შავმუცელა მექვიშია
Calidris alpina
Daria Semenova · ფოთი, სამეგრელო საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 16–20 სმ, ფრთები 38–43 სმ; 34–77 გ
- კვება
- მწერები, მოლუსკები, ჭიები, კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აჭარა; აფხაზეთი; ქვემო ქართლი; სამეგრელო-ზემო სვანეთი; გურია; შიდა ქართლი
- ჰაბიტატი
- ტალახიანი და ქვიშიანი ნაპირები, ტბები, ლაგუნები
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში NT (2024); საქართველოში LC (2024)
შავმუცელა მექვიშია ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული წყლისპირა ფრინველია, რომელსაც სხვა მექვიშიებს ზომით ადარებენ. სიგრძე 16–20 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 38–43 სმ, წონა 34–77 გ. ნისკარტი და ფეხები შავია, ნისკარტი ბოლოში ოდნავ ჩაღუნული. გამრავლების ბუმბულში შავი მუცელი აქვს, რაც მისი ზომის სხვა წყლისპირა ფრინველს არ აქვს. ზამთარში ზემოდან ნაცრისფერ-ყავისფერია, ქვემოდან თეთრი. ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ ტალახიან ნაპირზე პატარა მექვიშიების გუნდს ხედავთ, რომლებიც საკერავი მანქანასავით ჩქარა არჭობენ ნისკარტს ტალახში, დიდი ალბათობით შავმუცელა მექვიშიებია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში ძირითადად აპრილში და აგვისტოდან ოქტომბრამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად სექტემბერში. ყველაზე მეტი ჩანაწერი აჭარიდანაა, შემდეგ აფხაზეთიდან, ქვემო ქართლიდან, სამეგრელო-ზემო სვანეთიდან, გურიიდან და შიდა ქართლიდან. მსოფლიოში ის საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT), საქართველოში კი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ შავმუცელა მექვიშია
ზაფხულში შავი მუცლითა და მოწითალო-ყავისფერი ზურგით ადვილი საცნობია. ზამთარში ზემოდან ნაცრისფერ-ყავისფერია, ქვემოდან თეთრი. ნისკარტი შავი, საკმაოდ გრძელი და ბოლოში ოდნავ ჩაღუნულია, ფეხები შავი. ფრენისას ფრთაზე ვიწრო თეთრი ზოლი უჩანს.
სიგრძე 16–20 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 38–43 სმ, წონა 34–77 გ. შოშიას ზომისაა, მაგრამ უფრო ჩასხმულია და გრძელი, სქელი ნისკარტი აქვს. დედლებს ნისკარტი მამლებზე გრძელი აქვთ. ნისკარტის წვერი რბილია და ბევრი ნერვული დაბოლოება აქვს: ამით ტალახსა და ქვიშაში დამალულ საკვებს გრძნობს.
გამრავლების ბუმბულში მუცელზე დიდი შავი ლაქა, ზურგზე კი მოწითალო-ყავისფერი ფერი აქვს. ზამთარში ზემოდან ნაცრისფერ-ყავისფერია, ქვემოდან თეთრი. ახალგაზრდები ზემოდან ყავისფერია, ზურგზე ორი სუსტი მოთეთრო „V“ აქვთ, გვერდებსა ან მუცელზე კი, ჩვეულებრივ, შავი ლაქები.
თავზოლა მექვიშიას (Calidris falcinellus) მსგავსი ნისკარტი აქვს, მაგრამ წარბი ერთი და ბუნდოვანი აქვს. წითელგულა მექვიშიას ნისკარტი უფრო გრძელი და მთელ სიგრძეზე მოხრილია, გავა კი თეთრი. ხმა ტიპური მექვიშიას „ჩრიპ“-ია, ბუდობისას კი ხრინწიან ტრელს გამოსცემს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ბუდობს არქტიკისა და სუბარქტიკის ჭაობიან ტუნდრაში, სადაც ზედაპირზე წყალია, ასევე ზღვისპირა სველ მდელოებზე, მარილიან ჭაობებსა და მთის სველ ბუჩქნარებში. ბუდობის გარეთ ძირითადად შესართავების ტალახიან ნაპირებზე ჩანს, მაგრამ გვხვდება სხვადასხვა მტკნარ და მლაშე წყალსატევზეც: ლაგუნებზე, ტალახიან ტბისპირებზე, დატბორილ მინდვრებზე, მარილის საწარმოებზე, ქვიშიან სანაპიროზე, ტბებსა და წყალსაცავებზე. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი აჭარიდანაა: ბათუმიდან და ჭოროხის დელტიდან, ძირითადად სექტემბერში. აფხაზეთში ჩანს გაგრასთან, ბიჭვინთასთან, ინკითის ტბაზე და გულრიფშთან. ქვემო ქართლში კუმისის ტბაზე, ჯანდარის ტბაზე და გარდაბნის მუნიციპალიტეტში ნახეს, განსაკუთრებით აპრილ–მაისში და სექტემბერში. სამეგრელო-ზემო სვანეთში და გურიაში ჩანაწერები ძირითადად ფოთის სამხრეთით, მალთაყვა–გრიგოლეთის სანაპიროზეა, ასევე ლანჩხუთისა და ოზურგეთის მუნიციპალიტეტებიდან. შიდა ქართლში აპრილში და აგვისტო–ოქტომბერში ნადარბაზევის ტბაზე ჩანს. ერთი ჩანაწერია კახეთიდან, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტიდან.
შავმუცელა მექვიშიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ექვს რეგიონშია: აჭარა, აფხაზეთი, ქვემო ქართლი, სამეგრელო-ზემო სვანეთი, გურია და შიდა ქართლი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ბუდობისას ძირითადად მწერებს, განსაკუთრებით ორფრთიანებს და მათ მატლებს ჭამს. ზღვის ნაპირზე და გადაფრენისას ჭამს მოლუსკებს, ლოკოკინებს, ჭიებსა და წვრილ კიბოსნაირებს. ტალახიან ნაპირზე მეთოდურად მიაბიჯებს და ნისკარტს საკერავი მანქანასავით ჩქარა არჭობს ტალახში, წვრილ საკვებს კი ზედაპირიდანაც კრეფს.
სრულად გადამფრენია, თუმცა სხვადასხვა პოპულაცია სხვადასხვაგვარად მიფრინავს: ზოგი სანაპიროს გასწვრივ, მოკლე მანძილზე, ზოგი კი ხმელეთზე, შეუჩერებლად. ძალიან საზოგადოებრივი ფრინველია: გადაფრენისას 1500-მდე ფრინველიან გუნდებად მოძრაობს, ზამთარში კი ასობით ათასი ერთად იკრიბება. დიდი გუნდები ჰაერში სინქრონულად ტრიალებენ. აქტიურია დღისითაც და ღამითაც. ყველაზე ხანგრძლივი ცნობილი სიცოცხლე 24 წელია. ბუდობს გაფანტულად ან თავისუფალ კოლონიებად. ბუდე მიწაში ამოთხრილი არაღრმა ფოსოა, მცენარეებით ამოფენილი. დედალი ჩვეულებრივ 4 კვერცხს დებს, ორივე მშობელი კრუხობს. ბარტყები გამოჩეკისთანავე დადიან, მაგრამ პირველ დღეებში მშობლები ათბობენ. ფრენას დაახლოებით 3 კვირაში იწყებენ. ბარტყებს ძირითადად მამალი უვლის: დედალი ხშირად ადრე ტოვებს ოჯახს და საბუდარს.
მსოფლიოში შავმუცელა მექვიშია საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT, 2024). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 3–7 მილიონია, მაგრამ ბოლო სამი თაობის განმავლობაში, სავარაუდოდ, 20–29%-ით შემცირდა. საფრთხეს უქმნის გადაფრენისა და გამოზამთრების ადგილების გაუარესება და განადგურება, კლიმატის ცვლილება კი შესაძლოა გამრავლებას ამცირებდეს. ზოგი პოპულაცია განსაკუთრებით მცირდება: დანიაში 2021 წელს მხოლოდ 95 წყვილი დარჩა, ასი წლის წინ კი 50 000 წყვილი ბუდობდა. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოში ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები შავმუცელა მექვიშიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. ძირითადად აპრილში და აგვისტოდან ოქტომბრამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად სექტემბერში. ბუდობს არქტიკაში, ზამთარს კი სამხრეთით ატარებს.
შავი ზღვის სანაპიროზე: ბათუმთან და ჭოროხის დელტაში, ფოთის სამხრეთით, მალთაყვა–გრიგოლეთის სანაპიროზე და აფხაზეთში, გაგრასა და ინკითის ტბასთან. ხმელეთზე, განსაკუთრებით აპრილში, კუმისის, ჯანდარისა და ნადარბაზევის ტბებზე ჩანს. ეძებეთ ტალახიან და ქვიშიან ნაპირებზე.
ზაფხულში შავი მუცლით და მოწითალო-ყავისფერი ზურგით. ზამთარში ზემოდან ნაცრისფერ-ყავისფერია, ქვემოდან თეთრი. ნისკარტი შავი და ბოლოში ოდნავ ჩაღუნულია, ფეხები შავი. ფრენისას ფრთაზე ვიწრო თეთრი ზოლი უჩანს.
სიგრძე 16–20 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 38–43 სმ, წონა 34–77 გ. შოშიას ზომისაა, მაგრამ უფრო ჩასხმული და გრძელნისკარტიანი.
ბუდობისას ძირითადად მწერებს, განსაკუთრებით ორფრთიანებს. ზღვის ნაპირზე და გადაფრენისას მოლუსკებს, ჭიებსა და წვრილ კიბოსნაირებს. ტალახში ნისკარტს ჩქარა და ბევრჯერ არჭობს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში ის საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT, 2024), რადგან ბოლო წლებში რიცხვი შემცირდა. საქართველოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC). დაშავებულ ფრინველზე დაურეკეთ 112-ს ან გარემოს დაცვის სამსახურს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
