ზღვის დიდი თოლია
Larus marinus
Lucas liu · Barrie
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 64–79 სმ, ფრთები 1,5–1,7 მ; 0,75–2,3 კგ
- კვება
- თევზი, ფრინველები და მათი კვერცხები, უხერხემლოები, მძორი
- სტატუსი საქართველოში
- დაუდასტურებელი: მხოლოდ ძველი ცნობები
- ჰაბიტატი
- ზღვის სანაპიროები, კუნძულები, ესტუარები
- ოჯახი
- Laridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2018); საქართველოში შეფასებული არ არის (NE)
ზღვის დიდი თოლია (Larus marinus) მსოფლიოში ყველაზე დიდი თოლიაა. სიგრძე 64–79 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 1,5–1,7 მ, წონა 0,75–2,3 კგ. ბუდობს ჩრდილოეთ ატლანტიკის სანაპიროებზე, ჩრდილო-დასავლეთ რუსეთიდან და სკანდინავიიდან ბრიტანეთამდე, ისლანდიამდე, გრენლანდიამდე და ჩრდილოეთ ამერიკის აღმოსავლეთ სანაპირომდე. გაბედული მონადირე და მძორიჭამიაა, რომელიც სხვა ფრინველებს ნადავლსაც ართმევს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. საქართველოში მისი სტატუსი გაურკვეველია. ცნობილია მხოლოდ ძველი მოხსენიებები, რომლებსაც ფოტო ან ნიმუში არ ადასტურებს, ახალი დადასტურებული ჩანაწერი კი არ არსებობს. ყველაზე ახლოს თურქეთში შემოფრენილა, როგორც შემთხვევითი სტუმარი. თუ შავი ზღვის სანაპიროზე უზარმაზარ, მუქზურგიან თოლიას ვარდისფერი ფეხებით დაინახავთ, შეეცადეთ, გადაიღოთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ზღვის დიდი თოლია
უზარმაზარი, მკვრივი თოლიაა, დიდი, ძლიერი ნისკარტით. ზრდასრულს თეთრი თავი, კისერი და მუცელი აქვს, ზურგი და ფრთები კი მოშავო-ნაცრისფერი. ფეხები ვარდისფერია, ნისკარტი ყვითელი, ქვედა ყბაზე წითელი ლაქით.

ზურგი და ფრთები მოშავო-ნაცრისფერია, ფრთის წვერებზე თვალში საცემი თეთრი „სარკეებით“. თავი, კისერი და სხეულის ქვედა მხარე თეთრია.
ფეხები ვარდისფერია. ნისკარტი ყვითელი ან მოვარდისფრო-ყვითელია, ქვედა ყბის წვერთან ნარინჯისფერი ან წითელი ლაქით. ხმა ღრმა, „მოხარხარე“ „კაა-გა-გა“ აქვს, სხვა თოლიებისაზე დაბალი.
ერთწლამდე ახალგაზრდები ზემოდან შავ-მურა, ქერცლისებრი ნახატით არიან, თავი და მუცელი მოყავისფრო ზოლებით აქვთ. ზრდასრულის ბუმბულს მინიმუმ ოთხ წელიწადში იღებენ. ფრთაშავი თოლიაც მუქზურგიანია, მაგრამ შესამჩნევად პატარაა, დაახლოებით ნახევარი წონისაა, ფეხები კი ყვითელი აქვს. ამიტომ მუქზურგიან თოლიაზე ჯერ ფეხების ფერს დახედეთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ცხოვრობს კლდოვან და ქვიშიან ზღვის სანაპიროებზე, ესტუარებსა და სანაპირო და ღია ზღვის წყლებში. ბუდობს მცენარეებით დაფარულ კუნძულებზე, დიუნებზე, ბრტყელწვერიან კლდეებზე, პლაჟებზე, მლაშე ჭაობის კუნძულებზე, ზოგჯერ შენობების სახურავებზეც. ხმელეთზე შედის დიდ ტბებთან, მდინარეებთან, სველ მინდვრებსა და ნაგავსაყრელებთან. ჩრდილოეთში მობუდარი ფრინველები ზამთარს სამხრეთით ატარებენ, ბალტიის ზღვიდან სამხრეთ პორტუგალიამდე, ამერიკაში კი ფლორიდამდე. ზამთარში ბულგარეთსა და რუმინეთში, შავი ზღვის დასავლეთ სანაპიროზეც ჩანს, ასევე საბერძნეთში. თურქეთში კი მხოლოდ შემთხვევით შემოფრენილა. საქართველოში მხოლოდ ძველი, დაუდასტურებელი ცნობებით არის ცნობილი.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ოპორტუნისტი მონადირე და მძორიჭამიაა: თითქმის ყველაფერს ჭამს, რისი გადაყლაპვაც შეუძლია. კუჭის შიგთავსში ყველაზე მეტი თევზია, ასევე კალმარები, მოლუსკები, კიბოები, ზღვის ზღარბები და ვარსკვლავები. სხვა ზღვის ფრინველების კვერცხებსა და ბარტყებს ჭამს, ზოგჯერ ზრდასრულ ფრინველებსაც, იხვებსა და ალკებს. იჭერს კურდღლებს, ლემინგებს, ვირთხებსა და თაგვებს, ჭამს მძორსა და ნარჩენებს. სხვა ფრინველებს ნადავლს ართმევს, მაგარნაჭუჭიან საკვებს კი ჰაერიდან ქვაზე აგდებს და ასე ამტვრევს.
სამხრეთის პოპულაციები, ძირითადად, ბინადარია, შორეულ ჩრდილოეთში მობუდარი ფრინველები კი ზამთრისთვის სამხრეთისკენ მიფრინავენ. შემოდგომის გადაფრენა ივლისიდან ნოემბრამდე გრძელდება, უკან კი მარტ-აპრილში ბრუნდებიან. ბუდობის გარეთ გუნდებად დადიან. ბუდობს ცალკე წყვილებად ან პატარა კოლონიებად, ხშირად ვერცხლისფერი თოლიების კოლონიის შუაგულში. წყვილი მარტ-აპრილში ყალიბდება და მომდევნო გაზაფხულზე, ჩვეულებრივ, იმავე ბუდესთან ხვდება ერთმანეთს. ბუდეს მიწაზე, ბალახის, ზღვის მცენარეების ან ხავსისგან აკეთებს. აპრილის ბოლოდან ივნისის ბოლომდე, ჩვეულებრივ, 3 კვერცხს დებს. ორივე მშობელი დაახლოებით 28 დღე კრუხობს, ბარტყები კი ბუდის მიდამოს 50 დღისანი ტოვებენ. ზრდასრულის ბუმბულს ოთხ წელიწადში იღებენ, ბუდობას კი ზოგჯერ მხოლოდ ექვსი წლისანი იწყებენ. ყველაზე ხანდაზმული ცნობილი ველური ფრინველი 27,1 წლისა იყო.
მსოფლიოში ზღვის დიდი თოლია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2018). გლობალური რიცხვი 690 000–940 000 ფრინველად არის შეფასებული, ევროპაში 118 000–133 000 წყვილი ბუდობს. საერთო ტენდენცია უცნობია: ჩრდილოეთ ამერიკასა და ჩრდილოეთ ევროპის ზოგ ქვეყანაში მცირდება. XIX საუკუნეში მას სანადირო ტროფეად ესროდნენ და ბუმბულისთვის, ქუდების დასამზადებლად კლავდნენ, რის გამოც არეალის სამხრეთ ნაწილში ზოგან გაქრა. XX საუკუნეში ისევ გამრავლდა და არეალი სამხრეთისკენ გააფართოვა. დღეს მას აზიანებს თევზჭერის ნარჩენების შემცირება, თევზსაჭერ იარაღში გაბმა, ზღვის ქარის ელექტროსადგურებთან შეჯახება და ნავთობის დაღვრა. დანიაში სპორტული ნადირობის ობიექტია. მასზე ვრცელდება AEWA-ს შეთანხმება. საქართველოში შეფასებული არ არის (NE).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ზღვის დიდი თოლიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დადასტურებული არ არის. ცნობილია მხოლოდ ძველი მოხსენიებები ფოტოს ან ნიმუშის გარეშე, ახალი დადასტურებული ჩანაწერი კი არ არსებობს. ყველაზე ახლოს თურქეთში შემოფრენილა, შემთხვევით სტუმრად. თუ მას შავი ზღვის სანაპიროზე დაინახავთ, ფოტო ძალიან ღირებული იქნება.
ეს ყველაზე დიდი თოლიაა: თეთრი თავით, მოშავო-ნაცრისფერი ზურგითა და ფრთებით და ვარდისფერი ფეხებით. ნისკარტი ყვითელია, წითელი ლაქით. ფრთაშავი თოლია მსგავსია, მაგრამ ბევრად პატარაა და ფეხები ყვითელი აქვს.
სიგრძე 64–79 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 1,5–1,7 მ, წონა 0,75–2,3 კგ. ჩრდილოეთ ატლანტიკაში მამლები საშუალოდ 1,83 კგ-ს იწონიან, დედლები 1,49 კგ-ს. დაახლოებით ორჯერ მძიმეა, ვიდრე ფრთაშავი თოლია.
თითქმის ყველაფერს, რისი გადაყლაპვაც შეუძლია: თევზს, კალმარებს, კიბოებს, ზღვის ზღარბებს, სხვა ფრინველების კვერცხებსა და ბარტყებს. ზოგჯერ ზრდასრულ ფრინველებსა და პატარა ძუძუმწოვრებს იჭერს, ჭამს მძორსა და ნარჩენებსაც. სხვა ფრინველებს ნადავლს ართმევს.
ჩრდილოეთ ატლანტიკის კუნძულებზე, დიუნებზე, კლდეებსა და სახურავებზე, ცალკე წყვილებად ან პატარა კოლონიებად. ჩვეულებრივ, 3 კვერცხს დებს, რომელსაც ორივე მშობელი დაახლოებით 28 დღე კრუხობს. საქართველოში არ ბუდობს.
ადამიანისთვის საშიში არ არის. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2018), საქართველოში კი შეფასებული არ არის (NE). მასზე ვრცელდება AEWA-ს შეთანხმება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.























