მწვანულა
Symphodus tinca
luismartinezartola · Guipúzcoa
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- შავ ზღვაში 10–15 სმ, ზოგჯერ 30 სმ-მდე; 290 გ-მდე
- კვება
- ორსაგდულიანი მოლუსკები, კიბოსნაირები, ზღვის ზღარბები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი; რიცხოვნობა მცირდება
- ჰაბიტატი
- წყალმცენარეებიანი კლდეები და ზღვის ბალახი, 1–50 მ
- ოჯახი
- Labridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2010; საქართველოში VU, 2021
მწვანულა (Symphodus tinca) საქართველოში მოწყვლადი სანაპირო თევზია: 2021 წლის ეროვნული შეფასებით მოწყვლადია (VU), რიცხოვნობა მცირდება. ქვირითობისას მამალი ჭრელდება, წყალმცენარეებისგან ბუდეს აგებს და კვერცხებს იცავს. ცხოვრობს წყალმცენარეებით დაფარულ კლდეებსა და ქვებს შორის, ზღვის ბალახის მდელოებში. შავ ზღვაში ჩვეულებრივ 10–15 სმ-ია, ზოგჯერ 30 სმ-მდე იზრდება. თუ ზაფხულში ქვებთან მწვანე, წითელწერტილებიან თევზს ნახავთ, შეიძლება, ეს ბუდის დამცველი მამალი იყოს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მწვანულა
ოვალური, გვერდებიდან შებრტყელებული თევზია, ძალიან გრძელი ზურგის ფარფლით, რომელიც თითქმის კუდამდე აღწევს. კუდის ფარფლის ფუძესთან პატარა მუქი ლაქა აქვს, მკერდის ფარფლის ზემოთ კი მუქი ლაქა. ქვირითობის დროის მამალი გაცილებით ჭრელია, ვიდრე მდედრი.

მდედრი და ახალგაზრდა თევზი მონაცრისფრო-მომწვანო ან მოყავისფროა, მუცელი ვერცხლისფერი აქვს. მუქი ლაქები გვერდზე 3–4 სიგრძივ ზოლად ლაგდება. მოუმწიფებელი მამალი მომწიფებული მდედრისგან ფერით თითქმის არ განსხვავდება.
ქვირითობისას მამალი ღია მწვანე, მომწვანო-მოლურჯო ან მომწვანო-მოყვითალო ხდება, გვერდებზე წითელი ლაქების სიგრძივი რიგებით, თავის ზედა ნაწილი კი მუქი ლურჯი აქვს. ასეთი ფერით ის ახლო მონათესავეებს შორის ადვილად გამოირჩევა.
პირი პატარაა, ძლიერი, ეშვისებრი კბილებით, ტუჩებზე 6–9 ნაოჭია. თავი ჩვეულებრივ უფრო გრძელია, ვიდრე სხეულის სიმაღლე. ზურგის ფარფლში 15 ეკალი და 11 რბილი სხივია, ანალურში 3 ეკალი და 12 რბილი სხივი.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
სანაპირო ზონის ბინადარია. ცხოვრობს წყალმცენარეებით დაფარულ კლდეებსა და ქვებს შორის, ზღვის ბალახით (ზოსტერით) გარშემორტყმულ ქვებთან და ზღვის ბალახის მდელოებში, ზოგჯერ მლაშე ლაგუნებშიც. გვხვდება 1–50 მ სიღრმეზე, ხშირად ჯგუფურად. არეალი ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილს, ესპანეთიდან და პორტუგალიიდან მაროკომდე, ხმელთაშუა, მარმარილოს და შავ ზღვებს მოიცავს. შავი ზღვის ქვეყნებიდან საქართველოშიც არის აღრიცხული და აქ მკვიდრი სახეობაა. შავ ზღვაში იშვიათ სახეობად ითვლება.
მწვანულას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ იმდენად ცოტაა, რომ არც ერთი რეგიონი არ არის მონიშნული.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ფსკერის უხერხემლოებით იკვებება, ძირითადად ორსაგდულიანი მოლუსკებითა და წვრილი კიბოსნაირებით. ჭამს ზღვის ზღარბებს, ოფიურებს (ზღვის გველვარსკვლავებს), კრევეტებსა და კიბორჩხალებსაც.
ქვირითობს გაზაფხულზე, მაის-ივნისში. მამალი წყალმცენარეებისგან ბუდეს აშენებს და მას იცავს, ბუდეში კი ერთი ან რამდენიმე მდედრი წებოვან ქვირითს დებს. ერთი მდედრი 12 ათასიდან 58 ათასამდე კვერცხს ყრის. ნელა იზრდება და 15 წლამდე ცოცხლობს. სქესობრივად მწიფდება დაახლოებით 12 სმ სიგრძისას. სიცოცხლის განმავლობაში სქესის შეცვლა შეუძლია.
მსოფლიოში მწვანულა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2010). შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC). საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით მოწყვლადია (VU), რიცხოვნობა მცირდება. საქართველოს წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის და სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მწვანულასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, ის საქართველოს მკვიდრი სახეობაა და შავი ზღვის საქართველოს წყლებშია აღრიცხული. ზუსტი ადგილები ცნობილი არ არის. შავ ზღვაში იშვიათ სახეობად ითვლება, საქართველოში კი მისი რიცხოვნობა მცირდება.
ოვალური, შებრტყელებული თევზია, ძალიან გრძელი ზურგის ფარფლით და კუდის ფუძესთან პატარა მუქი ლაქით. მდედრი მონაცრისფრო-მომწვანო ან მოყავისფროა. ქვირითობისას მამალი მწვანე ან მომწვანო-მოლურჯო ხდება, წითელი ლაქების რიგებით და მუქი ლურჯი თავით.
შავ ზღვაში ჩვეულებრივ 10–15 სმ-ია, ზოგჯერ 30 სმ-მდე და 290 გ-მდე იზრდება. შავ ზღვაში დაჭერილი ყველაზე დიდი მამალი 31,6 სმ იყო. მსოფლიოში 44 სმ-მდე აღწევს.
ფსკერის უხერხემლოებს, ძირითადად ორსაგდულიან მოლუსკებსა და წვრილ კიბოსნაირებს. ჭამს ზღვის ზღარბებს, ოფიურებს, კრევეტებსა და კიბორჩხალებსაც.
მაის-ივნისში. მამალი წყალმცენარეებისგან ბუდეს აშენებს და იცავს, მასში ერთი ან რამდენიმე მდედრი წებოვან ქვირითს დებს. ერთი მდედრი 12–58 ათას კვერცხს ყრის.
მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2010). საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით კი მოწყვლადია (VU), რიცხოვნობა მცირდება. საქართველოს წითელ ნუსხაში არ არის.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
























