კავკასიური გომბეშო

Bufo verrucosissimus

ნოტიო ტყეადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

ნოტიო ტყე

ზომა

♂ ~7–8.5 სმ, ♀ ~10–13 სმ

აქტიურობა

ხმელეთი; ქვირითობა IV–VI

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

ნაკლ. საფრთხე (LC)

ოჯახი

Bufonidae

ადამიანთან ურთიერთობა

კავკასიური გომბეშო (Bufo verrucosissimus) ადამიანისთვის შხამიანი არ არის და, როგორც წესი, პირდაპირ საფრთხეს არ წარმოადგენს. თუმცა, თვალის უკან მდებარე ჯირკვლებიდან გამოყოფილი თავდაცვითი სეკრეტი შესაძლოა თვალის, პირის ან სხვა ლორწოვანი გარსის გაღიზიანებას იწვევდეს. ამიტომ მისი ხელში აყვანა და შეწუხება არ არის რეკომენდებული. საქართველოში კავკასიური გომბეშო ძირითადად ნოტიო ტყეებსა და ტყის მიმდებარე ადგილებში გვხვდება. განსაკუთრებით შეიძლება შეგხვდეთ ნაკადულებთან, ტყის გუბეებთან და ნოტიო ადგილებში. თუ ბუნებაში შეხვდებით, უმჯობესია უბრალოდ დააკვირდეთ და დატოვოთ იქ, სადაც არის. არ ეცადოთ მის სახლში წაყვანას ან ხელით დაჭერას. რა უნდა გააკეთოთ გომბეშოსთან შეხების შემთხვევაში? თუ კავკასიური გომბეშოს სეკრეტი თვალში ან პირში მოხვდა, ადგილი დაუყოვნებლივ დიდი რაოდენობით სუფთა წყლით ჩამოიბანეთ. ძლიერი ან ხანგრძლივი გაღიზიანების, ტკივილის ან მხედველობის გაუარესების შემთხვევაში მიმართეთ სამედიცინო დახმარებას. გომბეშოს შეხების შემდეგ ხელები კარგად დაიბანეთ და მანამდე არ შეეხოთ თვალებს, პირს ან სახეს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ გომბეშო ძაღლს ან სხვა შიანურ ცხოველს პირთან ახლოს არ შეეხოს, რადგან სეკრეტმა შესაძლოა ცხოველს ძლიერი გაღიზიანება და მოწამვლის მსგავსი სიმპტომები გამოიწვიოს. გაითვალისწინეთ, რომ ეს არის საგანმანათლებლო ინფორმაცია და არა სამედიცინო ოქმი. ველური ამფიბიების ბუნებრივ გარემოში დატოვება მათი დაცვის საუკეთესო გზაა.

მიმოხილვა

კავკასიური გომბეშო საქართველოში

კავკასიური გომბეშო (Bufo verrucosissimus) ნოტიო ტყის უშხამო გომბეშოა და საქართველოში დადასტურებულია. გომბეშოსებრთა ოჯახისაა. კბენით შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ბორჯომის ხეობის კვლევით მამრის სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 7–8.5 სმ-ია, მდედრისა — 10–13 სმ; მდედრი, როგორც წესი, მამრზე დიდია. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი სახელს ინარჩუნებს, მაგრამ სახეობრივ რანგს კანდიდატად მიიჩნევს ჩვეულებრივ გომბეშოსთან (Bufo bufo) მიმართებით. IUCN-ით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ინგლისურად Caucasian toad ან Colchic toad.

ბოლო განახლება 15 სექტემბერი 2026

გალერეა

კავკასიური გომბეშო ფოტოებში

კავკასიური გომბეშო (Bufo verrucosissimus) — ნოტიო ტყე

გავრცელება

სად გვხვდება კავკასიური გომბეშო საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ კავკასიური გომბეშო

მოკლე, მეჭეჭებიანი ტყის გომბეშოა ყავისფერი ან რუხი ზურგით, ჰორიზონტალური გუგით და თვალის უკან დიდი ჯირკვლებით. საქართველოში ყველაზე ხშირად მწვანე გომბეშოს ერევა.

სხეული მსხვილია, უკანა ფეხები შედარებით მოკლე; ხტუნვის ნაცვლად ხშირად დაცოცავს. კანი ზურგზე დიდი მომრგვალო მეჭეჭებითაა, მუცელზე — წვრილით. ზურგი ნაცრისფერი, ღია ყავისფერი ან მოწითალო-ყავისფერია, ხშირად მუქი ლაქებით; მწვანე ლაქებიანი მოზაიკა არ აქვს. მუცელი ნაცრისფერი ან მოყვითალოა.
თვალის უკან დიდი ჯირკვლებია — პაროტოიდები. ისინი თავდაცვით სეკრეტს გამოყოფენ, რომელიც თვალს ან პირს შეიძლება გააღიზიანოს. გუგა ჰორიზონტალური ნაპრალია. ბორჯომის მასალაში მამრის სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 7–8.5 სმ-ია, მდედრისა — 10–13 სმ.
მწვანე გომბეშოს (Bufotes viridis) ზურგზე არათანაბარი მწვანე ან ზეთისხილისფერი ლაქები აქვს და ღია ადგილებშია. კავკასიური გომბეშო უფრო ტყეშია. ბორჯომის ხეობაში ორივე გვხვდება, მაგრამ სხვადასხვა მიკროჰაბიტატში.
კავკასიური ჯვრიანა პატარა და წვრილია, ვერტიკალური გუგით და ზურგზე ირიბი ჯვრით. სირიულ მყვარს გუგა ვერტიკალური აქვს და უკანა ფეხზე — მყარი „ნიჩაბი“; Tarkhnishvili et al. 2026 მას აღმოსავლეთ საქართველოში ასახელებს. მცირეაზიური და ტბორის ბაყაყებს ჰორიზონტალური გუგა და გვერდითი კანის ნაოჭები აქვთ, კანი უფრო გლუვია. აღმოსავლური ვასაკა მწვანეა თითის დისკებით და ხეზე ადის.
შხამიანი არ არის. ნოტიო ტყეში, ნაკადულის ან ტყის გუბის პირას ყავისფერი მეჭეჭებიანი გომბეშო ჰორიზონტალური გუგით ამ სახეობას ემთხვევა უფრო, ვიდრე მწვანე გომბეშოს. ნუ აიყვანთ.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Bufotes viridis

მწვანე გომბეშო

საქართველო — ღია ადგილები

Pelodytes caucasicus

კავკასიური ჯვრიანა

ნოტიო კავკასიური ტყე

Rana macrocnemis

მცირეაზიური ბაყაყი

ტყე და მთის წყალსატევები

Pelobates syriacus

სირიული მყვარი

აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალი ადგილები

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში გვხვდება. მთელი ქვეყნის თანაბარი მკვიდრი არ არის და მშრალ აღმოსავლეთ ვაკეზე ნუ ივარაუდებთ. 1996 წლის ქართული მიმოხილვა 20 ლოკალიტეტს ასახელებს: აფხაზეთში — ახალი ათონი, სოხუმი, გაგრა, ბედია, გუდაუთა, წებელდა, ჯუფშარა და ლაშიფსე; დასავლეთსა და ცენტრში — კვალითი, ქუთაისი, ხარაგაული, ქვერეთი ჭიათურასთან, ახალდაბა, წაღვერი, ბანისხევი; აღმოსავლეთში — არაგვის ხეობა, ბურსას ხეობა (ყვარელი) და ლაგოდეხი; აჭარაში — ბათუმი, მტირალა და ჭარნალის ხეობა. თბილისის ჩანაწერი (ჯანაშვილი 1956) იმავე ნაშრომში შეცდომადაა მიჩნეული და ამ ატლასის რუკაზე აღარ არის. 2026 წლის ბარკოდი ახალდაბიდანაა; ნაშრომის ფიგურა — ბორჯომი, ახალდაბა. ამ გვერდის ფოტოები 2015 წლის 16 მაისს ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკშია გადაღებული (ზაური ხაჩიძე). ჩამონათვალში გავრცელების ნდობა საშუალოა. არეალი ჰგავს კავკასიური ჯვრიანასას: სამხრეთ კავკასიონის ტყიანი კალთები, მესხეთი და თრიალეთის დასავლეთი მთისწინეთი. ეძებეთ ნოტიო, დაჩრდილულ ფართოფოთლოვან ან შერეულ ტყეში, ბუჩქნარში, ტყის პირასა და გაწმენდილ ადგილზე. ქვირითობს სუფთა, წყნარ ან ნელა მდინარე წყალში — ნაკადულში, წყაროში, გუბეში, გაჟონვის აუზში; დიდ მუდმივ წყალსატევზეც შეიძლება გადავიდეს. ბორჯომის შესწავლის ადგილი დაახლოებით 900–1200 მ-ია — ეს ერთი უბნის დიაპაზონია და არა სახეობის ზღვის დონის საზღვარი საქართველოში. სახეობის დონეზე IUCN 0–3000 მ-ს უთითებს.

კვება

ზრდასრული ხმელეთზე ნადირობს უხერხემლოებზე — ფოთლის ნაგვში, ქვისა და მორების ქვეშ, სადაც ნადავლი მეტია. ქართული კუჭის შიგთავსის კვლევა ამ გვერდზე არ არის; ეს სახეობის დონის აღწერაა. ნუ მიიჩნევთ ბაღის მავნებლების „ბიოლოგიურ კონტროლად“.

ქცევა

ძირითადად ხმელეთზე ცხოვრობს და სველ, დაჩრდილულ ადგილს ანიჭებს უპირატესობას. წყვილი ხშირად ხმელეთზე იკვრება; შემდეგ ყოველწლიურად ახალ ქვირითობის ადგილს ეძებს და ძველ წყალსატევზე იშვიათად ბრუნდება. თუ უბანში უფრო დიდი, მუდმივი წყალი გამოჩნდება, მამლები წყლის პირას ელოდებიან მდედრებს. ბორჯომის ხეობაში გამრავლების პიკი აპრილ–ივნისშია დაფიქსირებული. ტყის „ყავისფერი“ უკუდო ამფიბიების ჯგუფშია: მდედრი სეზონში ჩვეულებრივ ერთ ქვირითს ყრის, ღია ადგილების მწვანე გომბეშოსგან განსხვავებით. იმავე უბანში მამლები 2–9 წლისაა აღრიცხული, მდედრები — 3–10 წლისა; მდედრების უმეტესობა 5–7 წლისაა, მამლებისა — 3–5. თუ შეხვდებით, დატოვეთ ადგილზე და არ აიყვანოთ. შეხების შემდეგ ხელები დაიბანეთ.

კონსერვაცია

IUCN-ის 2023 წლის შეფასებით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern); 2009 წელს Near Threatened იყო. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის — იქ ამფიბიებიდან შეტანილია კავკასიური სალამანდრა და სირიული მყვარი. IUCN ასახელებს დაცულ ტერიტორიებს საქართველოში; ამ გვერდის ფოტო ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკიდანაა. მთავარი დოკუმენტირებული წნეხია ტყის ჭრა, ძოვება, ქვირითობის წყლის დაბინძურება და გზაზე დაღუპვა გამრავლების მიგრაციისას. კავკასიაში დამატებით არის დასახელებული ინტროდუცირებული ენოტი; ეს საქართველოს ყველა პოპულაციაზე გაზომილი ზემოქმედება არ არის. CITES-ში არ შედის. 2026 წლის ჩამონათვალი სახეობად ასახელებს უმრავლესობის მიხედვით, მაგრამ სტატუსს კანდიდატად ტოვებს. ზოგი კვლევა ცალკე სახეობის მყარ მტკიცებულებას არ ხედავს: ქართულ და ევროპულ ჩვეულებრივ გომბეშოებს შორის გენეტიკური სხვაობა მცირეა და ანატოლიაში მკვეთრი საზღვარი არ ჩანს. ველში ცხოველი იგივენაირად ამოიცნობა. ნომინალური ქვესახეობა B. v. verrucosissimus. ველური ამფიბია არ დაიჭიროთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები კავკასიური გომბეშოსთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში შედის. 1996 წლის მიმოხილვა 20 ქართულ ლოკალიტეტს ასახელებს. ბარკოდი ახალდაბიდანაა.

ნოტიო ტყეში — კოლხეთის დასავლეთში, ბორჯომ-ხარაგაულში, აჭარაში, არაგვის ხეობასა და კახეთის ტყიან აღმოსავლეთში (ლაგოდეხი, ყვარელი). მშრალ აღმოსავლეთ ვაკეზე ნუ ივარაუდებთ. თბილისის ძველი ჩანაწერი შეცდომადაა მიჩნეული.

მოკლე, მეჭეჭებიანი გომბეშო ყავისფერი ან რუხი ზურგით, ჰორიზონტალური გუგით და თვალის უკან დიდი ჯირკვლებით. მწვანე ლაქებიანი მოზაიკა არ აქვს.

კავკასიური გომბეშო ყავისფერია და უფრო ტყეშია. მწვანე გომბეშოს ზურგზე მწვანე ლაქები აქვს და ღია ადგილებშია. ბორჯომში ორივეა, მაგრამ სხვადასხვა ადგილას.

არა. კბენით შხამი არ აქვს. თვალის უკან ჯირკვლების სეკრეტი შეიძლება თვალს ან პირს გააღიზიანოს; შეხების შემდეგ ხელები დაიბანეთ და არ აიყვანოთ.

ბორჯომის კვლევით მამრი ჩვეულებრივ დაახლოებით 7–8.5 სმ-ია, მდედრი — 10–13 სმ. მდედრი, როგორც წესი, მამრზე დიდია.

ძირითადად ხმელეთზე ცხოვრობს. ბორჯომის ხეობაში გამრავლების პიკი აპრილ–ივნისშია. ქვირითობის ადგილს ხშირად ყოველ წელს იცვლის.

ამ ატლასში Bufo verrucosissimus-ად არის მოცემული. 2026 წლის ჩამონათვალი სახეობრივ რანგს კანდიდატად ტოვებს Bufo bufo-სთან. ველში ამოცნობა არ იცვლება.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები