სირიული მყვარი

Pelobates syriacus

აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალი ადგილებიადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ზომა

დაახლ. 6–9 სმ

ჰაბიტატი

მშრალი ველი, უთევზო ტბორი

აქტიურობა

ღამის

სტატუსი საქართველოში

დადასტურებული

ადამიანის რისკი

უვნებელი

ოჯახი

Pelobatidae

კონსერვაცია

EN (საქართველო) / LC

ადამიანთან ურთიერთობა

სირიული მყვარი (Pelobates syriacus) ადამიანისთვის შხამიანი არ არის და პირდაპირ საფრთხეს არ წარმოადგენს. საფრთხის შემთხვევაში, როგორც წესი, ცდილობს დამალვას ან სწრაფად გაეცალოს ადამიანს. მისი ხელში აყვანა და შეწუხება არ არის რეკომენდებული. საქართველოში სირიული მყვარი აღმოსავლეთ ნაწილში გვხვდება და განსაკუთრებით დაკავშირებულია მშრალ და ღია ტერიტორიებთან. მისი შემჩნევა უფრო ხშირად შესაძლებელია საღამოს ან ღამით, განსაკუთრებით ნოტიო ამინდის შემდეგ. თუ მყვარს შეხვდებით, უმჯობესია არ დაიჭიროთ და არ გადაიყვანოთ სხვა ადგილას. რა უნდა გააკეთოთ მყვართან შეხების შემთხვევაში? თუ სირიულ მყვარს შეეხეთ, ხელები კარგად დაიბანეთ საპნითა და წყლით და მოერიდეთ თვალებსა და პირთან შეხებას. მისი შეხება ადამიანისთვის, როგორც წესი, სამედიცინო საფრთხეს არ წარმოადგენს. არ ეცადოთ მყვარის სახლში წაყვანას ან ხელში დიდხანს დაჭერას. ველური ამფიბიის ბუნებრივ გარემოში დატოვება მისი დაცვის მნიშვნელოვანი ნაწილია. გაითვალისწინეთ, რომ ეს არის საგანმანათლებლო ინფორმაცია და არა სამედიცინო ოქმი.

მიმოხილვა

სირიული მყვარი საქართველოში

სირიული მყვარი (Pelobates syriacus) მიწაში მცხოვრები, ადამიანისთვის უვნებელი ამფიბიაა აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ ადგილებში. ოჯახი Pelobatidaeა; ეს არც გომბეშოა და არც ტბორის ბაყაყი. ზრდასრულის სხეულის სიგრძე სახეობის დონეზე ჩვეულებრივ დაახლოებით 6–9 სმ-ია. საქართველოში ბიოლოგიურად დადასტურებულია (Tarkhnishvili et al. 2026). გლობალურად IUCN-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern, 2021); საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი EN A2a — კლებადი. დასავლეთის ნოტიო კოლხეთში ნუ ივარაუდებთ. აღწერა Boettger-ს ეკუთვნის 1889 წელს; ტიპური ლოკალიტეტია ჰაიფა და არა საქართველო. ინგლისურად eastern spadefoot ან Syrian spadefoot. 2019 წლის გვარის გადახედვის შემდეგ ბალკანეთის პოპულაციები ხშირად Pelobates balcanicus-ად ითვლება; საქართველოსა და ბალკანეთის COI სხვაობა 10%-ს აღემატება. ქართული პოპულაციები რეგიონული კუთვნილებით წინასწარ P. s. boettgeri-ს მიეკუთვნება (Dufresnes et al. 2019; Tarkhnishvili et al. 2026). უახლოესი ნათესავი P. fuscus საქართველოში არ გვხვდება.

ბოლო განახლება 15 სექტემბერი 2026

გალერეა

სირიული მყვარი ფოტოებში

სირიული მყვარი (Pelobates syriacus) — ლისის ტბა — Armen Seropian — ფოტო: არმენ სეროფიანი
ლისის ტბა · 20 ივნისი 2020
საქართველოს ველში

სირიული მყვარი (Pelobates syriacus) — Coastal plain, Israel — Assaf Uzan — ფოტო: Assaf Uzan
Coastal plain, Israel · 7 დეკემბერი 2017

სირიული მყვარი (Pelobates syriacus) — აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალი ადგილები — Titouan Roguet — ფოტო: Titouan Roguet · iNaturalist

სირიული მყვარი (Pelobates syriacus) — აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალი ადგილები — Jonathan Ben Simon — ფოტო: Jonathan Ben Simon · iNaturalist

სირიული მყვარი (Pelobates syriacus) — აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალი ადგილები — Craig Robson — ფოტო: Craig Robson · iNaturalist

გავრცელება

სად გვხვდება სირიული მყვარი საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ სირიული მყვარი

მსხვილი, მოკლეფეხებიანი უკუდო ამფიბია ვერტიკალური გუგით, გლუვი კანით და უკანა ფეხის დიდი მოყვითალო „ნიჩბით“. საქართველოში ერთადერთი Pelobates-ია.

სხეული მკვრივია, თავი დიდი და ბრტყელი, უკანა ფეხები მოკლე. გუგა ვერტიკალური ნაპრალია. დოლის აპკი არ ჩანს. კანი შედარებით გლუვია მცირე კოპლებით — არა გომბეშოს უხეში კანი. უკანა თითებს შორის აპკი ღრმად ამოჭრილია. საკვანძო ნიშანი შიდა მეტატარზული ბორცვია: დიდი, ნიჩბისებრი, მოყვითალო — ამით იჭრის მიწას. ზურგი მოყვითალო ან რუხია დიდი მომწვანო ლაქებით; მუცელი მოთეთრო-მორუხო, ულაქო. სხეულის სიგრძე სახეობის დონეზე ხშირად დაახლოებით 6–9 სმ-ია (Dufresnes et al. 2019, P. s. boettgeri: დედალი საშუალოდ 68 მმ, დიაპაზონი 40–92 მმ; მამალი საშუალოდ 69 მმ, 57–83 მმ). საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის. სქესები ზომით ახლოსაა; გამრავლებისას მამალს მხრის ჯირკვალი უფრო გამოკვეთილია.
თავკომბალა ამფიბიებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე დიდია; ლიტერატურაში მაქსიმუმი დაახლოებით 165 მმ-მდეა მითითებული. საქართველოში ივნისში უკვე დიდია და ადვილად ჩანს უთევზო ტბორში. მეტამორფოზის შემდეგ ნორჩები ხშირად ნაპირის ტალახში იჭრებიან. ზოგ ტბორში თავკომბალა ზამთრობს და მომდევნო წელს გამოდის — ეს სახეობის დონის შესაძლებლობაა და არა ყოველი ქართული ტბორის წესი. ნუ აიყვანთ: ამოცნობისთვის საკმარისია გუგა, სხეულის ფორმა და, თუ ჩანს, ნიჩაბი.
კავკასიური ჯვრიანა (Pelodytes caucasicus) უფრო პატარა და წვრილია, ნიჩაბი პატარა და მომრგვალოა; Tarkhnishvili et al. 2026 მას ნოტიო დასავლეთ კავკასიურ ტყეს უკავშირებს და არა აღმოსავლეთის მშრალ ველს. მწვანე გომბეშო (Bufotes viridis) და კავკასიური გომბეშო (Bufo verrucosissimus) ჰორიზონტალური გუგით და დიდი ყურისუკანა ჯირკვლებით (პაროტოიდები) არიან; კანი უხეშია. ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus) და მცირეაზიური ბაყაყი (Rana macrocnemis) ჰორიზონტალური გუგით და გვერდითი კანის ნაოჭებით გამოირჩევიან; ტბორის ბაყაყი ხშირად იმავე ტბორშია, მაგრამ წყალთან რჩება. ვასაკები (Hyla) მწვანეა თითის დისკებით. ჩვეულებრივი მყვარი (P. fuscus) საქართველოში არ გვხვდება.
შხამიანი არ არის. აღმოსავლეთის მშრალ ადგილას ღამით გამოჩენილი მსხვილი „გომბეშოსებრი“ ამფიბია ვერტიკალური გუგით და უკანა ფეხის დიდი ნიჩბით ამ სახეობას ემთხვევა უფრო, ვიდრე ნამდვილ გომბეშოს. ივნისში უთევზო ტბორში ძალიან დიდი თავკომბალა ასევე მყვარზე მეტყველებს. ნუ აიყვანთ.
საქართველოში ბიოლოგიურად დადასტურებულია (Tarkhnishvili et al. 2026). საქართველოში ერთადერთი Pelobates-ია. დასავლეთის ნოტიო კოლხეთში ნუ ივარაუდებთ. ჩვეულებრივი მყვარი (P. fuscus) საქართველოში არ გვხვდება. კავკასიური ჯვრიანა (Pelodytes caucasicus) უფრო პატარა და წვრილია და ნოტიო დასავლეთ კავკასიურ ტყეს უკავშირდება, არა აღმოსავლეთის მშრალ ველს.

მსგავსი სახეობები

რომელ სახეობებს ჰგავს

Pelodytes caucasicus

კავკასიური ჯვრიანა

ნოტიო კავკასიური ტყე

Bufotes viridis

მწვანე გომბეშო

საქართველო — ღია ადგილები

Pelophylax ridibundus

ტბორის ბაყაყი

წყალთან, მთელ საქართველოში

Rana macrocnemis

მცირეაზიური ბაყაყი

ტყე და მთის წყალსატევები

Bufo verrucosissimus

კავკასიური გომბეშო

ნოტიო ტყე

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში შეხვდებით აღმოსავლეთის მშრალ და ნახევრად მშრალ ველზე, ბუჩქნარში და ზოგჯერ ადამიანის მიერ შეცვლილ ლანდშაფტში, სადაც გაზაფხულზე წყალი დგას უთევზო ტბორში, გუბეში ან არხის გაფართოებაში. Tarkhnishvili, Serbinova და Gavashelishvili (2009) 2003–2008 წლებში სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში 88 ქვირითობის ტბორი აღწერეს; არეალი დაახლოებით მშრალ ლანდშაფტს ემთხვევა, დასავლეთის ორიენტირად გორია დასახელებული. ტყის სარტყელში ჩვეულებრივ არ არის; იშვიათი ქვირითობის ადგილი ტყის პირასაც შეიძლება იყოს. წლიური ნალექი იმ კვლევაში 760 მმ-ს არ აღემატება იქ, სადაც სახეობა ცხოვრობს. 2026 წლის ჩამონათვალის COI ბარკოდი ჩაჩუნადანაა (კახეთი), ფიგურის ლოკალიტეტი — თბილისი. Tarkhnishvili (1996) ძველ ლოკალიტეტებად ასახელებს თბილისის კუს ტბას (Delwig 1928), ყუმისის და ჭილ-თბას, წოდორეთისა და ახალდაბის ტბებს, თბილისი–რუსთავს შორის და ხრამის ქვედა დინების ნამარხს; მანგლისის ჩანაწერი შესამოწმებელია, რადგან იქ ლანდშაფტი უფრო ნოტიოა, ვიდრე სახეობისთვის ტიპურია. ზოგი 1996 წლის წერტილი შეიძლება აღარ არსებობდეს — ეს არ უარყოფს 2000-იანი წლების ტბორების რუკას. შავი ზღვის აუზსა და დიდი კავკასიონის ტყის სარტყელში სახეობა არ არის მოსალოდნელი. კავკასიის ლიტერატურაში სიმაღლე ზოგჯერ დაახლოებით 0–1900 მ-მდეა მითითებული; საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სიმაღლის დიაპაზონი ამ გვერდზე არ არის. ამ ატლასის რუკა რეგიონულ ჩანაწერებს ასახავს და არ ნიშნავს, რომ სახეობა ყველა მონიშნულ რეგიონში თანაბრად გავრცელებულია.

კვება

ამ გვერდზე ქართული კუჭის შიგთავსის კვლევა არ არის. სახეობის დონეზე ზრდასრული ხმელეთზე იკვებება მოლუსკებით, მრავალფეხიანებით, ობობებით, კალიებითა და სხვა წვრილი უხერხემლოებით (AmphibiaWeb). თავკომბალა წყალში ძირითადად წყალმცენარეებსა და მცენარეულ ნარჩენს ჭამს. ნუ მიიჩნევთ ბაღის მავნებლების „ბიოლოგიურ კონტროლად“.

ქცევა

ძირითადად ღამის აქტიურია და დღეს მიწაშია. იჭრის საკუთარ სოროს უკანა ფეხის დიდი, მოყვითალო „ნიჩბით“ (შიდა მეტატარზული ბორცვი); იყენებს მღრღნელის სოროსა და ქვის ქვეშ არსებულ ღრუსაც. AmphibiaWeb-ით ცხელ, მშრალ პერიოდში შეიძლება მიწაში გადაიტანოს (ესტივაცია); გვალვა კავკასიაში მასობრივ სიკვდილიანობას უკავშირდება. გამოზამთრება ნიადაგში, ფესვებში ან ქვების ქვეშაა; ჩვეულებრივ ცალ-ცალკე, იშვიათად 2–6 ერთად. საქართველოში ქვირითობა ადრეა და მოკლე: 2009 წლის კვლევით გვიანი მარტი–ადრეული აპრილი, დაახლოებით ორი კვირა. თუ ტბორი ამ დროს მშრალია, სეზონი იკარგება — ტბორის ბაყაყსა და მწვანე გომბეშოს მოგვიანებითაც შეუძლიათ ქვირითობა. თავკომბალა დიდია; ივნისის დასაწყისში უკვე ადვილად შესამჩნევია (სხეულის სიგრძე დაახლოებით 4–6 სმ-ზე მეტი), მეტამორფოზი კი გვიან ივნისში ან ადრეულ ივლისში. კვერცხიდან მეტამორფოზამდე დაახლოებით 2.5–3 თვე სჭირდება, ამიტომ ტბორი მარტიდან ივლისამდე უნდა ინარჩუნებდეს წყალს. თევზიან ტბორებს საქართველოში თავს არიდებს. AmphibiaWeb-ით კლატჩი სახეობის დონეზე დაახლოებით 5500–6500 კვერცხია; საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი კლატჩი ამ გვერდზე არ არის. მამალს გარე რეზონატორი არ აქვს. ველური ამფიბია არ დაიჭიროთ.

კონსერვაცია

IUCN Red List-ზე Least Concern (IUCN SSC Amphibian Specialist Group 2021) — შეფასება ტაქსონომიური გაყოფის შემდეგაა და ბალკანურ P. balcanicus-ს აღარ მოიცავს ისე, როგორც ძველი ერთიანი კონცეფცია. 2024 წლის განახლებული შეფასებაც გამოქვეყნებულია იმავე ტაქსონზე; ამ გვერდზე სტატუსი კვლავ LC-ად არის მიღებული. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში EN A2aა („კლებადია საქართველოში“) — ეროვნული სტატუსი გლობალურზე მკაცრია. 1990-იან წლებში ქართული პოპულაციები საფრთხის ქვეშ მიაჩნდათ და ზოგი ლოკალიტეტი შესაძლოა გაქრა; 2003–2008 წლების რუკამ აჩვენა, რომ სამხრეთ- აღმოსავლეთში ქვირითობის ტბორები უფრო მეტია, ვიდრე 1996 წლის რვა წერტილი გულისხმობდა. დოკუმენტირებული წნეხია ქვირითობის წყალსატევების გამოშრობა ან გაუქმება, თევზის შეყვანა, გვალვა და მიწის გამოყენების ცვლილება. სახეობის დონეზე ქვირითობის ტბორი იშვიათია: 2009 წლის ნაკრებში P. syriacus იმ ტბორების 5%-ზე ნაკლებში იყო, სადაც ტბორის ბაყაყი და მწვანე გომბეშო იყო. CITES-ში არ შედის. ველური ამფიბია არ დაიჭიროთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები სირიული მყვართან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

კი. Tarkhnishvili et al. 2026 ბიოლოგიურად დადასტურებულად მიიჩნევს და აღმოსავლეთ საქართველოში ასახელებს.

აღმოსავლეთის მშრალ ველზე და ნახევრად მშრალ ადგილებში, უთევზო ტბორის პირას. დასახელებულია ჩაჩუნა, თბილისი და 2003–2008 წლების 88 ტბორი სამხრეთ-აღმოსავლეთში, დასავლეთის ორიენტირად გორით. კოლხეთის ტყეში ნუ ივარაუდებთ.

მსხვილი, მოკლეფეხებიანი ამფიბია ვერტიკალური გუგით, გლუვი კანით და უკანა ფეხის დიდი მოყვითალო ნიჩბით. არ აქვს გომბეშოს პაროტოიდები და არც ტბორის ბაყაყის ჰორიზონტალური გუგა.

ზრდასრულის სხეულის სიგრძე სახეობის დონეზე ჩვეულებრივ დაახლოებით 6–9 სმ-ია. თავკომბალა შეიძლება ამაზე გაცილებით გრძელი იყოს. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.

არა. შხამი გველის აზრით არ აქვს. კანი ლორწოს გამოყოფს; ნუ აიყვანთ.

ზრდასრული ხმელეთის წვრილ უხერხემლოებს. თავკომბალა წყალში წყალმცენარეებსა და მცენარეულ ნარჩენს ჭამს. ქართული კვების კვლევა აქ არ არის.

ძირითადად ღამით; დღეს მიწაშია. საქართველოში ქვირითობა გვიანი მარტიდან ადრეულ აპრილამდეა, დაახლოებით ორი კვირა. თავკომბალა ივნისში იოლად ჩანს, მეტამორფოზი კი გვიან ივნისში ან ივლისის დასაწყისში.

საქართველოს წითელ ნუსხაში EN A2aა. გლობალურად Least Concern (2021). ველური ამფიბია არ დაიჭიროთ.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები