თავზოლა მექვიშია
Calidris falcinellus
Tom NatureWalks · ბათუმი, აჭარა საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- კვება
- ჭიები, მოლუსკები, კიბოსნაირები და მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აჭარა; ქვემო ქართლი; აფხაზეთი
- ზომა
- დაახლოებით 17 სმ
- ჰაბიტატი
- ტალახიანი ნაპირები და ტბები
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში VU (2024)
თავზოლა მექვიშია, იგივე მეტალახია (Calidris falcinellus), პატარა წყლისპირა ფრინველია, რომელიც სკანდინავიისა და ციმბირის ჭაობებში ბუდობს. საქართველოში გადაფრენისას გვხვდება, ყველაზე ხშირად აგვისტოსა და სექტემბერში. სიგრძე დაახლოებით 17 სმ-ია, წონა 35–40 გ: მცირე მექვიშიაზე ოდნავ დიდია, შავმუცელა მექვიშიაზე კი ცოტა პატარა. მთავარი ნიშანი თავზეა: თითო თვალს ზემოთ ორი თეთრი ზოლი გასდევს, მათ შორის კი მუქი ზოლია. ნისკარტი გრძელი და სქელია, ბოლოში ოდნავ ჩაღუნული. ადამიანისთვის საშიში არ არის. საქართველოში ყველაზე ხშირად აჭარაში, ბათუმთან და ჭოროხის დელტაში, ჩანს. ასევე ქვემო ქართლში, კუმისის ტბასთან, და აფხაზეთში, ინკიტის ტბასთან. მსოფლიოში მოწყვლად (VU) სახეობადაა შეფასებული (2024), რადგან ბოლო 13 წელიწადში მისი რიცხვი, სავარაუდოდ, 30%-ზე მეტით შემცირდა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ თავზოლა მექვიშია
პატარა, მოკლეფეხა წყლისპირა ფრინველია გრძელი, სქელი, ბოლოში ჩაღუნული ნისკარტით. თავზე ორმაგი თეთრი წარბი და მუქი ზოლი აქვს. საქართველოში ტალახიან და ქვიშიან ნაპირებზე, სხვა წყლისპირა ფრინველებთან ერთად ჩანს.
სიგრძე დაახლოებით 17 სმ-ია, წონა 35–40 გ. ფეხები მოკლე აქვს, ნისკარტი კი გრძელი, ძირთან სქელი და ბოლოში ოდნავ ჩაღუნული, ამიტომ ფრინველი წინ „მძიმე“ ჩანს. ფეხები მომწვანო-მუქია. ფრენისას ფრთის წინა კიდე მუქია, ფრთაზე ვიწრო თეთრი ზოლი გასდევს, მუქი გავის გვერდები კი თეთრია.
ყველა ბუმბულში თავზე ორმაგი წარბი ჩანს: თითო თვალს ზემოთ ორი ღია ზოლი გასდევს, ზედა ღია ზოლებს შორის კი, თხემზე, მუქი ზოლია. გამრავლების ბუმბულში ეს ზოლი შავდება, ზურგი მუქი, ჟანგისფერ-ყავისფრად დაჭრელებული აქვს. ზამთრის ბუმბულში ზემოდან ნაცრისფერ-ყავისფერია, ქერცლისებრად დაჭრელებული, ქვემოდან თეთრი, მკერდზე წვრილი მუქი ლაქებით. ახალგაზრდა ფრინველს ზურგის ბუმბული ჟანგისფრად აქვს შემოვლებული, ზურგზე კი თეთრი „V“ უჩანს. საქართველოში აგვისტოში ზრდასრულებიც და ახალგაზრდებიც გადაიფრენენ.
შავმუცელა მექვიშიას (Calidris alpina) მსგავსი ნისკარტი აქვს, მაგრამ წარბი ერთი და ბუნდოვანი, ფეხები კი უფრო გრძელი და შავი. წითელგულა მექვიშიას (Calidris ferruginea) ნისკარტი მთელ სიგრძეზე აქვს მოხრილი, არა მხოლოდ ბოლოში, ფეხები უფრო გრძელი, გავა თეთრი, თავზე კი ზოლები არ აქვს. ხმა ზუზუნა „ჩრიიტ“ ან „პრრრ“ არის.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
თავზოლა მექვიშია ჩრდილოეთის ჭაობებში ბუდობს: სკანდინავიასა და რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთში ღია ტორფიან ჭაობებში, მათ ყველაზე სველ ნაწილებში, ციმბირში კი სველ ტუნდრაში. გადაფრენისას ტბებისა და გუბურების ტალახიან და ჭაობიან ნაპირებს ირჩევს, ასევე მტკნარ, მლაშე და მარილიან ლაგუნებს, დროებით ჭაობებსა და დატბორილ მინდვრებს. ზამთარს ძირითადად ზღვის ვრცელ, რბილ ტალახიან ნაპირებზე, ლაგუნებსა და მარილის საბადოებზე ატარებს. საქართველოში ყველაზე ხშირად აჭარაში, ბათუმთან და ჭოროხის დელტაში, ჩანს, ზღვის ნაპირზე და მდინარის შესართავთან. ასევე ქვემო ქართლში, კუმისის ტბასა და მის მიდამოებში, და აფხაზეთში, ბიჭვინთასთან, ინკიტის ტბაზე და გაგრასთან. სამეგრელოში, ფოთთან, და გურიაში, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, მხოლოდ ცალკეული ფრინველები ნახეს.
თავზოლა მექვიშიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების უმეტესობა აგვისტო-სექტემბერშია, შემოდგომის გადაფრენის დროს. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ყველაფერს ჭამს, რასაც ტალახსა და წყალში იპოვის. ზღვის ნაპირზე ზღვის ჭიებს, პატარა ორსაგდულიან მოლუსკებსა და ლოკოკინებს, კიბოსნაირებს, მაგალითად გვერდმცურავებს, ჭამს. ასევე მწერებსა და მათ მატლებს, მაგალითად ხოჭოებს, ბუზებს, კალიებსა და ჭიანჭველებს. ზოგჯერ წყლის მცენარეების თესლსაც ჭამს.
სრულად გადამფრენი ფრინველია. ვრცელ ფრონტზე, ხანმოკლე ფრენებით მოძრაობს და გზად ბევრგან ჩერდება. სკანდინავიიდან ზრდასრულები ივლისში მიფრინავენ, ახალგაზრდები აგვისტოში. გზად შავი ზღვის, კასპიის ზღვისა და ახლო აღმოსავლეთის სანაპიროებზე ჩერდებიან, ზამთრობენ კი აღმოსავლეთ აფრიკაში, არაბეთსა და ინდოეთში. უკან აპრილის შუა რიცხვებიდან ივნისის დასაწყისამდე ბრუნდებიან. საქართველოში ძირითადად აგვისტო-სექტემბერში ჩანს, მაისსა და ივნისში მხოლოდ ცალკეული ფრინველები ნახეს. ჩვეულებრივ მარტო ან პატარა ჯგუფებად მოძრაობს, ხშირად შავმუცელა მექვიშიებთან და სხვა წყლისპირა ფრინველებთან ერთად. ნისკარტს ტალახში ვერტიკალურად არჭობს და მცირე მექვიშიაზე ნელა იკვებება. სკანდინავიაში ივნისში ბუდობს, ფაშარ კოლონიებად, 2–10 ბუდე ერთად, ბუდეებს შორის ჩვეულებრივ 80–100 მ-ია. ბუდე ისლის ან ხავსის ბალიშზეა, წყლის დონეზე კარგად მაღლა. დებს 4 კვერცხს.
მსოფლიოში თავზოლა მექვიშია მოწყვლად (VU) სახეობადაა შეფასებული (2024). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი დაახლოებით 96 000–136 000-ია. ბოლო სამ თაობაში, 13 წელიწადში, რიცხვი, სავარაუდოდ, 30%-ზე მეტით შემცირდა, თუმცა მონაცემები ცოტაა. ბუდობის ადგილების სულ ცოტა ნახევარი ფინეთშია, იქ კი მთავარ საფრთხედ ტორფიანი ჭაობების დაშრობა ითვლება ტყის გასაშენებლად. გადაფრენისა და გამოზამთრების ადგილებში საფრთხეა ზღვის ნაპირის ათვისება, ნადირობა და შეწუხება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ შეფასებაში (2021) საქართველოში საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC), რიცხვი კი სტაბილურად. ეს შეფასება მსოფლიო სტატუსის 2024 წლის ცვლილებამდე გაკეთდა.
Titouan Roguet · Elena Shnayder · Tom NatureWalks · Nastya Klimova · Oscar Hazell · Denis Severin · გიორგი ნაცვლიშვილი · Marat Adiev
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები თავზოლა მექვიშიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, გადაფრენისას. ყველაზე ხშირად აგვისტოსა და სექტემბერში ჩანს, მაისსა და ივნისში მხოლოდ ცალკეული ფრინველები ნახეს.
ყველაზე ხშირად აჭარაში, ბათუმთან და ჭოროხის დელტაში. ასევე ქვემო ქართლში, კუმისის ტბასთან, და აფხაზეთში, ინკიტის ტბასთან. ეძებეთ ტალახიან ნაპირებზე, სხვა წყლისპირა ფრინველებს შორის.
პატარა, მოკლეფეხა წყლისპირა ფრინველია გრძელი, სქელი, ბოლოში ჩაღუნული ნისკარტით. მთავარი ნიშანი ორმაგი თეთრი წარბია: თითო თვალს ზემოთ ორი ღია ზოლი და თხემზე მუქი ზოლი.
შავმუცელა მექვიშიას წარბი ერთი და ბუნდოვანი აქვს, ფეხები კი უფრო გრძელი და შავი. თავზოლა მექვიშია ცოტა პატარაა და თავზე მკაფიო ორმაგი ზოლი აქვს.
სიგრძე დაახლოებით 17 სმ-ია, წონა 35–40 გ.
ზღვის ჭიებს, პატარა მოლუსკებს, კიბოსნაირებს, მწერებსა და მათ მატლებს, ზოგჯერ წყლის მცენარეების თესლსაც.
თავზოლა მექვიშია ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მოწყვლად სახეობადაა შეფასებული, რადგან მისი რიცხვი მცირდება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ნაპირზე ფრინველთა ჯგუფებს ნუ შეაწუხებთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
