სკუმბრია
Scomber scombrus
T.J. Cullinane · Gulf of Maine
მთავარი მონაცემები
- კვება
- ზოოპლანქტონი, პატარა თევზები
- სტატუსი საქართველოში
- შავ ზღვაში გვხვდება; ეროვნულ შეფასებაში NE
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 30 სმ; 60 სმ-მდე, 3,4 კგ-მდე
- სიცოცხლის ხანგრძლივობა
- 17 წლამდე
- ჰაბიტატი
- ღია ზღვის ზედა ფენები და შელფი, ჩვეულებრივ 200 მ-მდე
- ოჯახი
- Scombridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2023; საქართველოში NE, 2021
სკუმბრია (Scomber scombrus) ჩრდილოეთ ატლანტიკაში ძალიან ჩვეულებრივი თევზია და ზედაპირთან უზარმაზარ გუნდებად დადის. გაჩერება არ შეუძლია: ჟანგბადის მისაღებად გაუჩერებლად უნდა ცუროს. შავი ზღვის სკუმბრია მარმარილოს ზღვაში იზამთრებს და ქვირითობს, გაზაფხულზე კი ბოსფორით შავ ზღვაში გამოსაკვებად შემოდის. მცირე ნაწილი ზამთარს კავკასიისა და თურქეთის ნაპირებთან ატარებს. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2023), საქართველოსთვის კი 2021 წელს არ შეფასებულა (NE). თუ ზღვაში წყალი უცებ აშხეფდება და ზემოთ თოლიები ირევიან, შესაძლოა, ქვემოთ სკუმბრიის გუნდი მოძრაობდეს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ სკუმბრია
წაგრძელებული, თითისტარისებრი თევზია, გრძელი, წაწვეტებული დრუნჩით. ზურგი ფოლადისფერ-ლურჯია შავი ზოლებით, გვერდები და მუცელი ვერცხლისფერ-თეთრი. ორი ზურგის ფარფლი ერთმანეთისგან შორს დგას.

ზურგი ფოლადისფერ-ლურჯი ან ლურჯ-მწვანეა, ზედ შავი, ოდნავ მოხრილი ზოლებით, რომლებიც ზურგიდან ირიბად ან თითქმის ვერტიკალურად ეშვება. გვერდები და მუცელი ვერცხლისფერ-თეთრია, ზოგჯერ მოყვითალო, მუცელზე ზოლები არ აქვს. წვრილი ქერცლის გამო კანი ხავერდოვანია.
ორი დიდი ზურგის ფარფლი აქვს, ერთმანეთისგან შორს. პირველში 8–14 ეკალია. მეორე ზურგის ფარფლს და ანალურს უკან ჩვეულებრივ 5–5 პატარა ფარფლაკი მისდევს. პელამიდას ზურგის ფარფლები ერთმანეთთან ახლოს აქვს, და ეს მათი გარჩევის კარგი ნიშანია.
თვალები დიდია და ცხიმოვანი ქუთუთოთია დაფარული. კბილები წვრილი, ბასრი და კონუსურია. ცურვის ბუშტი არ აქვს, რითაც თავისი გვარის სხვა სახეობებისგან განსხვავდება.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ღია ზღვის ზედა ფენებისა და კონტინენტური შელფის თევზია, ზედაპირიდან 200 მ-მდე, ზოგჯერ 1000 მ-მდეც. 8–20 °C წყალს ამჯობინებს, ამიტომ სეზონურად მიგრირებს. ზამთარს შელფის ფერდობზე, 150–250 მ სიღრმეზე ატარებს, ცოტას მოძრაობს და ცოტას ჭამს. გაზაფხულზე ნაპირებს უახლოვდება. შავი ზღვის სკუმბრია მარმარილოს ზღვაში იზამთრებს. ადრე გაზაფხულზე ქვირითობის შემდეგ ბოსფორით შავ ზღვაში შემოდის, მასობრივი სვლა კი აპრილიდან ივნისამდე გრძელდება, ძირითადად ბულგარეთისა და რუმინეთის ნაპირებთან. როცა წყალი 10 °C-მდე გაცივდება, უკან ბრუნდება და დეკემბერ–თებერვალში ამთავრებს. მცირე ნაწილი ზამთარს თურქეთისა და კავკასიის ნაპირებთან ატარებს.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ძირითადად ზოოპლანქტონით და პატარა თევზებით იკვებება, დღისით. პლანქტონს მჭიდრო გუნდით იჭერს: თევზები პირს ფართოდ აღებენ და გვერდიგვერდ მიცურავენ, ასე რომ გუნდი წვრილი ბადეების მწკრივივით მუშაობს. დიდ ნადავლზე ნადირობისას გუნდი იშლება და თითოეული თავისთვის იკვებება. რაციონის უდიდესი ნაწილი ნიჩაბფეხიანი კიბოსნაირებია.
აქტიური, სწრაფი თევზია. გუნდში ერთი ზომის თევზები დადიან, და ზამთრის გარდა ყოველ სეზონში ზედაპირთან ჩანან. წყლიდან მხოლოდ მტაცებლისგან გაქცევისას ხტება. ქვირითს ულუფებად ყრის. მდედრი სეზონში 450 000-მდე ქვირითს დებს, რომლებიც ზედაპირიდან 15–25 მ სიღრმეზე დაცურავს. 2–4 წლის ასაკში მწიფდება და 17 წლამდე ცოცხლობს.
მსოფლიოში სკუმბრია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2023), და მისი მსოფლიო ჭერა მდგრადად ითვლება. ჩრდილოეთის ზღვის მარაგი კი 1960-იან წლებში ჭარბი რეწვის გამო მკვეთრად შემცირდა, და მას შემდეგ შევსება სუსტი და არასტაბილურია. შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში ატლანტურ-ხმელთაშუაზღვიური სახეობაა, საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC) და საქართველოს წყლებისთვისაც არის მითითებული. ამავე დროს, ის შავი ზღვის იმ სარეწაო თევზებს შორისაა, რომლებსაც უკვე საფრთხე ემუქრება, თინუსთან და ზუთხებთან ერთად. 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში საქართველოსთვის შეფასებული არ არის (NE), რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია. სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები სკუმბრიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, შავი ზღვის თევზების ჩამონათვალი მას საქართველოს წყლებისთვისაც ასახელებს. შავი ზღვის სკუმბრია მარმარილოს ზღვაში იზამთრებს და გაზაფხულზე ბოსფორით შავ ზღვაში შემოდის. მცირე ნაწილი ზამთარს კავკასიისა და თურქეთის ნაპირებთან ატარებს.
თითისტარისებრი თევზია ფოლადისფერ-ლურჯი ზურგით, რომელზეც შავი, ოდნავ მოხრილი ზოლები გასდევს. მუცელი ვერცხლისფერ-თეთრია და ზოლების გარეშე. ზურგის ორი ფარფლი ერთმანეთისგან შორს დგას, პელამიდას კი ახლოს აქვს.
ჩვეულებრივ, 30 სმ-ია. ყველაზე დიდი 60 სმ-ს აღწევს, ყველაზე მძიმე 3,4 კგ-ს იწონიდა. 2–4 წლის ასაკში მწიფდება და 17 წლამდე ცოცხლობს.
ძირითადად ზოოპლანქტონს, განსაკუთრებით ნიჩაბფეხიან კიბოსნაირებს, და პატარა თევზებს. პლანქტონს მჭიდრო გუნდით, პირდაღებული იჭერს. დღისით იკვებება.
არა, სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), საქართველოსთვის კი 2021 წელს შეფასებული არ არის (NE). შავ ზღვაში ის იმ სარეწაო თევზებს შორისაა, რომლებსაც უკვე საფრთხე ემუქრება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















