი, ბორჯომის რაიონის ლომისმთა, ყაზბეგი, ლაგოდეხი, სვანეთი, თბილისის კუს ტბა, ნეძურას ხეობა, ომალო და თელავის მიდამოები — და ტიპურ camerani-ს 11-ში, ძირითადად ჯავახეთის პლატოზე: ტაბაწყური, ახალქალაქი, ფარავანი, ხანჩალი, წალკა, წყრაწყარო. ამ ატლასის რუკა ყველა ადმინისტრაციულ რეგიონს მონიშნავს ამ ლიტერატურული ნაკრების მიხედვით; 2026 წლის ჩამონათვალში გავრცელების ნდობა საშუალოა. camerani-ს ტიპური ლოკალიტეტები თავად საქართველოშია: ტაბაწყურის ტბა დაახლოებით 2500 მ და ახალქალაქი. ნეძურას ხეობაში (ბორჯომის რაიონი) გამრავლების ადგილები დაახლოებით 900–1200 მ-ზეა. AmphibiaWeb სახეობას ტყის, სუბალპურ და ალპურ სარტყელში ათავსებს; მშრალ ადგილას უფრო მუდმივ წყალთან რჩება და ზრდასრული ჩვეულებრივ წყლიდან რამდენიმე ასეულ მეტრზე შორს არ მიდის. ამ გვერდის ფოტოები 2015 წლის 1 ივნისს ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკშია გადაღებული. CBG მღვიმის ჩანაწერებსაც უთითებს — ტროგლოქსენია, მღვიმის მუდმივი მკვიდრი არა. მშრალ აღმოსავლეთ ვაკეზე წყლის გარეშე ნუ ივარაუდებთ.
კვება
ამ გვერდზე ქართული კუჭის შიგთავსის კვლევა არ არის. სახეობის დონეზე ზრდასრული მტაცებელია და იკვებება იმ უხერხემლოებით, რაც ადგილზეა. თურქულ სერიაში (Çiçek 2011, ულუდაღი) მსხვერპლის დაახლოებით 96% მწერია, უმეტესად ხოჭო, ორფრთიანი და სიფრიფანაფრთიანი; ეს თურქული ნიმუშია და არა საქართველოში გაზომილი რაციონი. თავკომბალა წყალში იკვებება. ნუ მიიჩნევთ ბაღის მავნებლების „ბიოლოგიურ კონტროლად“.
ქცევა
ხმელეთზე უფრო აქტიურია, ვიდრე ტბორის ბაყაყი, მაგრამ გამრავლებისას ბრუნდება გუბესთან, ტბორთან ან ნაკადულის უბესთან. AmphibiaWeb-ით გამოზამთრება ხმელეთზეც და წყალშიც შეიძლება, სიმაღლეზე დამოკიდებით დაახლოებით სექტემბერ–ნოემბრიდან თებერვალ–მაისამდე — ეს სახეობის დონის ფანჯარაა და არა ყოველი ქართული ლოკალიტეტის კალენდარი. გამრავლება ამავე წყაროთი თებერვლიდან აგვისტოს ბოლომდეა, ჩვეულებრივ აპრილ–მაისში; მაღალმთაში გვიანდება. შეჯვარება იღლიის ჩავლებითაა (აქსილარული ამპლექსუსი). დედალი სეზონში ერთ კლატჩს ყრის; AmphibiaWeb-ით კვერცხი დაახლოებით 580–3500-ია ერთ ლორწოვან გროვაში. ბორჯომის ხეობაში ყავისფერი უკუდოები, მათ შორის ეს სახეობა, ერთხელ ყრიან წელიწადში (Tarkhnishvili 1993). ნეძურას ხეობაში ქვირითობა ბევრ დროებით გუბეშია მდინარის გასწვრივ; უმეტესი ლიფსიტა რამდენიმე „წყარო“ ადგილიდან გამოდის, ზოგი გუბე კი შრება (Tarkhnishvili და Gokhelashvili 1999). მეტამორფოზი ჩვეულებრივ ივნის–ივლისშია; ცივ მაღალმთის ტბორში თავკომბალამ შეიძლება იზამთროს. სქესობრივ სიმწიფეს ჩვეულებრივ 2–3 წელს აღწევს.
კონსერვაცია
IUCN Red List-ზე Least Concern (IUCN SSC Amphibian Specialist Group 2023). CBG საქართველოს წითელ ნუსხაშიც LC-ს უთითებს. CITES-ში არ შედის. კავკასიაში AmphibiaWeb-ით ერთ-ერთი ყველაზე ჩვეულებრივი ამფიბიაა; ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა ადგილობრივი პოპულაცია უსაფრთხოა. Tarkhnishvili et al. 2026 სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს; camerani აქ ცალკე სახეობა არ არის — ფორმალური სტატუსი გენომურ კვლევას საჭიროებს. Nikolskii-ის Rana dalmatina / R. agilis საქართველოში ამ სახეობასთან აბნევად ითვლება და კავკასიაში შემდგომ არ დადასტურებულა. ველური ამფიბია არ დაიჭიროთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მცირეაზიური ბაყაყი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი. Tarkhnishvili et al. 2026 ბიოლოგიურად დადასტურებულად მიიჩნევს. ბარკოდები ტაბაწყურიდან და ბჯოლეთიდანაა (გურია).
ტყეში, სუბალპურ მდელოზე ან მთის ტბორთან, წყალთან ახლოს. დასახელებული წერტილებია კოლხეთის სანაპირო და დასავლეთის ტყეები, ბორჯომ-ხარაგაული და ნეძურას ხეობა, კავკასიონის სამხრეთი კალთა (ყაზბეგი, სვანეთი, ლაგოდეხი, ომალო) და ჯავახეთის პლატო (ტაბაწყური, ფარავანი, ახალქალაქი). მშრალ ვაკეზე წყლის გარეშე ნუ ივარაუდებთ.
ყავისფერი ან ზეთისხილისფერი ბაყაყი ჰორიზონტალური გუგით, თვალის უკან მუქი ნიღბით, გვერდითი კანის ნაოჭებით და შედარებით გრძელი უკანა ფეხებით. არ არის ტბორის ბაყაყივით წყალზე მიბმული და არც ჯვრიანასავით ვერტიკალური გუგით.
სახეობის დონეზე ზრდასრული ხშირად დაახლოებით 4–8 სმ-ია. ნეძურას ხეობაში გამრავლების ასაკის ცხოველები 50 მმ-ს აჭარბებენ. ამ გვერდზე ცალკე ქართული ზომის სერია არ არის.
ამ ატლასში არა. ჩამონათვალი ორ მეზობელ ქვესახეობას ასახელებს; camerani-ს რანგი შეიძლება გადაიხედოს, მაგრამ ჩამოთვლილი სახეობა რჩება R. macrocnemis.
ეს არის Rana — ყავისფერი, ხმელეთთან უფრო დაკავშირებული ბაყაყი თვალისუკანა ნიღბით. ტბორის ბაყაყი (Pelophylax) წყალთან რჩება და ხშირად მწვანეა.
არა. შხამი არ აქვს. ნუ აიყვანთ.
გლობალურად Least Concern (2023). CBG საქართველოს წითელ ნუსხაშიც LC-ს უთითებს. ველური ამფიბია არ დაიჭიროთ.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Tarkhnishvili 1996 — Distribution and ecology of amphibians of Georgia and the Caucasus
- Tarkhnishvili, Arntzen & Thorpe 1999 — Morphological variation in Caucasian brown frogs
- Tarkhnishvili, Hille & Böhme 2001 — Differentiation in Rana macrocnemis
- Tarkhnishvili & Gokhelashvili 1999 — Population structure of R. macrocnemis in the Nedzura canyon
- Tarkhnishvili 1993 — Anurans of Borjomi Canyon, clutch parameters
- Tarkhnishvili & Gokhelashvili 1999 — The amphibians of the Caucasus
- AmphibiaWeb — Rana macrocnemis
- Amphibian Species of the World — Rana macrocnemis
- IUCN SSC Amphibian Specialist Group 2023 — Rana macrocnemis
- CBG Iliauni — Rana macrocnemis
- Çiçek 2011 — Food composition of R. macrocnemis at Uludağ, Türkiye
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
ამფიბიების სახეობები
12 სახეობა: 8 Anura და 4 Caudata. Tarkhnishvili et al. 2026 ჩამონათვალი.
ინდექსიAnuraბაყაყები საქართველოში
გომბეშოები, ვასაკები და ბაყაყები — ამფიბიების Anura ჯგუფი ცალკე გიდში.
ბაყაყების გიდიცხრილიბაყაყების სახეობები
Anura ინდექსი — გიდის გვერდის ცხრილის ვერსია, არა დუბლი ტექსტი.
ბაყაყების ინდექსი
