რულენა
Symphodus ocellatus
Sylvain Le Bris · La Vesse
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მშანკები, ჰიდროიდები, ჭიები, კრევეტები, მოლუსკები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი
- ზომა
- 18,5 სმ-მდე, 82 გ-მდე
- სიცოცხლის ხანგრძლივობა
- ჩვეულებრივ, 2–3 წელი, მაქსიმუმ 5
- ჰაბიტატი
- კლდეები და ზღვის ბალახი, 1–30 მ
- ოჯახი
- Labridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2014; საქართველოში VU, 2021
რულენას (Symphodus ocellatus) მამალი ზედაპირულ წყალში, ცისტოზირის ბარდებში, წყალმცენარეებისგან თეფშისებრ ბუდეს აშენებს და ქვირითს იცავს. მამლები სამი სახისაა: ბუდის პატრონი, თანაშემწე და „ქურდი“, რომელიც სხვის ბუდეში ქვირითის განაყოფიერებას ცდილობს. სიგრძე 18,5 სმ-მდეა. ლაყუჩის სარქველზე ფერადი ლაქა აქვს, აქედან მოდის სახელი ocellatus, „თვალიანი“. ადამიანისთვის უვნებელია. საქართველოს მკვიდრი სახეობაა. მსოფლიოში ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014), საქართველოში კი მოწყვლადია (VU, 2021) და რიცხოვნობა მცირდება. თუ ზაფხულში ნაპირთან წყალმცენარეების გროვას ნახავთ, რომელსაც პატარა, ფერადი თევზი დარაჯობს, ნუ შეაწუხებთ: ეს, შესაძლოა, რულენას ბუდე იყოს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ რულენა
პატარა, მოკლე, ოვალური თევზია, დიდი ქერცლით, მოკლე, წაწვეტებული დრუნჩით. ლაყუჩის სარქვლის ზედა ნაწილი ქერცლის გარეშეა და ფერადია, წითელი ან ცისფერი არშიით. კუდის ფარფლის ძირში მუქი ლაქაა.

მდედრი და ახალგაზრდა თევზი მურა ან მოყვითალოა, თეთრი მუცლით. სხეულის გასწვრივ, ზურგის ფარფლის ქვეშ და გვერდის შუაზე, ორი მუქი მურა სიგრძივი ზოლი გასდევს.
მამალი ნარინჯისფერ-მურა ან მწვანეა, მოცისფრო ელფერით, თავზე წითელი, ცისფერი და მწვანე ზოლებით. ბუდის პატრონი მამალი ყველაზე დიდი და ყველაზე ფერადია. „ქურდი“ მამალი პატარაა, მკრთალი და მდედრს ჰგავს.
ლაყუჩის სარქვლის ზედა ნაწილზე ფერადი ლაქაა, წითელი ან ცისფერი არშიით, კუდის ფარფლის ძირში კი მუქი ლაქა. ზურგის ფარფლში 13–15 ეკალი და 8–11 რბილი სხივია. თუ ლოყაზე პატარა ფერად „თვალს“ დაინახავთ, რულენასთან გაქვთ საქმე.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ზღვის სანაპიროს თევზია. ცხოვრობს კლდეებთან და ზღვის ბალახის ბარდებში, 1–30 მ სიღრმეზე. პატარა გუნდებად დადის კლდეებსა და წყალქვეშა მცენარეებს შორის. ბუდეებს ქვიან ფსკერზე, ცისტოზირის ბარდებში, 0,5–2,5 მ სიღრმეზე აშენებს. არეალი ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილს, პირენეის ნახევარკუნძულის დასავლეთ სანაპიროს, მთელ ხმელთაშუა ზღვას, მარმარილოს და შავ ზღვებს მოიცავს. ქერჩის სრუტესა და აზოვის ზღვის დასავლეთ ნაწილშიც გვხვდება. საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროს მკვიდრი სახეობაა.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ფსკერის პატარა უხერხემლოებით იკვებება: მშანკებით, ჰიდროიდებით, მილაკიანი ჭიებით, კრევეტებით, გვერდულებითა და მოლუსკებით.
აპრილიდან ივლისამდე ქვირითობს. ბუდის პატრონი მამალი წყალმცენარეებისგან თეფშისებრ ბუდეს აგებს, 20 სმ-მდე დიამეტრისას, და ხანდახან რამდენიმე ბუდესაც აშენებს. ერთ ბუდეში რამდენიმე მდედრი ქვირითობს, ნაწილ-ნაწილ. შემდეგ მამალი ბუდეს იცავს, დეტრიტისგან წმენდს და მუცლის ფარფლებით წყალს უახლებს. ბუდესთან თანაშემწე მამალიც დაცურავს: მდედრებს იზიდავს და „ქურდებს“ აძევებს, თუმცა ქვირითზე არ ზრუნავს. 9 სმ-მდე „ქურდი“ მამლები ბუდეს არ აშენებენ, მაგრამ ქვირითის განაყოფიერებას ცდილობენ. რომელი სახის მამალი გამოვა, ზრდის სიჩქარე წყვეტს: სწრაფად მზარდი ჯერ თანაშემწეა, მეორე სეზონში კი ბუდის პატრონი ხდება. მდედრი ერთი წლის ასაკში, 4 სმ სიგრძეზე მწიფდება, მამალი 1–2 წლისა. ჩვეულებრივ, 2–3 წელი ცოცხლობს, მაქსიმუმ 5.
მსოფლიოში რულენა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014). შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში ის მოწყვლადია (VU) და საქართველოს წყლებისთვისაც არის მითითებული. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში რულენა მოწყვლადია (VU, 2021): რიცხოვნობა მცირდება, მიზეზი კი ახსნილი არ არის. სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები რულენასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, ის საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროს მკვიდრი სახეობაა. ცხოვრობს კლდეებთან და ზღვის ბალახის ბარდებში. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით აქ ის მოწყვლადია და რიცხოვნობა მცირდება.
პატარა, ოვალური მწვანულაა, ლაყუჩის სარქველზე ფერადი, წითელ- ან ცისფერარშიიანი ლაქით და კუდის ძირში მუქი ლაქით. მდედრი მურა ან მოყვითალოა, ორი მუქი სიგრძივი ზოლით. მამალი ნარინჯისფერ-მურა ან მწვანეა, თავზე ფერადი ზოლებით.
სიგრძე 18,5 სმ-მდეა, წონა 82 გ-მდე. მდედრი უკვე 4 სმ სიგრძეზე მწიფდება, ასე რომ, ქვირითობაში პატარა თევზებიც მონაწილეობენ.
ფსკერის პატარა უხერხემლოებს: მშანკებს, ჰიდროიდებს, ჭიებს, კრევეტებს, გვერდულებსა და მოლუსკებს. საკვებს კლდეებსა და მცენარეებს შორის ეძებს.
აპრილიდან ივლისამდე ბუდის პატრონი მამალი წყალმცენარეებისგან თეფშისებრ ბუდეს აგებს, სადაც რამდენიმე მდედრი ქვირითობს. მამალი ქვირითს იცავს, წმენდს და წყალს უახლებს. ბუდესთან თანაშემწე და „ქურდი“ მამლებიც ტრიალებენ.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), საქართველოში კი მოწყვლადია (VU), რიცხოვნობა მცირდება. სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს, ამიტომ ბუდეებს ნუ შეაწუხებთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
























