ოქროსფერი მწვანულა
Ctenolabrus rupestris
lois_anton · Ría de Pontevedra
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მშანკები, პატარა კიბოსნაირები, მოლუსკები
- სტატუსი საქართველოში
- მონაცემები არასაკმარისია
- ზომა
- 18 სმ-მდე, ჩვეულებრივ, 11 სმ
- სიცოცხლის ხანგრძლივობა
- 8 წლამდე
- ჰაბიტატი
- ქვიანი, ნაპრალებიანი ფსკერი, 1–50 მ
- ოჯახი
- Labridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2010; საქართველოში DD, 2021
ოქროსფერი მწვანულა (Ctenolabrus rupestris) ორი მუქი ლაქით იცნობა: ერთი ზურგის ფარფლის დასაწყისშია, მეორე კუდის ღეროზე. სიგრძე 18 სმ-მდეა, ჩვეულებრივ, 11 სმ. ქვიან და ლოდებიან ფსკერზე ცხოვრობს, სადაც ბევრი ნაპრალია დასამალად. თავისი გვარის ერთადერთი სახეობაა. ადამიანისთვის უვნებელია. შავ ზღვაში იშვიათია: ერთეული ეგზემპლარები ყირიმის, კავკასიის, თურქეთის, ბულგარეთისა და რუმინეთის სანაპიროებთან გვხვდება. საქართველოში მის შესაფასებლად მონაცემები არასაკმარისია (DD, 2021). თუ წყალქვეშ ორლაქიან პატარა მწვანულას ნახავთ, ფოტო გადაიღეთ: ასეთი ჩანაწერი საქართველოს სანაპიროზე იშვიათია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ოქროსფერი მწვანულა
პატარა, წაგრძელებული თევზია, პატარა, წაწვეტებული თავით, დიდი თვალებითა და სქელი, ხორციანი ტუჩებით. მურა, მომწვანო ან მოწითალო-ნარინჯისფერია. მთავარი ნიშანი ორი მუქი ლაქაა: ზურგის ფარფლის წინა ნაწილზე და კუდის ღეროს ზედა ნაწილზე.

ფერი მურა, მომწვანო ან მოწითალო-ნარინჯისფერია, ფარფლები მოწითალო. გვერდებზე ზოგჯერ რამდენიმე განიერი განივი ზოლი ჩანს. მამალი და მდედრი ფერითა და ზომით ერთმანეთს არ განსხვავდება.
ზურგის ფარფლის დასაწყისში დიდი შავი ლაქაა, კუდის ღეროს ზედა ნაწილზე, კუდის ფარფლის წინ, კიდევ ერთი. ამ ორი ლაქით ის სხვა მწვანულებისგან ადვილად გამოირჩევა.
ზურგის ფარფლი გრძელია, 16–19 ეკლით და 7–10 რბილი სხივით, ანალურ ფარფლში 3 ეკალი და 6–9 რბილი სხივია. გვერდითი ხაზი ზურგის ფარფლის ბოლოს ქვემოთ იხრება. თუ კუდის ღეროზე ლაქას ხედავთ, ზურგის ფარფლის წინა ნაწილსაც დახედეთ: მეორე ლაქა ოქროსფერი მწვანულას ნიშანია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ზღვის თევზია. ქვიან და ლოდებიან ფსკერზე ცხოვრობს, სადაც ბევრი ნაპრალია დასამალად, ხშირად წყალმცენარეებისა და ზღვის ბალახის ახლოს. 1–50 მ სიღრმეზე გვხვდება, ჩვეულებრივ, 20 მ-მდე. დიდი თევზები ახალგაზრდებზე ღრმად ცხოვრობენ. არეალი ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილს მოიცავს, ნორვეგიიდან მაროკომდე, ბალტიის ზღვის დასავლეთ ნაწილს, ხმელთაშუა და მარმარილოს ზღვებს და შავ ზღვას. ხმელთაშუა ზღვის შორეულ აღმოსავლეთში არ გვხვდება. შავ ზღვაში ერთეული ეგზემპლარებია ცნობილი ყირიმის, კავკასიის, თურქეთის, ბულგარეთისა და რუმინეთის სანაპიროებთან.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ფსკერის პატარა ცხოველებით იკვებება: ზღვის ხავსებით (მშანკებით), პატარა კიბოსნაირებითა და მოლუსკებით, მათ შორის ლოკოკინებით. ზღვის ტილებსაც ჭამს, რაც ადამიანმა თევზის მეურნეობაში გამოიყენა.
ორი წლის ასაკში მწიფდება და 8 წლამდე ცოცხლობს. შავ ზღვაში მაისიდან აგვისტომდე ქვირითობს, ნაწილ-ნაწილ. ქვირითობისას მამალი თავის ტერიტორიას იცავს. მდედრი 14–21,5 ათას ქვირითს ყრის. ქვირითობა წყლის სისქეში ხდება. სფერული ქვირითი წყალში თავისუფლად ტივტივებს, ლარვები კი პლანქტონში ცხოვრობენ.
მსოფლიოში ოქროსფერი მწვანულა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2010). შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში ის შეფასებული არ არის (NE), საქართველო კი იქ მის ქვეყნებს შორის არ არის დასახელებული. უკრაინის წითელ წიგნში მას „იშვიათის“ სტატუსი აქვს. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მის შესაფასებლად მონაცემები არასაკმარისია (DD, 2021). რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია, სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ოქროსფერი მწვანულასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
მისი არსებობა საქართველოს წყლებში ცუდად არის ცნობილი. 2021 წლის ეროვნულმა შეფასებამ ის DD კატეგორიაში შეიყვანა: მონაცემები არასაკმარისია. შავ ზღვაში ერთეული ეგზემპლარები ყირიმის, კავკასიის, თურქეთის, ბულგარეთისა და რუმინეთის სანაპიროებთან გვხვდება.
ორი მუქი ლაქით: ერთი ზურგის ფარფლის დასაწყისშია, მეორე კუდის ღეროს ზედა ნაწილზე. ფერი მურა, მომწვანო ან მოწითალო-ნარინჯისფერია. ამ ორი ლაქით ის ატლანტის აღმოსავლეთის სხვა მწვანულებისგან ადვილად გამოირჩევა.
სიგრძე 18 სმ-მდეა, ჩვეულებრივ, 11 სმ. ასე რომ, ხელისგულზე ოდნავ გრძელი თევზია.
ფსკერის პატარა ცხოველებს: მშანკებს, პატარა კიბოსნაირებსა და მოლუსკებს. ზღვის ტილებსაც ჭამს, ამიტომ ორაგულის ფერმებში მას ორაგულის გასაწმენდად იყენებენ.
შავ ზღვაში მაისიდან აგვისტომდე. ქვირითობისას მამალი ტერიტორიას იცავს, მდედრი კი 14–21,5 ათას ქვირითს ყრის. ქვირითი წყალში თავისუფლად ტივტივებს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), საქართველოში კი მის შესაფასებლად მონაცემები არასაკმარისია (DD). სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.























