მცირე მექვიშია
Calidris minuta
Nastya Klimova · ინკითის ტბა, აფხაზეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 12–14 სმ, ფრთები 28–31 სმ; 20–30 გ
- კვება
- მწერები და მათი მატლები, ჭიები, მოლუსკები, კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი; აჭარა; აფხაზეთი; შიდა ქართლი
- ჰაბიტატი
- ტბებისა და წყალსაცავების ტალახიანი ნაპირები, ზღვის სანაპირო
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2019); საქართველოში LC (2024)
მცირე მექვიშია ბეღურის ტოლა წყლისპირა ფრინველია: 12–14 სმ სიგრძისაა და 20–30 გ-ს იწონის. ბუდობს ევროპისა და აზიის არქტიკულ ტუნდრაში, ზამთრობს აფრიკასა და სამხრეთ აზიაში, საქართველოს კი გადაფრენისას გადაუფრენს. საქართველოში ძირითადად აპრილიდან სექტემბრამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად აგვისტოში, ტბების ტალახიან ნაპირებსა და ზღვის სანაპიროზე. ყველაზე მეტად თეთრკუდა მექვიშიას ჰგავს, რომელსაც მოყვითალო ფეხები და კუდის თეთრი გვერდები აქვს. თუ ტალახზე პაწაწინა, შავფეხა მექვიშია სხვებზე სწრაფად დარბის და ნისკარტს წამდაუწუმ უშვებს, დიდი ალბათობით მცირე მექვიშიაა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მცირე მექვიშია
პაწაწინა მექვიშიაა წვრილი, მუქი ნისკარტითა და შავი ფეხებით, სხვა წყლისპირა ფრინველებზე სწრაფად მოძრაობს. ხმა მკვეთრი, მოკლე „სტიტ“-ია. მთავარი ორეული თეთრკუდა მექვიშიაა, ამიტომ პირველ რიგში ფეხების ფერს მიაქციეთ ყურადღება.
ზაფხულის ბუმბულში მკერდზე ნარინჯისფერი ელფერი აქვს, ლოყები და კისრის გვერდები მოწითალო-ოქროსფერია მურა ლაქებით, ყელი და მუცელი თეთრი. ზურგზე მკაფიო თეთრი V ნახატი ჩანს. ზამთარში ნაცრისფერ-მურა ხდება და მაშინ ამოცნობა ბევრად რთულია.
სხვა პატარა, შავფეხა მექვიშიებისგან წვრილი ნისკარტის წვერით, თითებს შორის აპკის უქონლობით და დაკეცილ ფრთაზე შორს გამოწეული პირველადი ბუმბულით განსხვავდება. ახალგაზრდებს თავზე ღია ზოლები და მოვარდისფრო მკერდი აქვთ. ეს ნიშნები მხოლოდ ახლოდან ჩანს, ამიტომ დასკვნისთვის ფეხების ფერი უფრო საიმედოა.
თეთრკუდა მექვიშიას ფეხები მოყვითალო ან მომწვანოა, კუდის გვერდები თეთრი, თავი კი ერთფეროვანი. მცირე მექვიშიას შავი ფეხები, კუდის ნაცრისფერი გვერდები, თვალს ზემოთ თეთრი წარბი და ზურგზე V ნახატი აქვს. თუ ფეხები ტალახით არის დაფარული, აფრენისას კუდის გვერდებს შეხედეთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
გადაფრენისას პატარა ტბების, წყალსაცავების, მდინარეებისა და დროებითი გუბეების ტალახიან ნაპირებზე ჩერდება, ასევე ზღვის ტალახიან და ქვიშიან სანაპიროზე. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა, კუმისის ტბიდან და გარდაბნის მუნიციპალიტეტიდან. ხშირად ჩანს აჭარაში, ბათუმთან, ხელვაჩაურთან და ჭოროხის დელტაში, აფხაზეთში, გაგრასთან და ინკითის ტბაზე, და შიდა ქართლში, ნადარბაზევის ტბაზე. ცალკეული ჩანაწერებია გურიიდან, სამეგრელო-ზემო სვანეთიდან, ხობიდან, კახეთიდან, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტიდან, და სამცხე-ჯავახეთიდან, მადატაფის ტბიდან. ბუდობს არქტიკის დაბლობ ტუნდრაში: მშრალ ადგილებს ირჩევს ჯუჯა ტირიფებს შორის, ჭაობებთან ან მლაშობებთან ახლოს.
მცირე მექვიშიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ოთხ რეგიონშია: ქვემო ქართლი, აჭარა, აფხაზეთი და შიდა ქართლი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად წვრილ უხერხემლოებს ჭამს, რომლებსაც ტალახიდან აკენკავს. ბუდობისას ორფრთიანი მწერების მატლებსა და ზრდასრულებს, განსაკუთრებით კოღოებისა და კოღოგრძელების მატლებს, და წვრილ ხოჭოებს იჭერს. გადაფრენისა და ზამთრობისას საკვები მრავალფეროვანია: ჭიანჭველები, წყლის ბაღლინჯოები, ჭიები, წვრილი მოლუსკები, კიბოსნაირები, წყლის ტკიპები და მცენარეული საკვებიც. იკვებება დღისითაც და ღამითაც, მარჩხ წყალსა და ტალახიან ნაპირებზე.
შორ მანძილზე გადამფრენია. შემოდგომის გადაფრენა ივლისიდან ნოემბრამდე გრძელდება, ბუდობის ადგილებს მაისის შუა რიცხვებიდან ივნისის დასაწყისამდე უბრუნდება და ივნისის ბოლოს და ივლისის დასაწყისში ბუდობს. საქართველოში გაზაფხულზე, აპრილ-მაისში, ნაკლებად ჩანს, შემოდგომაზე, აგვისტო-სექტემბერში, ბევრად ხშირად. ბუდობის გარეთ ჯგუფებად ცხოვრობს: გადამფრენი გუნდი ჩვეულებრივ 20–30 ფრინველისგან შედგება, ზამთარში კი ზოგჯერ დიდ გუნდებს ქმნის სხვა მექვიშიებთან, განსაკუთრებით შავმუცელა მექვიშიასთან. დედალი ორ მამალთან წყვილდება და კვერცხებს ორ ბუდეში დებს: პირველ ბუდეს მამალი კრუხავს, მეორეს თავად. ბუდე მიწაზე ამოთხრილი ფოსოა, ხშირად ბუჩქის ძირას, ძველი ბალახით. დებს 3–5 კვერცხს, კრუხობა 21 დღე გრძელდება.
მსოფლიოში მცირე მექვიშია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2019). 2015 წლის შეფასებით მსოფლიოში დაახლოებით 1 500 000–1 600 000 ფრინველია, აქედან 1 000 000–1 100 000 ზრდასრული, და რიცხვი იზრდება; ევროპაში სტაბილურია. ზოგ ადგილას საფრთხეს უქმნის უკანონო ჭერა, ჭაობებისა და წყალსაცავების შეცვლა მარილის მოპოვებისთვის და ზამთრობის ადგილების დეგრადაცია. მგრძნობიარეა ფრინველის მალარიისა და ბოტულიზმის მიმართ. რიცხვი ლემინგების რაოდენობაზეა დამოკიდებული: ლემინგის ცუდ წლებში მტაცებლები, მაგალითად თეთრი ბუ, არქტიკულ მექვიშიებზე გადადიან. საქართველოში ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2024).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მცირე მექვიშიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში მხოლოდ გადაფრენისას ჩერდება, ძირითადად აპრილიდან სექტემბრამდე. ყველაზე ხშირად აგვისტოსა და სექტემბერში ჩანს, როცა არქტიკიდან სამხრეთისკენ მიფრინავს.
ყველაზე მეტი ჩანაწერი კუმისის ტბიდანაა, ქვემო ქართლში. ხშირად ჩანს ბათუმთან და ჭოროხის დელტაში, გაგრასთან და ინკითის ტბაზე, ასევე ნადარბაზევის ტბაზე, შიდა ქართლში. ტბის ტალახიან ნაპირს ან ზღვის სანაპიროს დააკვირდით, სადაც პატარა მექვიშიები იკვებებიან.
ბეღურის ზომისაა, წვრილი, მუქი ნისკარტითა და შავი ფეხებით, და სწრაფად დარბის ტალახზე. ზაფხულში მკერდზე ნარინჯისფერი ელფერი და ზურგზე თეთრი V ნახატი აქვს, ზამთარში ნაცრისფერ-მურაა. ხმა მკვეთრი „სტიტ“-ია. შავი ფეხები მისი ყველაზე სანდო ნიშანია.
მცირე მექვიშიას შავი ფეხები და კუდის ნაცრისფერი გვერდები აქვს, თეთრკუდა მექვიშიას მოყვითალო ან მომწვანო ფეხები და თეთრი კუდის გვერდები. მცირე მექვიშიას თვალს ზემოთ თეთრი წარბიც აქვს და ზურგზე V ნახატი, თეთრკუდას თავი ერთფეროვანია. თუ ფეხები არ ჩანს, აფრენისას კუდის კიდეებს შეხედეთ.
წვრილ უხერხემლოებს, რომლებსაც ტალახიდან აკენკავს. ზაფხულში ძირითადად კოღოებისა და კოღოგრძელების მატლებს და წვრილ ხოჭოებს. გადაფრენისას ჭიანჭველებს, წყლის ბაღლინჯოებს, ჭიებს, წვრილ მოლუსკებს და კიბოსნაირებსაც ჭამს. იკვებება დღისითაც და ღამითაც.
არქტიკის ტუნდრაში, ევროპასა და აზიაში, ივნისის ბოლოს და ივლისის დასაწყისში. დედალი ორ ბუდეში დებს კვერცხს: ერთს მამალი კრუხავს, მეორეს თავად. ბუდე მიწაზე ამოთხრილი ფოსოა 3–5 კვერცხით, კრუხობა 21 დღე გრძელდება. საქართველოში არ ბუდობს, მხოლოდ გადაფრენისას ჩერდება.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში და საქართველოში ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), მსოფლიოში მისი რიცხვი იზრდება. ის შედის აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმებაში (AEWA).
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
