ხალებიანი მწვანულა
Symphodus roissali
Falk Viczian Solarboot-Projekte gGmbH · Ionian Islands
მთავარი მონაცემები
- კვება
- ძირითადად მოლუსკები, განსაკუთრებით მიდიები
- სტატუსი საქართველოში
- მონაცემები არასაკმარისია
- ზომა
- 17 სმ-მდე, ჩვეულებრივ, 12 სმ
- სიცოცხლის ხანგრძლივობა
- 8 წლამდე
- ჰაბიტატი
- კლდეები და ზღვის ბალახი, 1–30 მ
- ოჯახი
- Labridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2010; საქართველოში DD, 2021
ხალებიანი მწვანულას (Symphodus roissali) მამალი გაზაფხულზე ზღვის ბალახის ტოტებისგან ნამგლისებრ ბუდეს აშენებს, მის ჩაღრმავებას პირით მოტანილი ქვიშის მარცვლებითა და ნიჟარის ნატეხებით ავსებს და ქვირითს იცავს. სიგრძე 17 სმ-მდეა, ჩვეულებრივ, 12 სმ. მწვანე ან მომურო-ნაცრისფერ სხეულზე მუქი ლაქები რიგებად ლაგდება. მარტო ცხოვრობს. ადამიანისთვის უვნებელია. შავ ზღვაში საქართველოს წყლებშიც გვხვდება. მსოფლიოში ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2010), საქართველოში კი მის შესაფასებლად მონაცემები არასაკმარისია (DD, 2021). თუ ნაპირთან, ზედაპირულ წყალში, ზღვის ბალახის პატარა ნამგალს და მის თავზე მდგომ ლაქებიან თევზს ნახავთ, ნუ შეაწუხებთ: ეს ბუდის მცველი მამალია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ხალებიანი მწვანულა
პატარა, მოგრძო მწვანულაა, სხეულზე მუქი ლაქების რიგებით. მამალი მომწვანოა მუქი მურა ლაქებით, მდედრი მომურო-ნაცრისფერი მურა ლაქებით. თვალის ქვეშ 2–4 მუქი ირიბი ზოლი აქვს.

ლაქები 5 განივ და 4 სიგრძივ რიგად ლაგდება: ერთი უწყვეტი ზოლი გვერდითი ხაზის გასწვრივ, მის ქვემოთ წყვეტილი, ზურგის ფარფლის ძირთან მკრთალი რიგი და მუცლის გასწვრივ 7–8 მსხვილი ლაქა. კუდის ფარფლის ძირშიც ხშირად ლაქაა.
თვალის ქვეშ 2–4 მუქი მურა ირიბი ზოლია, მამალს შორის მომწვანო, მდედრს მონაცრისფრო ზოლებით. ლაყუჩის სარქველზე, ქერცლის გარეშე ადგილზე, მუქი მურა გაშლილი ლაქაა.
ზურგისა და ანალური ფარფლის რბილი ნაწილის ძირში ორ-ორი ლაქაა: ზურგისაზე დიდი და შავი, ანალურზე პატარა და ღია. ფარფლების გარსი მწვანე ან ცისფერია, მოწითალო-მურა ლაქებით. თუ ზურგის ფარფლის უკანა ნაწილში ორ შავ ლაქას დაინახავთ, ეს კარგი ნიშანია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ზღვის სანაპიროს თევზია. ცხოვრობს კლდეებსა და ქვებს შორის, რომლებიც მწვანე წყალმცენარეებით და ცისტოზირით არის დაფარული, განსაკუთრებით ზღვის ბალახის ბარდებში. 1–30 მ სიღრმეზე გვხვდება. ბუდეებს სულ ზედაპირულ წყალში, 15 სმ-დან 1,5–2 მ სიღრმემდე აშენებს. არეალი ხმელთაშუა ზღვას და ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთის მეზობელ ნაწილს მოიცავს, ბისკაის ყურიდან ჩრდილოეთ მაროკომდე, ასევე მარმარილოს და შავ ზღვებს. შავ ზღვაში საქართველოს წყლებშიც გვხვდება.
ხალებიანი მწვანულას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ იმდენად ცოტაა, რომ არც ერთი რეგიონი არ არის მონიშნული.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ფსკერზე ნადირობს და ძირითადად მოლუსკებს ჭამს: ისინი კვების 70%-მდეა. ყველაზე ხშირად Mytilaster lineatus-ის პატარა მიდიებს ჭამს. ასევე იკვებება ორსაგდულიანებით, ლოკოკინებით, პატარა კიბოსნაირებით, კრევეტებით, ჰიდროიდული პოლიპებითა და ზღვის ზღარბებით.
გაზაფხულზე ქვირითობს. მამალი ქვიშაზე ან ქვებსა და მცენარეებს შორის ზღვის ბალახის ტოტებისგან, ზოგჯერ კლადოფორის ძაფებითაც, დაახლოებით 10 სმ-იან ნამგლისებრ ბუდეს აშენებს. ბუდის ჩაღრმავებას პირით მოტანილი ქვიშის მსხვილი მარცვლებითა და ნიჟარის ნატეხებით ავსებს. ბუდის კედლებზე რამდენიმე მდედრი ქვირითობს, მამალი კი ქვირითს ახალი ტოტებით ფარავს და ბუდის თავზე დგას. 12–16 სმ-იანი მდედრი ნაწილ-ნაწილ 6,6–36 ათას ქვირითს ყრის. ქვირითი წყლის ტემპერატურის მიხედვით 3,5–5,5 დღეში ვითარდება. შემოდგომის დასაწყისისთვის ლიფსიტები 7 სმ-მდე იზრდება. პირველად 5–7 სმ სიგრძეზე ქვირითობს, მამლები მდედრებზე სწრაფად იზრდებიან. 8 წლამდე ცოცხლობს.
მსოფლიოში ხალებიანი მწვანულა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2010). შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალშიც ის LC კატეგორიაშია და საქართველოს წყლებისთვისაც არის მითითებული. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მის შესაფასებლად მონაცემები არასაკმარისია (DD, 2021). რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია, სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ხალებიანი მწვანულასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, შავ ზღვაში ის საქართველოს წყლებშიც გვხვდება. მისი მდგომარეობა აქ ცუდად არის ცნობილი: 2021 წლის ეროვნულმა შეფასებამ ის DD კატეგორიაში შეიყვანა, ანუ მონაცემები არასაკმარისია.
პატარა მწვანულაა, სხეულზე მუქი ლაქების რიგებით, თვალის ქვეშ 2–4 ირიბი ზოლით და ზურგის ფარფლის უკანა ნაწილში ორი შავი ლაქით. მამალი მომწვანოა, მდედრი მომურო-ნაცრისფერი. ლაქების რიგები მისი მთავარი ნიშანია.
სიგრძე 17 სმ-მდეა, ჩვეულებრივ, 12 სმ, მასა 120 გ-მდე. პირველად 5–7 სმ სიგრძეზე ქვირითობს.
ძირითადად მოლუსკებს, ყველაზე ხშირად პატარა მიდიებს: მოლუსკები კვების 70%-მდეა. ასევე ჭამს პატარა კიბოსნაირებს, ჰიდროიდულ პოლიპებსა და ზღვის ზღარბებს.
გაზაფხულზე მამალი ზღვის ბალახის ტოტებისგან დაახლოებით 10 სმ-იან ნამგლისებრ ბუდეს აშენებს და ჩაღრმავებას ქვიშითა და ნიჟარის ნატეხებით ავსებს. ქვირითს რამდენიმე მდედრი დებს, მამალი კი ახალი ტოტებით ფარავს და იცავს. ქვირითი 3,5–5,5 დღეში ვითარდება.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), საქართველოში კი მის შესაფასებლად მონაცემები არასაკმარისია (DD). სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
























