ცხვირშუბიანი
Xiphias gladius
Diane Alps · Santa Barbara Channel
მთავარი მონაცემები
- კვება
- ღია ზღვის თევზები, კალმარები, კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- შავ ზღვაში ერთეულებად; ეროვნულ შეფასებაში EX
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 3 მ; 4,55 მ-მდე და 650 კგ-მდე
- სიღრმე
- ზედაპირიდან 550 მ-მდე; გამონაკლისად 2878 მ-მდე
- ჰაბიტატი
- ღია ოკეანე, ზოგჯერ სანაპირო წყლები; 5–27 °C
- ოჯახი
- Xiphiidae
- დაცვა
- მსოფლიოში NT, 2022; საქართველოში EX, 2021
ცხვირშუბიანი (Xiphias gladius) ყველაზე ცნობადი თევზებიდანაა: ზედა ყბა ბრტყელ ხმალად აქვს წაგრძელებული, და ეს ხმალი სხეულის სიგრძის დაახლოებით მესამედია. ჩვეულებრივ, 3 მ-ია, ყველაზე დიდი ცნობილი თევზი კი 4,55 მ-ს აღწევდა და 650 კგ-ს იწონიდა. ოკეანეების ყველაზე შორს მოხეტიალე თევზებს შორისაა და ოჯახის ერთადერთი სახეობაა. შავ ზღვაში ზაფხულობით ერთეულები შემოდის, აზოვის ზღვაში კი იშვიათად. 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში საქართველოსთვის გადაშენებულად (EX) არის მიჩნეული, მსოფლიოში კი საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT, 2022). თუ შავ ზღვაში ცხვირშუბიანს ნახავთ, ეს იშვიათი შემთხვევაა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ცხვირშუბიანი
დიდი, წაგრძელებული, მრგვალტანიანი თევზია, გრძელი, ბრტყელი ხმლით. ზემოდან შავ-მურაა, ქვემოთ ღია მურა. მუცლის ფარფლები არ აქვს, ზრდასრულს კი არც კბილები და ქერცლი.

ზედა ყბა გრძელ, ბრტყელ, წვეტიან ხმალად არის წაგრძელებული. ხმალი სხეულის სიგრძის დაახლოებით მესამედია. ამ ხმლით ის ზღვის სხვა თევზებისგან მაშინვე გამოირჩევა.
სხეული წაგრძელებული და მრგვალია, შავ-მურა, ქვემოთ ღია მურამდე გადადის. ზურგის პირველ ფარფლს შავ-მურა აპკი აქვს, დანარჩენი ფარფლები მურა ან შავ-მურაა. მუცლის ფარფლები არ აქვს.
ზრდასრულს კბილები და ქერცლი მთლიანად ცვივა. ზურგის ფარფლებში ეკალი არ არის, მხოლოდ 38–56 რბილი სხივი, ანალურში 16–18 რბილი სხივი. მდედრები მამრებზე დიდი იზრდება.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ღია ოკეანის თევზია, მაგრამ ზოგჯერ სანაპირო წყლებშიც შემოდის. დღისით ხშირად 550 მ-მდე სიღრმეზე ჩადის, გამონაკლისად 2878 მ-მდეც. 18–22 °C წყალს ამჯობინებს, მაგრამ 5-დან 27 °C-მდე წყალს იტანს, ფართო ფარგლებში, ვიდრე მარლინები. ყველა ოკეანის ტროპიკულ, სუბტროპიკულ და ზომიერ წყლებშია გავრცელებული, ხმელთაშუა და მარმარილოს ზღვების ჩათვლით. ზაფხულობით ცივი წყლებისკენ მიგრირებს, შემოდგომით კი თბილ წყლებს უბრუნდება. შავ ზღვაში ზაფხულობით ერთეულები შემოდის.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ღამით, ზედაპირთან ახლოს ნადირობს. ძირითადად ღია ზღვის თევზებს ჭამს: სკუმბრიას, ქაშაყს, მანათობელ თევზებს და სხვებს, ასევე კალმარებს და კიბოსნაირებს. დიდ ნადირს ხმლით ჭრის, პატარას კი მთლიანად ყლაპავს.
ცალ-ცალკე ან ძალიან თავისუფალ ჯგუფებში ცურავს და გუნდს არ ქმნის. ხშირად ზედაპირზე ნებივრობს, ზურგის ფარფლი წყლიდან აქვს ამოწეული, და ძლიერად ხტება კიდეც. თვალებთან სპეციალური სითბოს გამომყოფი ორგანო აქვს, რომელიც თვალსა და ტვინს წყალზე 10–15 °C-ით ათბობს და ცივ სიღრმეში მხედველობას უმკვეთრებს. ქვირითს თბილ, 23–24 °C-ზე თბილ წყალში, ზედაპირიდან 75 მ-მდე ყრის. ხმელთაშუა ზღვაში ქვირითობს ივნის-ივლისში. დიდი მდედრი 1-დან 29 მილიონამდე პელაგიურ კვერცხს დებს. ახლად გამოჩეკილი ლარვა 4 მმ-ია, ხმალი კი 1 სმ სიგრძეზე უკვე ჩანს. 4–5 წლის ასაკში მწიფდება, ყველაზე ხანდაზმული ცნობილი მდედრი 16 წლის იყო.
მსოფლიოში ცხვირშუბიანი საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT, 2022), რადგან ჭარბი რეწვის გამო რიცხოვნობა შემცირდა. მისი მთავარი მტერი ადამიანის რეწვაა, განსაკუთრებით გრძელი ჭანკით. შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში ის კოსმოპოლიტად არის მიჩნეული, საქართველოს წყლებშიც არის ნახსენები და საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC). 2021 წლის ეროვნული შეფასებით კი საქართველოსთვის გადაშენებულად (EX) ითვლება. სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ცხვირშუბიანთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
შავ ზღვაში ზაფხულობით მხოლოდ ერთეულები შემოდის. შავი ზღვის თევზების ჩამონათვალი მას საქართველოს წყლებისთვისაც ასახელებს. 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში კი საქართველოსთვის გადაშენებულად (EX) არის მიჩნეული. ასე რომ, აქ მისი ნახვა დიდი იშვიათობაა.
გრძელი, ბრტყელი ხმლით, რომელიც სხეულის სიგრძის დაახლოებით მესამედია. სხეული მრგვალი და წაგრძელებულია, ზემოდან შავ-მურა. მუცლის ფარფლები არ აქვს, ზრდასრულს კი არც კბილები და ქერცლი.
ჩვეულებრივ, 3 მ-ია. ყველაზე დიდი ცნობილი თევზი 4,55 მ სიგრძისა და 650 კგ წონის იყო. მდედრები მამრებზე დიდია.
დიდ ნადირს ხმლით ჭრის და აუძლურებს, პატარას კი მთლიანად ყლაპავს. ნადირის ხმალზე წამოგების ცნობილი სურათი ცოტა ფაქტს ეყრდნობა. ძირითადად სისწრაფითა და მოქნილობით ნადირობს.
ისე, რომ არ გააღიზიანონ, ადამიანს არ ესხმის თავს, მაგრამ ჰარპუნით დაჭრილი ძალიან საშიშია. მსოფლიოში საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT, 2022). სპეციალური დაცვის სტატუსი საქართველოში არ აქვს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















