წითელგულა მექვიშია
Calidris ferruginea
Josh Emm · Chesapeake Bay
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 18–23 სმ, ფრთები 38–46 სმ; 44–117 გ
- კვება
- ჭიები, მოლუსკები, წვრილი კიბოები, მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აჭარა; ქვემო ქართლი; აფხაზეთი
- ჰაბიტატი
- ტალახიანი ნაპირები, ლაგუნები, ტბების კიდეები
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში VU (2024); საქართველოში NT (2024)
წითელგულა მექვიშია ციმბირის არქტიკულ ტუნდრაში ბუდობს, ზამთარს კი აფრიკაში, სამხრეთ აზიასა და ავსტრალაზიაში ატარებს. სიგრძე 18–23 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 38–46 სმ, წონა 44–117 გ. ნისკარტი შავია, 32–44 მმ სიგრძის და მთელ სიგრძეზე ოდნავ მოხრილი, ფეხები მუქი ნაცრისფერიდან შავამდე. ყველა ბუმბულში გავაზე დიდი თეთრი ლაქა აქვს, ფრენისას კი ფრთაზე თეთრი ზოლი უჩანს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ ზღვის ნაპირზე ან ტბის ტალახიან კიდეზე ჟანგისფერმკერდა ან ღია ნაცრისფერ, მოხრილნისკარტა მექვიშიას ხედავთ, რომელიც აფრენისას თეთრ გავას აჩენს, დიდი ალბათობით წითელგულა მექვიშიაა. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში მაისში და აგვისტო–სექტემბერში ჩანს. ყველაზე მეტი ჩანაწერი აჭარიდანაა, ბათუმიდან და ჭოროხის დელტიდან, შემდეგ ქვემო ქართლიდან, კუმისის ტბიდან, და აფხაზეთიდან, გაგრიდან და ინკითის ტბიდან. მსოფლიოში ის მოწყვლადია (VU), საქართველოში კი საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ წითელგულა მექვიშია
გრძელი, მთელ სიგრძეზე მოხრილი შავი ნისკარტით, შავი ფეხებით და თეთრი გავით ცნობენ. ზაფხულში თავი, მკერდი და მუცელი ჟანგისფერია. ზამთარში ზემოდან ნაცრისფერია, ქვემოდან თეთრი, მკაფიო თეთრი წარბით.
სიგრძე 18–23 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 38–46 სმ, წონა 44–117 გ. ნისკარტი 32–44 მმ-ია, შავი, თვალები მუქი ყავისფერი, ფეხები მუქი ნაცრისფერიდან შავამდე. გავაზე დიდი თეთრი ლაქა ყველა ასაკსა და ბუმბულში აქვს, ფრენისას კი ფრთაზე თეთრი ზოლი გასდევს.
გამრავლების ბუმბულში თავი, მკერდი და მუცელი ღრმა ჟანგისფერია, მამლებს უფრო მკვეთრად. ზამთრის ბუმბულში ზემოდან ნაცრისფერია, ქვემოდან თეთრი, მკერდზე წვრილი ნაცრისფერი ზოლებით, თვალზე კი მკაფიო თეთრი წარბი აქვს. ახალგაზრდებს ბუმბული ღია კიდეებით აქვთ, ამიტომ ზემოდან ქერცლისებრი და მოყვითალო-მოყავისფრო ჩანან.
შავმუცელა მექვიშია უფრო ჩასხმულია, ნისკარტი სწორი და მოკლე აქვს, წარბი ბუნდოვანი, გავა კი შუაში მუქი. ახალგაზრდა ტურუხტანი უფრო დიდი და მუქია, ნისკარტი მოკლე და ფეხები ყვითელი აქვს. აფრენისას წითელგულა მექვიშია მოკლე, შუაში დაბლა დაშვებულ „ჩირრუპ“ ძახილს გამოსცემს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ბუდობს მხოლოდ ციმბირის შორეულ არქტიკულ ტუნდრაში, იამალის ნახევარკუნძულიდან ჩუკოტკამდე, ზღვისპირა დაბლობებსა და კუნძულებზე, ჭაობიან ჩაღრმავებებთან და გუბეებთან. ბუდობის გარეთ ჩანს დაცულ ტალახიან ნაპირებზე, მლაშე ლაგუნებზე, შესართავებში, მარილიან ჭაობებსა და მარილის ტბორებზე, ხმელეთზე კი ჭაობების, მდინარეებისა და მტკნარი თუ მლაშე ტბების ტალახიან კიდეებზე, დატბორილ ადგილებსა და გამწმენდ ნაგებობებთან. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი აჭარიდანაა: ბათუმიდან და ჭოროხის დელტიდან, მაისში და აგვისტო–სექტემბერში. ქვემო ქართლში კუმისის ტბაზე ნახეს, მაისსა და აგვისტოში. აფხაზეთში ჩანს გაგრასთან და ინკითის ტბაზე, ივლისიდან სექტემბრამდე. ერთი ჩანაწერია სამეგრელო-ზემო სვანეთიდან, ფოთის სამხრეთით, სანაპიროდან.
წითელგულა მექვიშიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები სამ რეგიონშია: აჭარა, ქვემო ქართლი და აფხაზეთი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ჭამს მრავალჯაგრიან ჭიებს, ორსაგდულიან და მუცელფეხა მოლუსკებს, წვრილ კიბოებს, მწერებსა და მათ მატლებს. საბუდრებზე ძირითადად ბუზანკალებითა და ქრონომიდებით იკვებება. დიდ გუნდებად იკვებება ჭაობებსა და ტალახიან ნაპირებზე, საკვებს ნისკარტით ტალახსა და ქვიშაში ეძებს.
შორ მანძილზე გადამფრენია: ივნისში საბუდრებზე ჩადის და აგვისტოში ან სექტემბერში ტოვებს. გადაფრენისას დაახლოებით 70–75 კმ/სთ სიჩქარით მიფრინავს. ზღვის მოქცევისას დიდ, შერეულ გუნდებად ისვენებს ქვიშის ზვინულებზე და ლაგუნების კუნძულებზე. პირველი წლის ფრინველები არ ბუდობენ და მთელ ზაფხულს გამოზამთრების ადგილზე ატარებენ. წყვილები ჩრდილოეთისკენ გადაფრენისას იქმნება. მამლის კეკლუცობა რთულია: დედალს ყალბ ბუდეს უმზადებს, ჰაერში მისდევს და ჭიკჭიკებს, მიწაზე კი ირგვლივ უვლის და კუდსა და გავას აჩვენებს. დედალი ერთ ბუდეს დებს, ჩვეულებრივ ივნისის ბოლოს, 5-მდე კვერცხს, რომლებიც 20 დღეში იჩეკება. ბარტყები გამოჩეკისთანავე მოძრავები არიან. მამლები საბუდარს მაშინ ტოვებენ, როცა დედალი კრუხობას იწყებს. ბუდობის წარმატება ლემინგებზეა დამოკიდებული: როცა ლემინგი ბევრია, მტაცებლები მათზე ნადირობენ და მექვიშიების ბუდეებს ნაკლებად ეხებიან.
მსოფლიოში წითელგულა მექვიშია მოწყვლადია (VU, 2024). ბოლო სამი თაობის, 15 წლის, განმავლობაში რიცხვი, სავარაუდოდ, 30–49%-ით შემცირდა. ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 420 000–960 000-ია. კლების ზუსტი მიზეზები უცნობია, მაგრამ, სავარაუდოდ, ესენია გადაფრენისა და გამოზამთრების ადგილების დაკარგვა და გაუარესება, კლიმატის ცვლილება, რომელიც ბუდობის წარმატებას ამცირებს, შეშფოთება და მონადირება. არქტიკაში ლემინგების რიცხვის რყევები სუსტდება, რაც, შესაძლოა, მის ბარტყებზეც აისახება. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოში ის საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები წითელგულა მექვიშიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. მაისში და აგვისტო–სექტემბერში ჩანს. ბუდობს ციმბირის არქტიკაში, ზამთარს კი აფრიკასა და სამხრეთ აზიაში ატარებს.
ყველაზე ხშირად ბათუმთან და ჭოროხის დელტაში. ხშირად ნახეს კუმისის ტბაზე, მაისსა და აგვისტოში, და აფხაზეთში, გაგრასა და ინკითის ტბასთან. ეძებეთ ტალახიან ნაპირებზე, სხვა მექვიშიების გუნდებში.
გრძელი, მთელ სიგრძეზე მოხრილი შავი ნისკარტით, შავი ფეხებით და თეთრი გავით, რომელიც აფრენისას კარგად ჩანს. ზაფხულში მკერდი და მუცელი ჟანგისფერია, ზამთარში კი ზემოდან ნაცრისფერია, ქვემოდან თეთრი, თეთრი წარბით.
წითელგულა მექვიშია უფრო მოხდენილია, ფეხები და ნისკარტი გრძელი აქვს, ნისკარტი მთელ სიგრძეზე მოხრილია და წარბი მკაფიო. გავა თეთრი აქვს. შავმუცელა მექვიშია უფრო ჩასხმულია, ნისკარტი მოკლე და სწორი აქვს, ზაფხულში კი მუცელზე შავი ლაქა.
სიგრძე 18–23 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 38–46 სმ, წონა 44–117 გ. ნისკარტი 32–44 მმ სიგრძისაა.
ჭიებს, მოლუსკებს, წვრილ კიბოებს, მწერებსა და მათ მატლებს. საბუდრებზე ძირითადად ბუზანკალებსა და ქრონომიდებს ჭამს. დიდ გუნდებად იკვებება ტალახიან ნაპირებზე.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში ის მოწყვლადია (VU, 2024): ბოლო 15 წელიწადში რიცხვი, სავარაუდოდ, 30–49%-ით შემცირდა. საქართველოში საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT). დაშავებულ ფრინველზე დაურეკეთ 112-ს ან გარემოს დაცვის სამსახურს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
