ჩვეულებრივი მექვიშია
Actitis hypoleucos
ალექსანდრე აბულაძე · წყალტუბო, იმერეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 18–20 სმ, ფრთები 32–35 სმ; 40–80 გ
- კვება
- მწერები, ობობები, მოლუსკები, კიბოსნაირები, ჭიები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი, გადამფრენი, მოზამთრე
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი; აფხაზეთი; შიდა ქართლი; მცხეთა-მთიანეთი; აჭარა; თბილისი; სამეგრელო-ზემო სვანეთი; სამცხე-ჯავახეთი
- ჰაბიტატი
- მდინარეების ნაპირები, ტბები, წყალსაცავები, ზღვის სანაპირო
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2025); საქართველოში LC (2024)
ჩვეულებრივი მექვიშია, ანუ მებორნე, ნაპირზე ან თავთხელ წყალში დადის და ყოველ ნაბიჯზე კუდს და თავს აქნევს. წყლის თავზე დაბლა, დაჭიმული, ხშირი ფრთის მოსმით დაფრინავს. სიგრძე 18–20 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 32–35 სმ, წონა 40–80 გ. ზემოდან მურა-ნაცრისფერია, ქვემოდან თეთრი, ფეხები მოკლე და მუქი მოყვითალო, ნისკარტი ძირში ღია და ბოლოში მუქი. ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ მდინარის ქვიან ნაპირზე პატარა ფრინველს ხედავთ, რომელიც კუდს გამუდმებით აქნევს და შეშინებული წყლის თავზე დაბლა გაფრინდება, დიდი ალბათობით ჩვეულებრივი მექვიშიაა. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში თითქმის ყველა ჩანაწერი მარტიდან სექტემბრამდეა, ყველაზე მეტი აპრილში და ივლის-აგვისტოში. გვხვდება ზღვის სანაპიროდან ყაზბეგის მთებამდე, რვა რეგიონში, ყველაზე ხშირად ქვემო ქართლში, კუმისის ტბაზე. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩვეულებრივი მექვიშია
პატარა ჭაობის ფრინველია, მურა-ნაცრისფერი ზედა მხარით, თეთრი მუცლით და მოკლე, მუქი მოყვითალო ფეხებით. სიარულისას კუდს და თავს გამუდმებით აქნევს. წყლის თავზე დაბლა, დაჭიმული, ხშირი ფრთის მოსმით დაფრინავს.
ზემოდან მურა-ნაცრისფერია, ქვემოდან თეთრი. ფეხები მოკლე და მუქი მოყვითალოა, ნისკარტი ძირში ღია და ბოლოში მუქი. სიგრძე 18–20 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 32–35 სმ, წონა 40–80 გ.
ზამთრის ბუმბულში უფრო მკრთალია, ფრთებზე უფრო შესამჩნევი, მაგრამ მხოლოდ ახლოდან ხილული ზოლები აქვს. ახალგაზრდებს ზემოდან უფრო მკვეთრი ზოლები და ფრთის ბუმბულებზე მოყვითალო არშიები აქვთ.
საკვებს ნაპირზე ან თავთხელ წყალში თვალით ეძებს. მარტო ან პატარა ჯგუფებად დადის, სხვა სახეობების გუნდებს იშვიათად უერთდება. ღამით ზოგჯერ 100-ზე მეტი ფრინველი ერთად ათენებს ღამეს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობისას სწრაფი მდინარეების კენჭიან, ქვიშიან ან კლდოვან ნაპირებს ირჩევს, ასევე პატარა ტბორებს, წყალსაცავებს, სუფთა ტბების ნაპირებს და ზღვის მშვიდ, ქვიან ან ქვიშიან სანაპიროებს. ხშირად მშრალ მდელოზეც იკვებება. გვხვდება ზღვის დონიდან 4000 მ-მდე. ზამთარში ძალიან სხვადასხვა ადგილას ჩანს: გუბეებზე, თხრილებში, მდინარეების ნაპირებზე, ნავსადგურებსა და ჩამდინარე წყლის გამწმენდ აუზებზე. დიდ ტალახიან თავთხელებს ერიდება. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა: კუმისის ტბიდან და გარდაბნის მუნიციპალიტეტიდან. ხშირად ჩანს აფხაზეთში, გაგრაში, ინკითის ტბაზე და ოჩამჩირეში, შიდა ქართლში, ნადარბაზევის ტბაზე, და მცხეთა-მთიანეთში, ყაზბეგისა და დუშეთის მუნიციპალიტეტებში. ასევე ნახავთ აჭარაში, ბათუმთან და ჭოროხის დელტაში, თბილისში, ლისის ტბაზე და ძველ თბილისში, სამეგრელო-ზემო სვანეთში და სამცხე-ჯავახეთში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. ცალკეული ჩანაწერებია კახეთიდან, გურიიდან, იმერეთიდან და რაჭა-ლეჩხუმიდან.
ჩვეულებრივი მექვიშიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები რვა რეგიონშია: ქვემო ქართლი, აფხაზეთი, შიდა ქართლი, მცხეთა-მთიანეთი, აჭარა, თბილისი, სამეგრელო-ზემო სვანეთი და სამცხე-ჯავახეთი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ჭამს მწერებს და მათ მატლებს, მაგალითად ხოჭოებსა და ორფრთიანებს, ასევე ობობებს, მოლუსკებს, ლოკოკინებს, კიბოსნაირებს და ჭიებს. ზოგჯერ ბაყაყებს, თავკომბალებს და წვრილ თევზსაც იჭერს, თესლსაც ჭამს. საკვებს მიწაზე ან თავთხელ წყალში თვალით ეძებს და აკენკავს, მწერებს ზოგჯერ ჰაერშიც იჭერს.
მკაცრად გადამფრენი ფრინველია: ღამით, ფართო ფრონტით, უდაბნოებსა და მთებზე გადაფრენით მოგზაურობს. ევროპული ფრინველები, რომლებიც დასავლეთ აფრიკაში იზამთრებენ, ივლისის შუა რიცხვებიდან აგვისტომდე მიფრინავენ, ახალგაზრდები ერთი თვით გვიან, და მარტის ბოლოდან აპრილამდე ბრუნდებიან. ცოტა ფრინველი ზამთარს ჩრდილოეთშიც ატარებს, მაგალითად ხმელთაშუა ზღვაზე. ზოგი ახალგაზრდა ზაფხულსაც სამოზამთრო ადგილებში ატარებს. ბუდობს მაისიდან ივნისამდე, ცალკეულ წყვილებად, რომლებიც ერთმანეთისგან 60–70 მ-ით არიან დაშორებული. ბუდე მტკნარ წყალთან, მიწაზე გაკეთებული ფოსოა, მცენარეულობით მოფენილი, ხშირად ბუჩქებში კარგად დამალული. დედალი ჩვეულებრივ 4 კვერცხს დებს, კრუხობა დაახლოებით სამ კვირას გრძელდება. საფრთხისას ბარტყები შეიძლება მშობლის სხეულს ჩაეჭიდონ და მშობელმა ისინი უსაფრთხო ადგილას გადაიყვანოს.
მსოფლიოში ჩვეულებრივი მექვიშია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2025). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 2021 წლის შეფასებით 3 230 000–5 190 000-ია, ევროპაში 1 030 000–1 490 000 წყვილი, ტენდენცია სტაბილურია. ევროპაში რიცხვი სამი თაობის განმავლობაში თითქმის არ შეცვლილა. სერიოზული საფრთხე არ ემუქრება. ადგილობრივად ბუდობას მდინარეების ნაპირზე დამსვენებლების და მეთევზეების შეწუხება აზიანებს. საქართველოში ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2024).
ალექსანდრე აბულაძე · granzh26 · Nastya Klimova · natalia1704 · Katia Setrinen · Donsky · Dmitry Ivanov · ნიკიტა ტიუნოვი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩვეულებრივი მექვიშიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. ძირითადად მარტიდან სექტემბრამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად აპრილში და ივლის-აგვისტოში.
თითქმის ყველა მდინარესა და ტბაზე. ყველაზე ხშირად კუმისის ტბაზე, გარდაბნის მუნიციპალიტეტში და ნადარბაზევის ტბაზე. ასევე ჩანს გაგრაში, ინკითის ტბაზე, ბათუმთან, თბილისში და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში.
პატარა, მურა-ნაცრისფერი, თეთრმუცელა ფრინველია, მოკლე, მოყვითალო ფეხებით. სიარულისას კუდს და თავს გამუდმებით აქნევს, ფრენისას კი წყლის თავზე დაბლა, დაჭიმული, ხშირი ფრთის მოსმით მიფრინავს.
სიგრძე 18–20 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 32–35 სმ, წონა 40–80 გ.
მწერებს და მატლებს, ობობებს, მოლუსკებს, კიბოსნაირებს და ჭიებს, ზოგჯერ ბაყაყებს, თავკომბალებს, წვრილ თევზს და თესლს. საკვებს ნაპირზე და თავთხელ წყალში აკენკავს.
მაისიდან ივნისამდე, ცალკეულ წყვილებად, მტკნარ წყალთან. ბუდე მიწაზე გაკეთებული, მცენარეულობით მოფენილი ფოსოა, ხშირად ბუჩქებში დამალული. დედალი ჩვეულებრივ 4 კვერცხს დებს, კრუხობა დაახლოებით სამ კვირას გრძელდება.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), რიცხვი სტაბილურია. თუ დაჭრილ ფრინველს იპოვით, დარეკეთ 112-ზე ან გარემოს დაცვის სამსახურში.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
