ქვიშაქექია
Calidris alba
Tom NatureWalks · აჭარა საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 18–20 სმ; 40–100 გ
- კვება
- კიბოსნაირები, წვრილი მოლუსკები, ჭიები, მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აჭარა; სამეგრელო-ზემო სვანეთი
- ჰაბიტატი
- ზღვის ქვიშიანი პლაჟები, შესართავები, ტალახიანი ნაპირები
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2024); საქართველოში LC (2024)
ქვიშაქექია ერთ-ერთი ყველაზე ჩრდილოეთის მობუდარი ფრინველია: არქტიკის ყველაზე ცივ ტუნდრაში ბუდობს, ზამთარს კი მსოფლიოს ზღვის სანაპიროებზე ატარებს. სიგრძე 18–20 სმ-ია, წონა 40–100 გ. ნისკარტი შავი და სქელია, ფეხები შავი, უკანა თითი კი, სხვა მექვიშიებისგან განსხვავებით, არ აქვს. ზამთარში ძალიან ღია ფერისაა, თითქმის თეთრი, მხარზე მუქი ლაქით. ზაფხულში სახე და ყელი აგურისფრად უწითლდება. ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ პლაჟზე პატარა, ღია ფერის ფრინველების გუნდს ხედავთ, რომლებიც ტალღის კიდეზე სწრაფად დარბიან წინ და უკან, დიდი ალბათობით ქვიშაქექიებია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში ძირითადად სექტემბერში ჩანს, ცოტა ჩანაწერია აპრილ–მაისიდან და ოქტომბრიდანაც. ყველაზე მეტი ჩანაწერი აჭარიდანაა, ბათუმიდან და ჭოროხის დელტიდან, შემდეგ სამეგრელო-ზემო სვანეთიდან, ფოთთან და მალთაყვის სანაპიროზე. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ქვიშაქექია
ზამთარში ადვილი საცნობია: ზემოდან ძალიან ღია ნაცრისფერია, ქვემოდან თეთრი, მხარზე კი მუქი ლაქა აქვს. ნისკარტი და ფეხები შავია. ფრენისას ფრთაზე ფართო თეთრი ზოლი უჩანს. ტალღის კიდეზე სწრაფად, „ველოსიპედის სატერფულებივით“ მოძრავი ფეხებით დარბის.
სიგრძე 18–20 სმ-ია, წონა 40–100 გ. შავმუცელა მექვიშიას ზომისაა, მაგრამ უფრო ჩასხმულია და ნისკარტი სქელი აქვს. უკანა თითი არ აქვს, რაც მას სხვა პატარა მექვიშიებისგან, ახლოდან დანახვისას, განასხვავებს.
ზამთრის ბუმბულში ძალიან ღია, თითქმის თეთრია, მხარზე მუქი ლაქით. ზაფხულის ბოლოს თავი, სახე და ყელი აგურისფრად უწითლდება, ზურგი კი მუქდება. ახალგაზრდა ფრინველი შავ-თეთრად, ლაქებით არის დაჭრელებული და ზრდასრულზე ბევრად კონტრასტულია.
ზომის შეცდომით შეფასებისას ზაფხულის ბუმბულში შეიძლება მცირე მექვიშია ეგონოთ, ზამთარში კი შავმუცელა მექვიშია. ქცევა გამოარჩევს: ტალღას მისდევს, ქვიშაში ნისკარტს სწრაფად არჭობს და ისევ გარბის.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს არქტიკის მშრალ, ქვიან ტუნდრაში, სველი ადგილების ახლოს, ზღვის დონიდან 60–800 მ-ზე. ზამთარში და გადაფრენისას ძირითადად ზღვის ქვიშიანი პლაჟების ფრინველია, თუმცა გვხვდება მიქცევა-მოქცევის ზონის ქვიშიან და ტალახიან ნაპირებზე, შესართავებში, კლდოვან ნაპირებზე და ტბებისა და მდინარეების ნაპირებზეც. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი აჭარიდანაა: ბათუმიდან და ჭოროხის დელტიდან, ძირითადად სექტემბერში. სამეგრელო-ზემო სვანეთში ჩანს ფოთთან და მალთაყვა–გრიგოლეთის სანაპიროზე, გურიის საზღვართან, სექტემბერ–ოქტომბერში და აპრილში. ცალკეული ჩანაწერებია გურიიდან, ფოთის სამხრეთით და ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტიდან, და აფხაზეთიდან, ბიჭვინთიდან და ინკითის ტბიდან.
ქვიშაქექიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ორ რეგიონშია: აჭარასა და სამეგრელო-ზემო სვანეთში.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ზამთარში და გადაფრენისას ჭამს ქვიშაში დამალულ წვრილ უხერხემლოებს: კიბოსნაირებს, წვრილ მოლუსკებს, მრავალჯაგრიან ჭიებს და მწერებსა და მათ მატლებს. ზოგჯერ ჭამს თევზსა და ლეშსაც. ტალღა რომ ნაპირზე ამოდის, ქვიშაში დამალული ცხოველები ზედა ფენაში ამოდიან, ქვიშაქექია კი ტალღის კიდეს მისდევს და ნისკარტს შემთხვევით ადგილებში სწრაფად არჭობს. ბუდობისას მწერებს, ობობებსა და კიბოსნაირებს ჭამს, ჩამოფრენისთანავე კი მცენარეებსაც: თესლებს, კვირტებს, ხავსსა და წყალმცენარეებს.
სრულად გადამფრენია და შორ მანძილზე, 3000–10 000 კმ-ზე მიფრინავს, ძირითადად ზღვისა და სანაპიროს გასწვრივ. გადაფრენისას მცირე გუნდებად მოძრაობს, დასასვენებელ ადგილებზე კი დიდ გუნდებად იკრიბება. ზრდასრულები საბუდრებს ივლისსა და აგვისტოს დასაწყისში ტოვებენ, ახალგაზრდები კი აგვისტოს ბოლოს და სექტემბრის დასაწყისში. ჩრდილოეთისკენ გადაფრენა მარტში იწყება. ბუდობს ივნისიდან ივლისის შუა რიცხვებამდე, ცალკეულ წყვილებად. ბუდობისას მამალი ტერიტორიას აგრესიულად იცავს. წყვილი ზოგჯერ მონოგამიურია, ზოგჯერ კი ერთ დედალს ორი მამალი ჰყავს. ბუდე შიშველ მიწაზე ამოთხრილი არაღრმა ფოსოა, დედალი მასში 3–4 კვერცხს დებს.
მსოფლიოში ქვიშაქექია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2024). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 900 000–1 200 000-ია, მაგრამ მცირდება. ბოლო 30 წლის კლების მიზეზად გამოზამთრებისა და გადაფრენის ადგილების დაბინძურება და ადამიანის სხვა ზემოქმედება მიიჩნევა. განსაკუთრებით საშიშია ნავთობის დაღვრა, რადგან ქვიშაქექია დიდ დროს ზღვის ნაპირზე ატარებს. კლიმატის ცვლილების გამო არქტიკაში თოვლი ადრე დნება და მწერები ადრე ჩნდებიან, ფრინველები კი ბუდობის დროს ვერ ცვლიან, ამიტომ ბარტყებს საკვები აკლდებათ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ქვიშაქექიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. ძირითადად სექტემბერში ჩანს, ცოტა ჩანაწერია აპრილ–მაისიდან და ოქტომბრიდანაც. ბუდობს არქტიკაში, ზამთარს კი სხვა ქვეყნების სანაპიროებზე ატარებს.
შავი ზღვის ქვიშიან და კენჭიან სანაპიროზე. ყველაზე მეტი ჩანაწერი ბათუმიდან და ჭოროხის დელტიდანაა, შემდეგ ფოთიდან და მალთაყვა–გრიგოლეთის სანაპიროდან. ცალკეული ჩანაწერებია ბიჭვინთიდან და ინკითის ტბიდანაც. ეძებეთ ტალღის კიდეზე.
ზამთარში თითქმის თეთრია, მხარზე მუქი ლაქით, ნისკარტი და ფეხები შავი აქვს. ზაფხულის ბოლოს სახე და ყელი აგურისფერი ხდება. ტალღის კიდეზე სწრაფად დარბის წინ და უკან, ფრენისას კი ფრთაზე ფართო თეთრი ზოლი უჩანს.
სიგრძე 18–20 სმ-ია, წონა 40–100 გ. შავმუცელა მექვიშიას ზომისაა, მაგრამ უფრო ჩასხმული და სქელნისკარტიანი.
ქვიშაში დამალულ წვრილ უხერხემლოებს: კიბოსნაირებს, მოლუსკებს, ჭიებს და მწერებს. საკვებს ტალღის კიდეზე, ქვიშაში ნისკარტის სწრაფი ჩარჭობით პოულობს. ბუდობისას ძირითადად მწერებს ჭამს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), თუმცა რიცხვი მცირდება. საფრთხეს უქმნის სანაპიროების დაბინძურება, განსაკუთრებით ნავთობით, და კლიმატის ცვლილება. დაშავებულ ფრინველზე დაურეკეთ 112-ს ან გარემოს დაცვის სამსახურს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
