კავკასიური სალამანდრა

Mertensiella caucasica

უშხამო ნაკადულის სალამანდრა ყვითელი ლაქებით. საქართველოს ერთადერთი ნამდვილი სალამანდრა.

მცირე კავკასიონის დასავლეთიადამიანისთვის რისკიუვნებელი

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

ჰაბიტატი

მთის ნაკადული, ტყე

ზომა

დაახლ. 13–19 სმ

შხამი

არა — უვნებელი

კონსერვაცია

მოწყვლადი (VU)

ოჯახი

Salamandridae

მიმოხილვა

რა არის კავკასიური სალამანდრა

კავკასიური სალამანდრა (Mertensiella caucasica) უშხამო, ყვითელლაქებიანი სალამანდრაა, რომელიც საქართველოში მხოლოდ მცირე კავკასიონის დასავლეთში გვხვდება. ეს არის ქვეყნის ჩამონათვალის ერთადერთი ნამდვილი სალამანდრა — ტრიტონი არ არის. ცხოვრობს დაჩრდილულ მთის ნაკადულებთან წიფლნარში, წიწვოვან და შერეულ ტყეში; დასახელებული ადგილებია ბახმარო, ბორჯომის ხეობა, ტაშისკარი, მტირალა და კინტრიში. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს.

ბოლო განახლება 24 აგვისტო 2026

გალერეა

კავკასიური სალამანდრა ფოტოებში

კავკასიური სალამანდრა (Mertensiella caucasica) — მცირე კავკასიონის დასავლეთი — ლაშა გოგოძე — ფოტო: ლაშა გოგოძე

კავკასიური სალამანდრა (Mertensiella caucasica) — მცირე კავკასიონის დასავლეთი — სანდრო ხახვა — ფოტო: სანდრო ხახვა
3 აპრილი 2026

კავკასიური სალამანდრა (Mertensiella caucasica) — მცირე კავკასიონის დასავლეთი — Sandro Khakhva — ფოტო: Sandro Khakhva

კავკასიური სალამანდრა (Mertensiella caucasica) — მცირე კავკასიონის დასავლეთი — Nikita Tiunov — ფოტო: Nikita Tiunov

გავრცელება

სად გვხვდება კავკასიური სალამანდრა საქართველოში

გამოკვეთილი რეგიონები აჩვენებს, სად არის ეს სახეობა დაფიქსირებული.

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ კავკასიური სალამანდრა

წვრილი, მუქი სალამანდრა ყვითელი ან ნარინჯისფერი ლაქებით და გრძელი მრგვალი კუდით. საქართველოს ტრიტონებს ამით განსხვავდება.

01
ტანი წაგრძელებული და წვრილია. ზურგი შავი, მუქი ყავისფერი ან მოყავისფრო-ნარინჯისფერია; ზურგსა და გვერდებზე ოვალური ყვითელი ლაქებია, ხშირად ორ არათანაბარ რიგად. მუცელი მოყავისფროა. გვერდებზე 11–12 ნეკნთაშორისი ღარი ჩანს.
02
კუდი ჩვეულებრივ ტანზე და თავზე გრძელია და განიკვეთში მრგვალი — არა გვერდებზე გაბრტყელებული, როგორც ქვირითობის ტრიტონს. კუდის მოწყვეტა და აღდგენა შეუძლია. სრული სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 13–19 სმ-ია; ტანი დაახლოებით 6–8 სმ.
03
მამრს კუდის ფუძეზე, ზურგის მხარეს, რქისებრი წვერი აქვს. ქვირითობის სეზონზე წინა ფეხებზე უხეში ბალიშები უჩნდება. მდედრს ეს წვერი არ აქვს. ზომით სქესები ახლოსაა; ბორჯომის პოპულაციაში მამრი საშუალოდ ოდნავ დიდია.
04
საქართველოს ტრიტონებს (კავკასიური ჩვეულებრივი, ზოლებიანი, კარელინის სავარცხლიანი) ქვირითობისას გვერდებზე გაბრტყელებული კუდი აქვთ; მამრს ზურგის ქედი უჩნდება და უფრო გუბეში ან ტბაში არიან. სალამანდრა ნაკადულის ნაპირზეა, ყვითელლაქებიანი და კუდი მრგვალი აქვს.
05
მტირალასა და ბათუმის მიდამოებში ზოგი ინდივიდი უფრო ღიაა, ლაქები შემცირებული — ეს M. c. djanaschvilii-ის ფორმაა, ველში იგივე სახეობად რჩება.

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

ეძებეთ ვიწრო, დაჩრდილულ მთის ნაკადულთან — ჩვეულებრივ 1–1.5 მ სიგანისა და გაზაფხულზე დაახლოებით 20–30 სმ სიღრმის — არა დიდ მდინარეში და არა ღია გუბეში. ნაპირზე სქელი ფოთოლნაყარი, ხავსი, ქვები და მორებია. ზრდასრული იმალება ქვის, მორის და ფესვის ქვეშ; წყლიდან 200–300 მ-ზეც შედის ტყეში. საქართველოში არეალი მცირე კავკასიონის დასავლეთითაა: აჭარა, გურია, ბორჯომი–მესხეთი. დასახელებული ადგილებია ბახმარო (ბახვისწყალი), ბორჯომის ხეობა, ახალდაბა, ტაშისკარი, მტირალა და კინტრიში. ტიპის ლოკალიტეტი ზეკარის უღელტეხილთანაა მითითებული. არეალის კიდე დაახლოებით ბათუმი–კინტრიში და ბორჯომი–ნედზურა, შემდეგ აბასთუმანი–გოდერძი. აღმოსავლეთ საქართველოში და დიდ კავკასიონზე არ არის. სიმაღლე ტყის სარტყელიდან სუბალპურ ზოლამდეა; წყაროებში ზედა ზღვარი დაახლოებით 1 800–2 400 მ. ადამიანის შეცვლილ ლანდშაფტს გაურბის.

კვება

ზრდასრული ძირითადად ხმელეთზე ნადირობს: ხის ტილი, ობობები, ხოჭოები და სხვა ნიადაგისა და ნაპირის უხერხემლოები. ლიფსიტები ნაკადულის უხერხემლოებს ჭამენ, მათ შორის კიბოსნაირებს (Gammaridae) და მწერის ლარვებს.

ქცევა

ძირითადად ღამითაა აქტიური და იშვიათად ჩანს. დღისით იმალება. ბორჯომის ხეობაში, საშუალო სიმაღლეზე, პირველი ზრდასრულები მაისის დასაწყისში ჩნდებიან, უკანასკნელნი — სექტემბერში; ბათუმის მხარეს და მაღალმთაში ეს პერიოდი შეიძლება განსხვავდებოდეს. ქვირითობა გვიან გაზაფხულზე და ზაფხულშია. შეჯვარება ხმელეთზე ან წყალშია. მდედრი კვერცხებს ნაკადულში დებს; ბორჯომის პოპულაციაში საშუალოდ დაახლოებით 17 კვერცხი. ლიფსიტები ნაკადულში რჩებიან და მეტამორფოზამდე, როგორც წესი, 2–4 წელი სჭირდებათ. თუ შეხვდებით, დატოვეთ ადგილზე და არ აიყვანოთ. კანი ლორწოს გამოყოფს, რომელიც თვალს ან პირს შეიძლება გააღიზიანოს. შეხების შემდეგ ხელები დაიბანეთ.

კონსერვაცია

IUCN-ის მიხედვით მოწყვლადია (Vulnerable). 2009 წლის შეფასებით დაკავებული ფართობი 2 000 კმ²-ზე ნაკლებია, გავრცელება მკვეთრად ფრაგმენტირებულია და ჰაბიტატის ხარისხი მცირდება. საქართველოში მთავარი საფრთხეებია ტყის ჩეხა, ნაკადულის გამოყენება ხის გასატანად და პირუტყვის ზეწოლა. შეტანილია საქართველოს წითელ წიგნში. დაცულ ტერიტორიებს შორისაა ბორჯომი–ხარაგაულის ეროვნული პარკი და კინტრიში. არ აიყვანოთ და არ გადაიტანოთ — სახეობა შინაურ ცხოველადაც აგროვებენ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები კავკასიური სალამანდრა-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია. საქართველოში მხოლოდ მცირე კავკასიონის დასავლეთშია — არა მთელ ქვეყანაში.

დაჩრდილულ მთის ნაკადულებთან აჭარაში, გურიაში, ბორჯომის ხეობასა და მესხეთის ჩრდილო ფერდობებზე. დასახელებული ადგილებია ბახმარო, ტაშისკარი, ახალდაბა, მტირალა და კინტრიში. რუკაზე აღნიშნულია აჭარა, გურია და სამცხე — ჯავახეთი. აღმოსავლეთ საქართველოში არ არის.

არა. კბენით შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის უვნებელია. კანის ლორწო შეიძლება თვალს ან პირს გააღიზიანოს. არ აიყვანოთ; შეხების შემდეგ ხელები დაიბანეთ.

სალამანდრას მუქი ტანი ყვითელი ლაქებით და გრძელი მრგვალი კუდი აქვს. ტრიტონს ქვირითობისას გაბრტყელებული კუდი და, მამრს, ზურგის ქედი აქვს; უფრო გუბესა და ტბაშია, არა ვიწრო ნაკადულის ნაპირზე.

სრული სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 13–19 სმ-ია. ტანი დაახლოებით 6–8 სმ-ია, კუდი კი ტანზე გრძელი.

დიახ — მცირე კავკასიონის დასავლეთის ენდემი. საქართველოს გარდა ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთშიცაა. საქართველოს შიგნით მხოლოდ დასავლეთ მცირე კავკასიონზეა.

დააკვირდით და დატოვეთ ადგილზე. არ აიყვანოთ და ნაკადულიდან არ გადაიტანოთ. შეხების შემდეგ ხელები დაიბანეთ. ადამიანისთვის სამედიცინო საფრთხე არ არის.

ამ ატლასში არა. 2026 წლის ჩამონათვალი M. djanashvilii-ს ცალკე სახეობად არ იღებს. მტირალას ღია ფორმა გენეტიკურად ნომინალური სახეობის სხვა პოპულაციებისგან არ განსხვავდება. ბორჯომი–მესხეთში არის ცალკე ხაზი (M. sp. 1); ველში ცხოველი იგივენაირად ამოიცნობა.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები