ხვლიკები
საქართველოში 56 ქვეწარმავალი და 12 ამფიბიაა — ახალი ჩამონათვალი
ნაშრომი საქართველოში დაფიქსირებულ სახეობებს დადასტურებულ და კანდიდატ ტაქსონებად ყოფს — ეს ახალი აღმოჩენების სია არ არის.
სტატიის წაკითხვაკავკასიური სალამანდრა (Mertensiella caucasica) უშხამოა და ყვითელი ლაქები აქვს. საქართველოში ის ნაპოვნია მცირე კავკასიონის დასავლეთ ნაწილსა და ბორჯომი–ტაშისკრის მიდამოებში. ის ცნობილია ბახმაროში, ბორჯომის ხეობაში, ტაშისკარში, მტირალასა და კინტრიშში. ცხოვრობს დაჩრდილულ მთის ნაკადულებთან, წიფლის, წიწვოვან და შერეულ ტყეებში. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2026 წლის საქართველოს სახეობათა სიაში ის დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი. ამ სიაში ის ერთადერთი ნამდვილი სალამანდრაა — ტრიტონი სალამანდრა არ არის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ კავკასიური სალამანდრა
ეს წვრილი, მუქი სალამანდრაა, რომელსაც ყვითელი ან ნარინჯისფერი ლაქები და გრძელი, მრგვალი კუდი აქვს. ამ ნიშნებით ის საქართველოში მცხოვრები ტრიტონებისგან განსხვავდება.
ტანი წაგრძელებული და წვრილია. ზურგი შავი, მუქი ყავისფერი ან მოყავისფრო ნარინჯისფერია. ზურგსა და გვერდებზე ოვალური ყვითელი ლაქები აქვს, ხშირად ორ არათანაბარ რიგად. მუცელი მოყავისფროა. გვერდებზე ნეკნებს შორის 11–12 ღარი ჩანს.
კუდი, როგორც წესი, თავსა და ტანზე ერთად გრძელია. ის მრგვალია და ქვირითობის ტრიტონის კუდივით გვერდებიდან გაბრტყელებული არ არის. შეუძლია კუდის მოწყვეტა, რომელიც შემდეგ ხელახლა ეზრდება. მთლიანი სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 13–19 სმ-ია, ტანის სიგრძე კი დაახლოებით 6–8 სმ.
მამრს კუდის დასაწყისში, ზურგის მხარეს, რქის მსგავსი წვერი აქვს. გამრავლების სეზონზე წინა ფეხებზე უხეში ბალიშები უჩნდება. მდედრს ასეთი წვერი არ აქვს. მამრი და მდედრი ზომით დიდად არ განსხვავდებიან, თუმცა ბორჯომში მამრები საშუალოდ ოდნავ დიდები არიან.
საქართველოს ტრიტონებს (კავკასიური ჩვეულებრივი, ზოლებიანი, კარელინის სავარცხლიანი) კვერცხების დადებისას კუდი გვერდებიდან გაბრტყელებული აქვთ, მამრებს კი ზურგზე ქედი უჩნდებათ. ამ დროს ისინი უფრო ხშირად გუბეებში ან ტბებში არიან. სალამანდრა კი ნაკადულის ნაპირზე გვხვდება; მას ყვითელი ლაქები და მრგვალი კუდი აქვს.
მტირალასა და ბათუმის მიდამოებში ზოგ ცხოველს უფრო ღია ფერი და ნაკლები ლაქა აქვს. ამ ფორმას M. c. djanaschvilii ეწოდება, თუმცა ბუნებაში დაკვირვებისასაც ისინი იმავე სახეობად მიიჩნევიან.
გალერეა
კავკასიური სალამანდრა ფოტოებში
ეძებეთ ვიწრო, ჩრდილიან მთის ნაკადულთან და არა დიდ მდინარეში ან ღია გუბეში. ასეთი ნაკადული, ჩვეულებრივ, 1–1.5 მ სიგანისაა, გაზაფხულზე კი დაახლოებით 20–30 სმ სიღრმის. ნაპირზე ჩამოცვენილი ფოთლების სქელი ფენაა, ასევე ხავსი, ქვები და მორები. ზრდასრული ცხოველი ქვის, მორის ან ფესვის ქვეშ იმალება. ბორჯომში ნაკადულიდან 200–300 მ-ის მოშორებითაც უპოვიათ. საქართველოში ის აჭარაში, გურიაში, ბორჯომი–მესხეთსა და ტაშისკრის მიდამოებშია ნაპოვნი. ამ ადგილებს შორისაა ბახმარო (ბახვისწყალი), ბორჯომის ხეობა, ახალდაბა, ტაშისკარი, მტირალა და კინტრიში. მისი თავდაპირველი აღწერის ადგილად ზეკარის უღელტეხილის მიდამოებია მითითებული. გავრცელების საზღვარი დაახლოებით ბათუმი–კინტრიშთან, ბორჯომი–ნედზურასთან და შემდეგ აბასთუმანი–გოდერძთან გადის. ეს ცალკეული ადგილები არ ნიშნავს, რომ ის ჩამოთვლილი რეგიონების მთელ ტერიტორიაზე უწყვეტად გვხვდება. ბინადრობს ტყიან ზონასა და მის ზემოთ მდებარე მთის ზოლშიც. ადამიანის მიერ შეცვლილ გარემოს ერიდება.
გავრცელება
სად არის კავკასიური სალამანდრა დაფიქსირებული საქართველოში
19 საველე ჩანაწერი2012–20264 რეგიონი
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- წყაროთი დადასტურებული გავრცელების რეგიონი
2026 წლის ჩამონათვალში დასახელებული ლოკალიტეტები ადასტურებს ჩანაწერებს აჭარაში, გურიაში, სამცხე–ჯავახეთსა და შიდა ქართლში. დადასტურებული სტატუსის საფუძველი ეს წყაროა და არა დაკვირვებების რაოდენობა. iNaturalist M. djanaschvilii-ს ცალკე ტაქსონად აჩვენებს, ამიტომ აქ მხოლოდ iNaturalist-ის M. caucasica ტაქსონის ჩანაწერებია. საჯარო კოორდინატები დაახლოებით 27 კმ-ითაა დაფარული; წერტილები და მათი რეგიონული დათვლა მიახლოებითია და საზღვარს შეიძლება გადასცდეს. რაოდენობა არც პოპულაციის სიმჭიდროვეს ზომავს და არც მთელი რეგიონის უწყვეტ გავრცელებას ნიშნავს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და კონსერვაცია
კვება
ზრდასრული ძირითადად ხმელეთზე ნადირობს ხის ტილებზე, ობობებზე, ხოჭოებსა და სხვა ხერხემლის არმქონე ცხოველებზე, რომლებიც ნიადაგსა და ნაპირზე ცხოვრობენ. მისი ლარვები, ანუ განვითარების ადრეულ ეტაპზე მყოფი ნაშიერები, ნაკადულში მცხოვრებ ხერხემლის არმქონე ცხოველებს ჭამენ, მათ შორის კიბოსნაირებს (Gammaridae) და მწერების ლარვებს.
ქცევა
ძირითადად ღამითაა აქტიური, დღისით იმალება და იშვიათად ჩანს. ბორჯომის ხეობაში, საშუალო სიმაღლეზე, ზრდასრულები პირველად მაისის დასაწყისში ჩანან, უკანასკნელად კი სექტემბერში. ბათუმის მხარეს და მაღალ მთაში ეს პერიოდი შეიძლება განსხვავდებოდეს. კვერცხებს გვიან გაზაფხულზე და ზაფხულში დებს. შეჯვარება ხმელეთზე ან წყალში ხდება. მდედრი კვერცხებს ჩრდილიან თავშესაფრებში ცალ-ცალკე ამაგრებს; ზოგჯერ ნაკადულის გარეთ, ნოტიო ადგილებშიც დებს. ბორჯომის ხეობაში მდედრი საშუალოდ დაახლოებით 17 კვერცხს დებს. კვერცხიდან გამოსული პატარები ნაკადულში რჩებიან. ბორჯომში ჩატარებული კვლევისას კვერცხიდან იმ ეტაპამდე, როცა პატარებს სხეული ეცვლებათ, დაახლოებით ორი წელი გადიოდა. თუ ნახავთ, ადგილზე დატოვეთ და ხელში არ აიყვანოთ. შეხების შემდეგ ხელები დაიბანეთ.
კონსერვაცია
2009 წლის მსოფლიო შეფასებით, სახეობას გადაშენების საფრთხე ემუქრება. მისი საბინადრო ადგილების საერთო ფართობი 2 000 კმ²-ზე ნაკლებია. ეს ადგილები ძლიერ დანაწევრებულია და მათი მდგომარეობა უარესდება. საქართველოში მთავარი საფრთხეებია ტყის გაჩეხა, ნაკადულის გამოყენება ხის გასატანად და პირუტყვისგან მიყენებული ზიანი. ნაკადულის პირას ხეების მოჭრა ჩრდილს ამცირებს, წყალს ათბობს და სალამანდრას თავშესაფრებს აზიანებს. სახეობა საქართველოს წითელ ნუსხაშიც, მსოფლიო შეფასების საფუძველზე, გადაშენების საფრთხის მქონედაა შეტანილი. დაცულ ტერიტორიებს შორის, სადაც ის გვხვდება, არის ბორჯომი–ხარაგაულის ეროვნული პარკი და კინტრიში. არ აიყვანოთ ხელში და სხვაგან არ გადაიყვანოთ — მას შინაურ ცხოველადაც იჭერენ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები კავკასიური სალამანდრასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, საქართველოში მისი არსებობა დადასტურებულია. ცნობილია, რომ ის მცირე კავკასიონის დასავლეთ ნაწილსა და ბორჯომი–ტაშისკრის მიდამოებში გვხვდება. ეს არ ნიშნავს, რომ მთელ ქვეყანაშია გავრცელებული.
სახეობა აჭარაში, გურიაში, ბორჯომის ხეობასა და მესხეთის ჩრდილოეთ ფერდობებზე ჩრდილიან მთის ნაკადულებთან გვხვდება. ასეთი ადგილებია ბახმარო, ტაშისკარი, ახალდაბა, მტირალა და კინტრიში. რუკაზე აჭარა, გურია, სამცხე-ჯავახეთი და შიდა ქართლი დადასტურებული ცნობების მიხედვითაა მონიშნული. ეს არ ნიშნავს, რომ სახეობა ამ რეგიონების მთელ ტერიტორიაზე გვხვდება.
მისი ნაკბენი შხამიანი არ არის. ხელში ნუ აიყვანთ; შეხების შემდეგ ხელები დაიბანეთ.
სალამანდრას მუქ ტანზე ყვითელი ლაქები აქვს, კუდი კი გრძელი და მომრგვალებულია. გამრავლების დროს ტრიტონს კუდი გაბრტყელებული აქვს, მამრს კი ზურგზე ქედი აქვს. ტრიტონი უფრო გუბეებსა და ტბებში გვხვდება, ვიდრე ვიწრო ნაკადულების ნაპირებზე.
მისი მთლიანი სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 13–19 სმ-ია. ტანი დაახლოებით 6–8 სმ სიგრძისაა, კუდი კი ტანზე გრძელია.
დიახ — ეს სახეობა მხოლოდ მცირე კავკასიონის დასავლეთ ნაწილში გვხვდება, საქართველოსა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთში. საქართველოში ის დასავლეთ მცირე კავკასიონსა და ბორჯომი–ტაშისკრის არეშია დაფიქსირებული.
დააკვირდით და ადგილზე დატოვეთ. არ აიყვანოთ და ნაკადულიდან არ გადაიტანოთ. თუ შეეხებით, ხელები დაიბანეთ.
ამ ატლასშიც და 2026 წლის ჩამონათვალშიც M. djanashvilii ცალკე სახეობად არ არის მიჩნეული. მტირალას ღია შეფერილობის ცხოველები გენეტიკურად არ განსხვავდებიან ამავე სახეობის სხვა ადგილებში მცხოვრები ცხოველებისგან. ბორჯომი–მესხეთში კი ცალკე გენეტიკური ჯგუფია (M. sp. 1), თუმცა ბუნებაში ამ ცხოველების ამოცნობა ისევ იმავე ნიშნებით შეიძლება.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Tarkhnishvili & Gokhelashvili 1999 — The amphibians of the Caucasus
- Tarkhnishvili, Thorpe & Arntzen 2000 — Pre-Pleistocene refugia and differentiation between populations of the Caucasian salamander
- Tarkhnishvili & Serbinova 1993 — The ecology of the Caucasian salamander in a local population
- Tarkhnishvili & Kaya — Status and Conservation of the Caucasian Salamander
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — საქართველოს წითელი ნუსხა
- CDC — After you touch amphibians or reptiles, wash your hands
- AmphibiaWeb — Mertensiella caucasica
- Kaya et al. 2009 — IUCN Red List account for Mertensiella caucasica
- IUCN Red List — Mertensiella caucasica
- Frost — Amphibian Species of the World (Mertensiella caucasica)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
სიახლეები